INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
463
Nishonov Javohir Jahongir o‘g‘li
Alfraganus universiteti, Tibbiyot fakulteti, Davolash yo‘nalishi, 3-kurs talabasi
QON GRUPPALARI VA ULARNING ORGANIZM UCHUN AHAMIYATI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada inson qon guruhlari va ularning organizmdagi ahamiyati
o‘rganiladi. Qon guruhlari turlari, ularning merosiy uzatilishi, immunologik xususiyatlari va
klinik amaliyotdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, qon quyish jarayonidagi muhim
jihatlar va har bir qon guruhining xususiyatlari haqida ham so‘z yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
qon guruhi, rezus faktor, immun tizim, donorlik, qon quyish.
Kirish
Inson organizmi murakkab tizim bo‘lib, uning to‘g‘ri ishlashi uchun qon tarkibi va qon aylanishi
muhim ahamiyatga ega. Qon guruhlari – bu eritrotsitlarning yuzasida joylashgan maxsus
antigenlar bilan belgilanadigan genetik jihatdan o‘tuvchi xususiyatlardir. Qon guruhlari nafaqat
tibbiyotda, balki genetika va sud-tibbiyot ekspertizalarida ham katta ahamiyatga ega.
ABO tizimi va rezus (Rh) faktori asosiy qon guruhlari hisoblanadi. To‘g‘ri qon guruhini aniqlash
va mos donorni tanlash qon quyish paytida bemor hayotini saqlab qolish uchun juda muhimdir.
Asosiy qism
1. Qon guruhlarining tasnifi va merosiy o‘tish mexanizmi
Insonning qon guruhi ota-onadan genetik yo‘l bilan o‘tadi. Hozirgi kunda quyidagi asosiy qon
guruhlari mavjud:
O(I) guruhi – antigenlar yo‘q, universal donor hisoblanadi.
A(II) guruhi – A antigeni mavjud.
B(III) guruhi – B antigeni mavjud.
AB(IV) guruhi – A va B antigenlari mavjud bo‘lib, universal qabul qiluvchi hisoblanadi.
Bundan tashqari, qonning rezus (Rh) faktori bor yoki yo‘qligiga qarab, u musbat (+) yoki manfiy
(-) bo‘lishi mumkin.
2. Qon guruhining organizmdagi roli
Qon guruhi immun tizim bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, organizmning infeksiyalarga
chidamliligini ta’minlaydi. Ayrim tadqiqotlar qon guruhi va turli kasalliklarga moyillik o‘rtasida
bog‘liqlik borligini ko‘rsatadi. Masalan:
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
464
O(I) guruhi bo‘lgan insonlar yurak-qon tomir kasalliklariga kamroq moyil bo‘ladilar.
A(II) guruhi egalarida oshqozon yarasi va saraton kasalliklari xavfi yuqoriroq bo‘lishi mumkin.
3. Qon quyish jarayonida qon guruhining mosligi
Qon quyish paytida noto‘g‘ri qon guruhi tanlansa, organizm immuniteti begona qon
hujayralariga hujum qilib, og‘ir allergik reaksiyalar keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun
tibbiyotda universal donor va qabul qiluvchi tushunchalari mavjud.
4. Qon guruhining shaxsiy xususiyatlarga ta’siri
Ba’zi ilmiy manbalarda qon guruhi insonning temperamentiga ham ta’sir qilishi aytiladi.
Masalan:
O(I) – irodali va rahbarlik qobiliyatiga ega insonlar.
A(II) – sezgir, hissiyotga beriluvchan insonlar.
B(III) – mustaqil va ijodkorlikka moyil insonlar.
AB(IV) – muvozanatli va diplomatik shaxslar.
Xulosa
Qon guruhlari nafaqat inson biologiyasida, balki tibbiyot amaliyotida ham katta ahamiyatga ega.
To‘g‘ri qon guruhini aniqlash va mos donorni tanlash bemor hayotini saqlab qolish uchun
muhimdir. Bundan tashqari, qon guruhlari organizmning immun javobi, kasalliklarga moyilligi
va hatto shaxsiy xususiyatlariga ham ta’sir qilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Landsteiner, K. (1901). The Discovery of Blood Groups. Science Journal.
2. Mollison, P. (2005). Blood Transfusion in Clinical Medicine. Blackwell Publishing.
3. Daniels, G. (2013). Human Blood Groups. Wiley-Blackwell.
