INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
443
Soyibjonova Gulnoza Shuxratbek qizi
Xonobod shaxar 3-umumta’lim maktabi 8-sinf o‘quvchisi,
«Imkon» yoʻnalishi sardori
OʻZBEKISTONDA IMKONIYATI CHEKLANGAN YOSHLAR UCHUN
YARATILAYOTGAN IMKONIYATLAR
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda imkoniyati cheklangan yoshlar uchun
yaratilayotgan imkoniyatlar yoritilgan. Ta’lim, kasb-hunar o‘rganish, bandlik, sport va
madaniyat sohalaridagi islohotlar va dasturlar haqida batafsil ma’lumot beriladi. Shuningdek,
ijtimoiy himoya va huquqiy qo‘llab-quvvatlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
Maqolada davlat va nodavlat tashkilotlar tomonidan olib borilayotgan sa’y-harakatlar hamda
nogironligi bor yoshlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topishiga ko‘maklashuvchi turli dasturlar tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar
:imkoniyati cheklangan yoshlar, inklyuziv ta’lim, kasb-hunar o‘rganish, bandlik,
ijtimoiy himoya, huquqiy qo‘llab-quvvatlash, sport, madaniyat, innovatsiyalar, nogironlar
huquqlari.
Oʻzbekiston Respublikasida imkoniyati cheklangan yoshlarni har tomonlama qoʻllab-
quvvatlash davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda ular uchun ta’lim
olish, kasb-hunar egallash, ishga joylashish, sport va san’at bilan shugʻullanish hamda jamiyatda
faol ishtirok etish imkoniyatlari kengaytirilmoqda. Mazkur sohada amalga oshirilayotgan ishlar
nogironligi bor yoshlarning ijtimoiy hayotga moslashuvi va o‘z mustaqil kelajagini barpo
etishiga xizmat qilmoqda.
Ta’lim va inklyuziv muhit
Oʻzbekistonda imkoniyati cheklangan bolalar uchun maxsus ta’lim muassasalari faoliyat
yuritadi. Respublikaning turli hududlarida ko‘zi ojiz, eshitishida nuqsoni bor hamda jismoniy
imkoniyati cheklangan bolalar uchun maktab-internatlar tashkil etilgan. Shuningdek,
umumta’lim maktablarida inklyuziv ta’lim tizimi joriy qilinmoqda, ya’ni imkoniyati cheklangan
o‘quvchilar sog‘lom tengdoshlari bilan birga tahsil olish imkoniyatiga ega bo‘lishmoqda.
Bundan tashqari, 2022-yilda qabul qilingan “Nogironlar huquqlari to‘g‘risida”gi qonun
va boshqa normativ hujjatlar asosida ta’lim tizimida ularning imkoniyatlarini kengaytirish
bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, oliy ta’lim muassasalarida
imkoniyati cheklangan yoshlar uchun alohida kvotalar ajratilgan. Shuningdek, ayrim
universitetlarda ular uchun masofaviy ta’lim olish imkoniyatlari yo‘lga qo‘yilgan.
Kasb-hunar va bandlik masalalari
Imkoniyati cheklangan yoshlarni mehnat bozoriga jalb etish va ularni kasbga yo‘naltirish
borasida ham keng qamrovli ishlar amalga oshirilmoqda. Davlat tomonidan nogironligi bor
shaxslarni ish bilan ta’minlagan tashkilotlarga soliq imtiyozlari berilmoqda. Bundan tashqari,
kasb-hunar markazlari imkoniyati cheklangan yoshlar uchun bepul o‘quv kurslarini yo‘lga
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
444
qo‘ygan bo‘lib, ular o‘z qiziqishiga qarab kasb o‘rganishlari va kelajakda mustaqil faoliyat
yuritishlari mumkin.
Misol uchun, hunarmandchilik, IT texnologiyalari, tikuvchilik, sartaroshlik, dizayn kabi
sohalar bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab chiqilgan bo‘lib, nogironligi bor yoshlar ushbu
kasblarni egallab, mustaqil ish boshlashlari uchun davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Ijtimoiy himoya va huquqiy qo‘llab-quvvatlash
Oʻzbekiston hukumati tomonidan imkoniyati cheklangan yoshlarga yordam berish
maqsadida turli ijtimoiy dasturlar yo‘lga qo‘yilgan. Nogironligi bo‘lgan shaxslarga bepul yoki
imtiyozli asosda protez-ortopediya vositalari, nogironlik aravachalari va boshqa texnik jihozlar
taqdim etilmoqda. Shuningdek, transport va ijtimoiy infratuzilmalarning ularga moslashtirilishi
ustida ishlar olib borilmoqda.
Qonunchilik doirasida nogironligi bor shaxslarning huquqlarini himoya qilish va ularni
kamsitishning oldini olish maqsadida turli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, yangi
inshoot va binolar qurishda ularning ehtiyojlarini inobatga olish, jamoat transportida ularga
qulay sharoitlar yaratish bo‘yicha maxsus talablar joriy etilgan.
Madaniyat, sport va san’at sohalarida imkoniyatlar
Imkoniyati cheklangan yoshlar sport, madaniyat va san’at sohalarida ham faol ishtirok
etishmoqda.
O‘zbekistonda Paralimpiya harakati keng rivojlanib, nogironligi bor sportchilar uchun
maxsus musobaqalar tashkil etilmoqda. Jumladan, paralimpiya sport turlari bo‘yicha maxsus
maktablar va to‘garaklar mavjud.
Shuningdek, yosh ijodkorlarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida turli madaniy tadbirlar,
tanlovlar va festivallar tashkil etilmoqda. Ko‘plab yoshlar rassomchilik, musiqa, adabiyot va
san’at sohalarida o‘z iqtidorlarini namoyon etib, katta yutuqlarga erishmoqdalar.
Axborot texnologiyalari va innovatsiyalar
Texnologik rivojlanish imkoniyati cheklangan yoshlar uchun ham yangi imkoniyatlar
yaratmoqda. Masofaviy ta’lim, onlayn kurslar va turli dasturlar yordamida ular bilim olish, kasb
o‘rganish va hatto uy sharoitida ishlash imkoniyatiga ega bo‘lmoqdalar.
Ayniqsa, IT sohasidagi loyihalar nogironligi bor yoshlarning o‘ziga mos va qulay kasb
egallashiga katta yordam bermoqda. Dasturlash, grafik dizayn, SMM, tarjima va kontent yaratish
kabi yo‘nalishlarda ularga alohida kurslar taklif qilinmoqda.
Xulosa
Oʻzbekistonda imkoniyati cheklangan yoshlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topishi, ta’lim
olishi, ish bilan ta’minlanishi va ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishi uchun keng sharoitlar
yaratilmoqda. Davlat va nodavlat tashkilotlari tomonidan olib borilayotgan chora-tadbirlar
natijasida ular uchun ta’lim, kasb-hunar, bandlik, madaniyat va sport sohalarida keng
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
445
imkoniyatlar ochilmoqda. Bu esa ularning jamiyatga integratsiyalashuvi va kelajakka bo‘lgan
ishonchini oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston” NMIU, 2023.
2.O‘zbekiston Respublikasi “Nogironlar huquqlari to‘g‘risida”gi Qonuni. 2022-yil 15-iyun.
3.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 1-dekabrdagi “Nogironligi bo‘lgan
shaxslarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ-31-sonli Qarori.
4.O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2022.
5.O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi rasmiy sayti: www.uzedu.uz
