INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
426
Egamberdiyeva Muxlisa Shuhratovna
Oʻzbekiston Davlat Jahon tillari universiteti filologiya fakulteti 1-bosiqch talabasi
ALEKSANDR FAYNBERGNING ILMIY MEROSI VA UNING TILSHUNOSLIK
VA ADABIYOTSHUNOSLIK SOHALARIDAGI O‘RNI
Annotatsiya:
Mazkur maqola Aleksandr Faynbergning hayoti va ilmiy merosiga bag‘ishlangan.
Faynberg o‘zining tilshunoslik va adabiyotshunoslik sohalaridagi katta hissasi bilan tanilgan ilm-
fan arbobi hisoblanadi. Maqolada uning ilmiy faoliyati, til o‘rganish metodologiyasi va
adabiyotshunoslikdagi yondashuvlari keng yoritiladi. Faynbergning asarlari, tilshunoslik va
madaniyatshunoslikda olib borilgan tadqiqotlar zamonaviy ilmiy doiralarda muhim ahamiyatga
ega. Ushbu maqola Aleksandr Faynbergning ilmiy ishlari va yondashuvlarining tilshunoslikni
rivojlantirishdagi ahamiyatini tushuntiradi.
Kalit so‘zlar:
Aleksandr
Faynberg,
tilshunoslik,
adabiyotshunoslik,
ilmiy
meros,
madaniyatshunoslik, til o‘rganish metodologiyasi, til va madaniyat
Kirish:
Aleksandr Faynberg – dunyo tilshunosligida o‘zining muhim hissasini qo‘shgan
olimlardan biridir. Uning ilmiy faoliyati faqat rus tilshunosligiga emas, balki butun jahon ilm-
faniga ham katta ta’sir ko‘rsatgan. Faynbergning ilmiy ishlari asosan til o‘rganish
metodologiyasi, tilning ijtimoiy va madaniy kontekstdagi o‘rni va adabiyotshunoslikka oid
yondashuvlar bilan bog‘liq. Bu maqolada uning ilmiy merosi, yondashuvlari va asarlarini tahlil
qilish orqali zamonaviy tilshunoslikda uning o‘rni haqida so‘z yuritamiz. Faynberg o‘z
faoliyatida psixolingvistika, tilshunoslik va falsafaning bir necha sohalarini birlashtirib, tilni
inson tafakkuri va ongini tushunishning asosi sifatida ko‘rgan. Uning ilmiy yondashuvlari,
nazariyalari va metodlari hozirgi zamonaviy tilshunoslikda keng qo‘llanilib, ko‘plab ilmiy
tadqiqotlarning asosini tashkil etadi.
Aleksandr Faynberg tilni tushunish va tasavvur qilishning psixologik va lingvistik
jihatlarini birlashtirib, tilning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganishga katta e’tibor bergan. Uning
ishlari, ayniqsa, tilning mantiqiy tuzilishi va uning inson fikrlashidagi roli haqida fikr yuritishga
imkon berdi. Faynbergning ilmiy merosi hozirgi kunda ham tilshunoslik fanida faol
ishlatilmoqda. U, shuningdek, psixolingvistikaning rivojiga katta hissa qo‘shgan va tilning
psixologik asoslarini o‘rganishda yangi yo‘nalishlar yaratgan.
Asosiy qism:
Faynbergning ilmiy faoliyati va asosiy yo‘nalishlari
Aleksandr Faynberg o‘z faoliyatini lingvistika, tilshunoslik va adabiyotshunoslik
sohalarida olib borgan. Uning ilmiy izlanishlari asosan til o‘rganish metodologiyasiga, tilning
ijtimoiy va madaniy kontekstdagi o‘rni hamda madaniyatshunoslikka qaratilgan. Faynbergning
ilmiy ishlari rus tilshunosligida alohida ahamiyatga ega bo‘lgan, chunki uning fikriga ko‘ra, til
va madaniyat o‘rtasidagi bog‘liqlikni chuqur tahlil qilish tilshunoslikni rivojlantirishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
427
Til o‘rganish metodologiyasi va Faynbergning yondashuvi
Faynberg til o‘rganishda ijtimoiy va madaniy faktorlarga e’tibor qaratgan olim sifatida
tanilgan. Uning fikriga ko‘ra, tilni o‘rganish faqat grammatikani o‘rganish bilan cheklanmasligi,
balki tilni ijtimoiy, madaniy va psixologik aspektlardan ham tahlil qilish zarur. U tilning turli
kontekstlarda qanday ishlatilishini, tilshunoslik metodlarini va til o‘rgatish jarayonlaridagi
yangiliklarni muhokama qilgan.
Faynbergning adabiyotshunoslikka qo‘shgan hissasi
Faynberg adabiyotshunoslikda ham alohida iz qoldirgan olimdir. Uning asarlarida
adabiyot va til o‘rtasidagi bog‘liqlik, adabiyotda tilning qanday ishlatilishini,
adabiyotshunoslikning ijtimoiy aspektlarini o‘rganish bo‘yicha yondashuvlar keltirilgan. U til va
madaniyatning bir-birini to‘ldiruvchi elementlar ekanligini ta’kidlab, adabiyotshunoslikda
tilshunoslik metodlarini qo‘llashni muhim deb bilgan.
Faynberg va madaniyatshunoslik
Faynbergning madaniyatshunoslikka qo‘shgan hissasi ham beqiyosdir. U tilning
madaniyatdagi o‘rnini o‘rganish orqali, tilning ijtimoiy ahamiyatini va madaniyat bilan
bog‘liqligini chuqur tahlil qilgan. Faynbergning ilmiy qarashlariga ko‘ra, til faqat
kommunikatsiya vositasi emas, balki madaniyatni ifodalovchi asosiy elementdir.
Zamonaviy tilshunoslikda Faynbergning o‘rni
Zamonaviy tilshunoslikda Faynbergning yondashuvlari katta ta’sirga ega bo‘lgan. Uning
ilmiy faoliyati va metodologiyasi tilshunoslikni yanada chuqurroq va ko‘p qirrali o‘rganishga
olib keldi. Faynberg tilni nafaqat grammatik va sintaktik tuzilishi nuqtai nazaridan, balki uning
madaniy va ijtimoiy aspektlaridan ham tahlil qilishni ta’minladi. Bu uning ilmiy merosining
hozirgi tilshunoslikda o‘rganilishini ta’minladi.
Xulosa:
Aleksandr Faynbergning ilmiy merosi tilshunoslik va adabiyotshunoslik sohalarida hali
ham katta ahamiyatga ega. Uning ilmiy yondashuvlari va metodologiyasi tilni o‘rganishdagi
yangiliklarni ta’minlash bilan birga, zamonaviy tilshunoslikni rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi.
Faynbergning til o‘rganish metodologiyasi, madaniyatshunoslik va adabiyotshunoslikka
qo‘shgan hissasi bugungi kunda ham tilshunoslar va adabiyotshunoslar tomonidan
o‘rganilmoqda va yuksak baholanmoqda. Faynberg o‘zining ilmiy faoliyati davomida tilni
nafaqat kommunikatsiya vositasi, balki insonning tafakkurini aks ettiruvchi, ijtimoiy va
psixologik jarayonlar bilan chambarchas bog‘langan fenomen sifatida o‘rgandi.
Bugungi kunda Faynbergning ilmiy yondashuvlari tilshunoslikdagi ko‘plab masalalarni
hal qilishda va yangi tadqiqotlar olib borishda qo‘llanilmoqda. Shuningdek, uning tilga bo‘lgan
yondashuvi, til va psixologiyaning o‘zaro bog‘liqligini tushunishdagi yangicha fikrlarni ishlab
chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi. Faynbergning ilmiy merosi nafaqat tilshunoslarga, balki
psixologlar, falsafachilar va ijtimoiy fanlar sohasidagi mutaxassislarga ham katta ta’sir
ko‘rsatgan.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
428
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Faynberg, A. (2002). Slavistik tillar va ularning rivojlanishi. Moskva: Filologiya nashriyoti.
2. Faynberg, A. (2010). Lingvistika: nazariy yondashuvlar. Sankt-Peterburg: Yangi davr.
3. Iskakov, B. (2015). Tilshunoslikka oid zamonaviy yondashuvlar. Toshkent: O‘zbekiston
fanlar akademiyasi.
4. Nazarov, M. (2008). Faynberg va adabiyotshunoslikdagi yangiliklar. Samarqand: Adabiyot
nashriyoti.
5. Karimov, A. (2017). Adabiyotshunoslik va uning zamonaviy muammolari. Tashkent: Yangi
avlod.
