INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
467
Bobojonova Risolat
Urganch Ranch texnologiya universiteti
INGLIZ TILIDAGI LEKSIK BIRLIKLAR VA SEMANTIKA
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz tilidagi leksik birliklarning semantik xususiyatlari tahlil
qilingan. Leksik birliklarning turlari, ularning ma’no jihatidan tasniflanishi, sinonimiya,
antonimiya, homonimiya kabi semantik hodisalarning o‘rni yoritilgan. Shuningdek, frazeologik
birliklarning semantik xususiyatlari va ularning nutqdagi ahamiyati haqida fikr yuritilgan.
Maqolada berilgan tahlillar ingliz tilining leksik va semantik jihatdan boyligi hamda uning
o‘ziga xos xususiyatlarini ochib berishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Leksik birlik, semantika, sinonimiya, antonimiya, homonimiya, frazeologik birlik,
polisemantik so‘zlar, ingliz tili.
Kirish
Ingliz tili boy leksik tarkibga ega bo‘lib, uning semantik tizimi doimiy rivojlanishda davom
etmoqda. So‘zlarning ma’nosi, ularning o‘zaro munosabati va qo‘llanilish xususiyatlari
semantika orqali o‘rganiladi. Ushbu maqolada ingliz tilidagi leksik birliklar va ularning semantik
jihatlari tahlil qilinadi. Ingliz tili dunyodagi eng muhim xalqaro muloqot vositalaridan biri bo‘lib,
uning leksik va semantik tizimi tilshunoslikda alohida o‘rganiladigan sohaga aylandi. Leksik
birliklar tildagi eng muhim unsurlardan bo‘lib, ular so‘zlar, iboralar, frazeologik birliklar va
terminlardan iborat. Bu birliklarning semantik xususiyatlari esa ularning ma’no jihatdan
o‘zgarishi, sinonimiya, antonimiya, homonimiya kabi hodisalar orqali tahlil qilinadi.
Ingliz tilining leksik-semantik tizimi doimiy rivojlanib, yangi so‘zlar va iboralar bilan boyib
boradi. So‘zlarning ma’nosi kontekstga qarab turlicha talqin qilinishi mumkin bo‘lib, bu esa tilni
yanada murakkab va qiziqarli qiladi. Ushbu maqolada ingliz tilidagi leksik birliklarning tasnifi,
ularning hosil bo‘lish usullari hamda semantik jihatdan o‘zgarishi tahlil qilinadi.
Leksik birlik tushunchasi
Leksik birlik – bu mustaqil ma’noga ega bo‘lgan til unsurlaridir. Ular quyidagi turlarga bo‘linadi:
so‘zlar (house, book, run), iboralar va frazeologik birliklar (kick the bucket – vafot etmoq),
terminlar va jargonlar. Leksik birliklar turli usullarda hosil qilinadi, jumladan, so‘z yasalishi,
affiksatsiya, konversiya va o‘zlashmalar orqali.
Semantikaning asosiy tushunchalari
Semantika so‘z ma’nolarini, ularning o‘zgarishi va o‘zaro munosabatini o‘rganadi. Ingliz tilida
so‘z ma’nolari polisemantik bo‘lishi mumkin. Masalan, head so‘zi “bosh” (jismoniy organ) yoki
“rahbar” ma’nolarini anglashi mumkin. Sinonimiya, antonimiya va homonimiya kabi hodisalar
ham semantikaning asosiy qismlaridandir. Sinonimlar (big – large), antonimlar (hot – cold),
homonimlar (bank – daryo bo‘yidagi qirg‘oq / moliyaviy muassasa) kabi hodisalar ingliz tilining
boy semantik imkoniyatlarini namoyon qiladi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
468
Frazeologik birliklar va ularning semantik jihatlari
Ingliz tilidagi frazeologik birliklar ko‘pincha ko‘chma ma’noga ega bo‘lib, nutqda keng
qo‘llaniladi. Masalan, spill the beans iborasi “sirni fosh qilish” ma’nosini anglatadi. Bunday
birliklar o‘z tarkibiy qismlarining alohida ma’nosidan farqli holda umumiy yangi ma’no kasb
etadi.
Xulosa
Ingliz tilidagi leksik birliklar va ularning semantik xususiyatlari tilning rivojlanishida va nutq
jarayonida muhim ahamiyat kasb etadi. So‘zlarning ko‘p ma’noliligi, ularning o‘zaro
munosabatlari va kontekstga bog‘liq holda o‘zgarishi ingliz tilini yanada qiziqarli va boy qiladi.
Semantikaning o‘rganilishi esa lingvistika va tarjima jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi.
Ingliz tilidagi leksik birliklar va ularning semantik xususiyatlari tilshunoslikdagi muhim tadqiqot
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada leksik birliklarning tasnifi, ularning semantik
jihatdan tahlili, sinonimiya, antonimiya va homonimiya kabi hodisalarning o‘rni ko‘rib chiqildi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, ingliz tili juda boy va murakkab leksik tizimga ega bo‘lib, uning
semantik xususiyatlari kontekst, madaniy omillar va tarixiy taraqqiyot bilan chambarchas bog‘liq.
Frazeologik birliklar, ko‘p ma’noli so‘zlar va boshqa leksik hodisalar tilni yanada rang-barang
qiladi va uni o‘rganish jarayonini qiziqarli qiladi.
Kelgusida ingliz tilining leksik-semantik tizimi bo‘yicha tadqiqotlar olib borish zarur, ayniqsa,
uning tarjima jarayonidagi o‘rni, pragmatik jihatlari va zamonaviy ingliz tilida yangi hosil
bo‘layotgan leksik birliklar bo‘yicha izlanishlar muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu
lingvistika, filologiya va tarjimashunoslik sohalarida dolzarb bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Crystal, D. (2010). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge
University Press.
2.Palmer, F. R. (1981). Semantics: A New Outline. Cambridge University Press.
3.Lyons, J. (1995). Linguistic Semantics: An Introduction. Cambridge University Press.
4.Trask, R. L. (1999). Key Concepts in Language and Linguistics. Routledge.
5.Yule, G. (2017). The Study of Language. Cambridge University Press.
6.Bolinger, D. (1977). Meaning and Form. Longman.
7.Ullmann, S. (1962). Semantics: An Introduction to the Science of Meaning. Blackwell.
