INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
306
Tozaboyeva Sevinch Maxsud qizi
Qarshi Davlat Texnika Universiteti talabasi
YER RESURSLARINI SAMARALI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Annotatsiya:
Yer resurslari global muammolardan biriga aylanmoqda. Bugungi kunda raqamli
texnologiyalar, ekologik yondashuvlar va xalqaro tajribalarga asoslangan zamonaviy boshqaruv
usullari yer resurslarining unumdorligini oshirish, ularni samarali va ekologik xavfsiz boshqarish
imkonini yaratmoqda. Ushbu maqolada yer resurslarini boshqarishda innovatsion texnologiyalar
va ekologik strategiyalarni qo‘llashning dolzarbligi va amaliy natijalari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Yer resurslari, boshqaruv usullari, ekologiya, monitoring, raqamli texnologiyalar.
Abstract:
Land resources are one of the global problems. Today, computer technologies, security
and modern management methods of economic practices create productivity of land resources,
effective and efficient production from them. Three articles examine the performance and
practical application of innovative technologies and environmental strategies in land resource
management.
Key words:
Land resources, management methods, ecology, monitoring, computer technologies.
Абстрактный:
Земельные ресурсы становятся одной из глобальных проблем. Сегодня
современные методы управления, основанные на цифровых технологиях, экологических
подходах и международном опыте, позволяют повысить продуктивность земельных
ресурсов, управлять ими эффективно и экологически безопасно. В данной статье
рассматриваются актуальность и практические результаты применения инновационных
технологий и экологических стратегий в управлении земельными ресурсами.
Ключевые слова:
Земельные ресурсы, методы управления, экология, мониторинг,
цифровые технологии.
Yer resurslari davlat iqtisodiyotining rivojlanishida va aholi farovonligida muhim o‘rin
tutadi. Qishloq xo‘jaligi, urbanizatsiya, transport va sanoat kabi sohalarning rivojlanishi ushbu
resurslarga bevosita bog‘liq. Shu sababli yer resurslarini samarali boshqarish va ulardan oqilona
foydalanish dolzarb vazifalardan biridir. Hozirgi kunda bu jarayonni takomillashtirishda
zamonaviy texnologiyalar asosiy vositalardan biri bo‘lib xizmat qilmoqda.
Zamonaviy boshqaruv usullari
1. Raqamli texnologiyalarni joriy etish
Yer resurslarini boshqarishda raqamli texnologiyalardan foydalanish vaqt va xarajatlarni
qisqartirishda muhim rol o‘ynaydi. Geografik axborot tizimlari (GIS) yordamida yer maydonlari
haqida to‘liq ma’lumot bazasi yaratiladi. GIS orqali yer resurslarini tahlil qilish, xaritalash,
monitoring va rejalashtirish jarayonlari amalga oshiriladi.Masalan, O‘zbekiston kadastr tizimida
GIS va raqamli xaritalar joriy qilinmoqda. Bu esa yer resurslari ustidan nazoratni
mustahkamlashga xizmat qiladi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
307
2. Dronlar va sun’iy yo‘ldosh texnologiyalari
Dronlardan foydalanish yer uchastkalarining tejamkorlik va aniqlik bilan o‘lchanishini
ta’minlaydi. Masalan, O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi yerlarida dronlar yordamida monitoring
olib borilmoqda. Bu qishloq xo‘jaligi mahsuldorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Sun’iy yo‘ldosh texnologiyalari esa katta hududlarni real vaqtda kuzatish imkonini beradi.
Masalan, ekin maydonlarining o‘zgarishi, meliorativ ahvoli haqida aniq ma’lumotlarni olish
mumkin.
3. Yer tuzish va kadastr jarayonlarini avtomatlashtirish
Avtomatlashtirilgan dasturiy ta’minotlar yer kadastri va tuzish jarayonlarini yanada
soddalashtiradi. Bu texnologiyalar inson omilini kamaytirib, aniqlik va tezlikni oshiradi.
O‘zbekiston kadastr tizimida "E-kadastr" loyihasi shu yo‘nalishda olib borilmoqda.
4. Yashil boshqaruv tamoyillari
Ekologik muammolarni hisobga olgan holda yer resurslarini boshqarish "yashil boshqaruv"
tamoyillari asosida amalga oshirilmoqda. Masalan, o‘rmonlar va yaylovlarni tiklash, ekologik
toza texnologiyalarni joriy qilish.
Amaliy misollar
1. O‘zbekiston tajribasi
O‘zbekistonda yer resurslarini samarali boshqarish bo‘yicha bir qator chora-tadbirlar amalga
oshirilmoqda. Jumladan, yer kadastri ma’lumotlarining yagona elektron bazasi yaratilmoqda, bu
esa yer uchastkalarini ro‘yxatga olish jarayonlarini soddalashtirmoqda.
2. Xalqaro tajriba
Xitoy va Hindiston kabi mamlakatlar sun’iy yo‘ldosh texnologiyalari va dronlardan keng
foydalanmoqda. Bu qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirish va noqonuniy yer egaliklariga
qarshi kurashishda qo‘l kelmoqda.
Muammolar va ularning yechimlari
Hozirgi kunda yer resurslarini boshqarishda quyidagi muammolar kuzatilmoqda:
- Noqonuniy egallanish va yer ajratishdagi korrupsiya;
- Qishloq xo‘jaligi yerlarining samarasiz foydalanilishi;
- Meliorativ muammolar va tuproq eroziyasi.
Bu muammolarni hal qilish uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim:
- Yer resurslarini boshqarishda raqamlashtirish jarayonlarini yanada kengaytirish;
- Ekologik tiklanish dasturlarini moliyalashtirish;
- Yer ajratish va ro‘yxatga olish jarayonlarida shaffoflikni oshirish uchun jamoatchilik
nazoratini kuchaytirish.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
308
Xulosa va tavsiyalar
Yer resurslarini samarali boshqarish uchun zamonaviy texnologiyalar va ekologik
tamoyillardan foydalanish talab etiladi. Bu esa nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirishga, balki
kelajak avlodlarga barqaror muhit yaratishga xizmat qiladi. O‘zbekiston bu yo‘nalishda
raqamlashtirish va xalqaro tajribalarni joriy etish orqali salmoqli natijalarga erishmoqda. Shu
bilan birga, har bir fuqaro yer resurslaridan mas’uliyat bilan foydalanishga hissa qo‘shishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi, T., 1999.
2. Yer monitoringi bo‘yicha o‘quv qo‘llanma, R.A.Turayev, 2022 yil.
3. FAO (Birlashgan Millatlar Tashkiloti oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti) ma’lumotlari.
4. Xalqaro ekologik tadqiqotlar markazi hisoboti, 2023 yil.
