INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
423
Abduqayumova Aqida Abdurashid qizi
Guliston davlat universtiteti 69-23 guruh talabasi
TASVIRIY SAN’ATDA QORALAMANING O’RNI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada tasviriy san’atda qoralamaning ahamiyati, uning badiiy
jarayondagi fundamental roli va ijodiy tafakkur shakllanishidagi hissasi atroflicha yoritilgan.
Qoralama san’at asarining dastlabki bosqichi sifatida nafaqat shakl va kompozitsiya jihatidan
asosiy yo‘nalishni belgilashda, balki tasvir ifodaviyligini oshirishda ham muhim ahamiyat kasb
etadi. Zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan holda qoralamaning san’at va inson
psixologiyasiga ta’siri, shuningdek, uning ijodiy tajriba maydonida tutgan o‘rni ilmiy asosda
tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
tasviriy san’at, qoralama, badiiy tafakkur, ijodiy jarayon, texnik mahorat, raqamli
san’at, san’at terapiyasi.
Annotation:
This article comprehensively explores the significance of sketching in visual arts,
its fundamental role in the artistic process, and its contribution to the development of creative
thinking. As the initial stage of an artwork, sketching is crucial not only in defining the primary
direction in terms of form and composition but also in enhancing the expressiveness of the image.
The impact of sketching on art and human psychology, as well as its role in the creative
experimentation field, is analyzed scientifically, considering its integration with modern
technologies.
Keywords:
visual arts, sketching, artistic thinking, creative process, technical mastery, digital art,
art therapy.
Аннотация:
В данной статье всесторонне освещается значение наброска в
изобразительном искусстве, его фундаментальная роль в художественном процессе и
вклад в формирование творческого мышления. Как начальный этап создания
произведения искусства, набросок играет важную роль не только в определении основных
направлений с точки зрения формы и композиции, но и в повышении выразительности
изображения. Научно анализируется влияние наброска на искусство и психологию
человека, а также его место в пространстве творческого эксперимента с учетом
интеграции современных технологий.
Ключевые слова:
изобразительное искусство, набросок, художественное мышление,
творческий процесс, техническое мастерство, цифровое искусство, арт-терапия.
Kirish:
San’at insoniyat tarixining uzviy qismi bo‘lib, u madaniy taraqqiyot jarayonining
bevosita aksidir. Tasviriy san’at esa badiiy tafakkur evolyutsiyasini o‘zida mujassam etgan eng
qadimiy va murakkab ijodiy yo‘nalishlardan biri sifatida e’tirof etiladi. San’atning mazmun va
shakl jihatidan boyib borishi natijasida rassomlarning ijodiy izlanish jarayonlari ham
murakkablashib, turli texnikalar shakllangan. Ushbu texnikalar orasida qoralama san’at asarining
dastlabki va eng muhim bosqichi sifatida ajralib turadi.Tasviriy sanatda qoralama – bu asarning
dastlabki chizmasi yoki eskizi bo‘lib, u rassomning ijodiy jarayonini boshlang‘ich bosqichida
aks ettiradi. Qoralama san’at asari yaratishning muhim qismi hisoblanadi va rassomga o‘z
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
424
g‘oyalarini shakllantirish, kompozitsiyani sinash va tafsilotlarni aniqlashtirish imkonini
beradi.Qoralama, bir qarashda, yakuniy asarning oddiy eskizi sifatida talqin etilgan bo‘lsa-da,
aslida u rassom tafakkurining o‘ziga xos ifodasi bo‘lib, san’at asarining umumiy konsepsiyasini
shakllantirish va kompozitsion tahlil o‘tkazishda muhim rol o‘ynaydi. U ijodiy jarayon davomida
rassom uchun erkin izlanish maydoni yaratib, badiiy obyektlarning shakl, proporsiya va
kompozitsion muvozanatini aniqlashda yordam beradi. Shuningdek, qoralama vositasida rassom
tasvirlash mahoratini takomillashtirish, tafakkur elastikligini oshirish hamda texnik tajribalarni
o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Muhokama va natijalar: Tasviriy san’atda qoralamaning òrmi juda muhim, chunki u asar yaratish
jarayonida dastlabki bosqich bo’lib,ijodkorga g’oyalarni ifodalash,kompozitsiyani shakllantirish
va chizgilarni takomillashtirishga yordam beradi.Qoralama orqali san’atkor o’z asarini
rejalashtiradi va uning yakuniy ko’rinishini aniqlashga harakat qiladi. Qoralamaning san’at
tarixidagi ahamiyatiga nazar tashlaganda, Leonardo da Vinchi, Mikelanjelo va Rafael singari
buyuk ustalarning ijodiy merosida uning beqiyos o‘rni borligi yaqqol ko‘zga tashlanadi. Ushbu
san’atkorlarning qoralama chizmalari nafaqat ularning texnik mahoratini aks ettiradi, balki
badiiy g‘oyalarning shakllanish jarayonini ham yoritib beradi. Bugungi kunda esa qoralama
an’anaviy texnikalar bilan cheklanib qolmay, raqamli san’at vositalari bilan ham uyg‘unlashib,
san’atning yangi imkoniyatlarini ochib bermoqda.Shu boisdan, ushbu maqolada tasviriy san’atda
qoralamaning ahamiyati, uning badiiy jarayonlardagi roli, zamonaviy texnologiyalar bilan
integratsiyasi hamda inson tafakkurini shakllantirishdagi o‘rni nazariy va amaliy jihatdan ilmiy
tahlil qilinadi.
Tasviriy san’at inson tafakkurining eng muhim ifoda vositalaridan biri sifatida sanaladi. Mazkur
ijodiy faoliyat turida qoralama chizish jarayoni muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lib,
asarning umumiy konsepsiyasini shakllantirish, tafakkur va kuzatuvchanlikni rivojlantirishda
yetakchi rol o‘ynaydi. Qoralama san’at asari uchun dastlabki zamin vazifasini o‘tab, ijodiy
jarayon davomida tuzilishining rivojlanish yo‘nalishini belgilaydi.Qoralama texnik jihatdan
ijodiy izlanishlarning asosiy vositalaridan biri sifatida qaralib, turli kompozitsion yechimlarni
tadqiq etish imkonini beradi. San’atshunoslik va estetik tahlil nuqtayi nazaridan, qoralama
chizmalar asarning ichki mohiyatini ochib beruvchi estetik kod sifatida namoyon bo‘lib, rassom
tafakkurining rivojlanish dinamikasini aks ettiradi. Shu sababli, Leonardo da Vinchi, Mikelanjelo,
Rafael kabi san’at ustalarining merosida qoralama chizmalari alohida o‘rin tutib, ularning ijodiy
uslubi shakllanishidagi muhim omil bo‘lib xizmat qilgan.Qoralamaning badiiy tafakkur
rivojlanishidagi roli juda keng bo‘lib, u san’atkor ongining ijodiy tahlil qilish qobiliyatini
shakllantiradi. Uning amaliy ahamiyati esa talabalarning badiiy mahoratini oshirish, ob’ektlarni
tafsilotlari bilan tasvirlash hamda to‘g‘ri nisbatlar va shakllarni aniqlash orqali san’at
texnikalarini puxta egallash imkoniyatini yaratadi. Ayniqsa, anatomiya, arxitektura va landshaft
tasvirlarida qoralamaning o‘rni beqiyos bo‘lib, u ijodiy tafakkurning shakllanishida metodologik
jihatdan muhim vosita sanaladi.Zamonaviy san’at jarayonlarida qoralamaning roli an’anaviy
uslublar bilan cheklanmay, raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan holda yangi
yo‘nalishlarda ham rivojlanmoqda. Photoshop, Procreate va Illustrator kabi grafik dasturlar
qoralama san’atining raqamli transformatsiyasiga asos bo‘lib, zamonaviy rassomlarga an’anaviy
san’at usullarini raqamli muhitga moslashtirish imkoniyatini bermoqda. Ushbu innovatsion
yondashuvlar orqali qoralama faqatgina chizmachilik amaliyoti emas, balki vizual san’at
sohasida tajriba almashish va ijodiy tadqiqotlar olib borish vositasiga aylangan.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
425
Bundan tashqari, qoralamaning inson psixologiyasiga ta’siri ham alohida e’tiborga loyiqdir.
San’at terapiyasida qoralama insonning ichki his-tuyg‘ularini ifodalash, stressni kamaytirish va
ijodiy fikrlashni rivojlantirish vositasi sifatida qo‘llaniladi. Psixologik tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, qoralama chizish jarayoni inson ongini tinchlantiruvchi, kontsentratsiyani
oshiruvchi va emotsional barqarorlikni ta’minlovchi vosita sifatida o‘zining samaradorligini
isbotlagan. Shu sababli, bugungi kunda san’at terapiyasi turli yoshdagi insonlar uchun ijodiy
muolaja sifatida keng qo‘llanilmoqda.
Xulosa: tasviriy san’atda qoralama ijodiy tafakkurning ajralmas qismi bo‘lib, u san’at asarining
g‘oyaviy va texnik jihatdan mukammallashishida fundamental rol o‘ynaydi. Qoralama faqatgina
chizmachilik texnikasi emas, balki ijodiy tajriba maydoni sifatida ham namoyon bo‘lib, uning
o‘rni nafaqat san’at tarixida, balki zamonaviy vizual madaniyat va psixologiyada ham yuqori
baholanadi.Bundan tashqari, qoralamaning zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashuvi uni
raqamli san’atning ajralmas qismiga aylantirib, san’atkorlarga yangi badiiy ifoda vositalaridan
foydalanish imkonini bermoqda. Photoshop, Procreate, Illustrator kabi grafik dasturlar orqali
qoralama an’anaviy uslublardan chiqib, yangi badiiy tajribalar maydoniga kirib
kelgan.Shuningdek, qoralamaning inson psixologiyasiga ta’siri ham muhim ahamiyat kasb etib,
u san’at terapiyasi vositasi sifatida stressni kamaytirish va ijodiy fikrlashni rivojlantirishga
xizmat qiladi. Bunday omillar qoralamani nafaqat san’atkorlar, balki keng jamoatchilik uchun
ham ijodiy tafakkurni rivojlantirish vositasiga aylantirmoqda.Kelajakda qoralamaning san’atda
yanada rivojlanib, innovatsion texnologiyalar bilan integratsiyalashuvi natijasida uning yangi va
yanada mukammal usullari shakllanishi kutilmoqda. Bu esa nafaqat san’atkorlar, balki
san’atshunoslar va tadqiqotchilar uchun ham yangi ilmiy izlanishlar maydonini
yaratadi.Qoralama tasviriy san’atning ajralmas qismi bo‘lib, rassom yoki dizaynerga o‘z
g‘oyalarini
sinovdan
o‘tkazish,
kompozitsiyani
rejalashtirish
va
yakuniy
ishni
mukammallashtirish imkonini beradi. Har bir ijodiy jarayonda qoralama tayyorlash muhim
bosqich bo‘lib, u san’at asarining sifatini oshirishda katta rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. G‘afurov A. “Tasviriy san’at asoslari” – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi,
2015.
2. Qosimov B. “Tasviriy san’at va chizmachilik” – Toshkent: O‘qituvchi, 2010.
3. G‘ulomov O. “Rassomlik san’ati asoslari” – Toshkent: Sharq, 2018.
4. Гомбрих Э. “История искусства” – Москва: Издательство АСТ, 2019.
5. Левкович А. “Основы рисунка и живописи” – Санкт-Петербург: Питер, 2015.
6. Bеtti E. “Ko‘z bilan ko‘rish san’ati” – Toshkent: Ma’naviyat, 2021.
7. Арнхейм Р. “Искусство и визуальное восприятие” – Москва: Арт-Родник, 2012.
8. Da Vinchi L. “Rassomlik haqidagi mulohazalar” – Toshkent: San’at, 2005.
