INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
458
Nishonov Muhammadamin Jahongir o‘g‘li
Alfraganus universiteti, Tibbiyot fakulteti, Davolash yo‘nalishi 2-kurs talabasi
MUSKULLAR FAOLIYATI VA DAVOLASH YO‘NALISHI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada inson muskullari faoliyati, ularning asosiy vazifalari va tuzilishi
haqida batafsil ma’lumot beriladi. Shuningdek, mushaklarning turli kasalliklari va ularni
davolash usullari yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
mushak tizimi, skelet muskullari, silliq muskullar, yurak muskuli, mushak
kasalliklari, fizioterapiya, reabilitatsiya.
Kirish
Muskullar inson tanasining harakatlanishini ta’minlovchi asosiy tuzilmalardan biridir. Ular
tananing shaklini ushlab turish, organlar faoliyatini nazorat qilish va fiziologik jarayonlarni
amalga oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Mushaklar uch asosiy turga bo‘linadi: skelet muskullari,
silliq muskullar va yurak muskuli. Har bir tur o‘ziga xos vazifani bajaradi va organizmning
umumiy faoliyatida muhim ahamiyatga ega.
Mushaklar bilan bog‘liq kasalliklar va jarohatlar inson harakatini cheklashi, hayot sifatini
pasaytirishi mumkin. Shu sababli mushak tizimi kasalliklarini aniqlash, oldini olish va samarali
davolash muhim hisoblanadi.
Ushbu maqolada mushaklarning tuzilishi, ularning ishlash tamoyillari hamda mushak kasalliklari
va ularni davolash usullari haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Asosiy qism
1. Muskullar tuzilishi va funksiyalari
Inson tanasida uch xil mushak mavjud:
Skelet muskullari – ixtiyoriy harakatlarni boshqaradi va suyaklarga biriktirilgan.
Silliq muskullar – ichki organlar devorlarida joylashgan va avtonom ravishda ishlaydi.
Yurak muskuli – yurakni qisqartirib, qon aylanishini ta’minlaydi.
Mushaklar quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
Harakatlantiruvchi funksiyasi – tananing harakatlanishini ta’minlaydi.
Himoya va tayanch funksiyasi – ichki organlarni himoya qiladi.
Termoregulyatsiya – issiqlik ishlab chiqaradi.
Qon aylanishini ta’minlash – yurak mushaklari qon aylanishi uchun javobgardir.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
459
Mushaklar asosan oqsil tolalari – aktin va miozin yordamida qisqaradi. Ushbu jarayon asab
impulslarining ta’siri bilan sodir bo‘ladi.
2. Mushak kasalliklari va ularning sabablari
Mushak tizimi turli kasallik va jarohatlarga moyil bo‘lib, ularning asosiy sabablari
quyidagilardan iborat:
Genetik omillar (mushak distrofiyasi).
Travmalar va zo‘riqishlar (mushak to‘qimalarining shikastlanishi).
Neyromuskulyar kasalliklar (miasteniya gravis, ALS).
Yallig‘lanish jarayonlari (miozit).
Autoimmun kasalliklar.
Eng keng tarqalgan mushak kasalliklari quyidagilardir:
Dushen muskulyar distrofiyasi – genetik kasallik bo‘lib, mushaklarning asta-sekin zaiflashishiga
olib keladi.
Miozit – mushak to‘qimalarining yallig‘lanishi.
Fibromialgiya – mushak og‘rig‘i va charchoq bilan kechadigan kasallik.
3. Mushak kasalliklarini davolash va reabilitatsiya usullari
Mushak kasalliklarini davolash usullari kasallikning turiga va darajasiga bog‘liq. Eng samarali
muolaja usullari quyidagilardir:
Dori vositalari – mushaklarning yallig‘lanishini kamaytiruvchi dorilar (steroidlar,
immunosupressantlar).
Fizioterapiya – massaj, elektroforez, ultratovush terapiyasi orqali mushaklarning faoliyatini
yaxshilash.
Jismoniy mashqlar – mushaklarni mustahkamlash va ularning elastikligini oshirish uchun
maxsus mashqlar qo‘llaniladi.
Jarrohlik aralashuvi – og‘ir holatlarda mushak to‘qimalarini tiklash yoki protezlash talab qilinishi
mumkin.
Mushak kasalliklarini oldini olish uchun sog‘lom turmush tarziga rioya qilish, muntazam
jismoniy mashqlar bajarish va to‘g‘ri ovqatlanish muhim ahamiyatga ega.
Xulosa
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
460
Inson organizmida muskullar muhim rol o‘ynaydi va harakat, tana shaklini ushlab turish hamda
fiziologik jarayonlarni boshqarish uchun javobgardir. Ularning sog‘lom faoliyat yuritishi hayot
sifatini oshirishda muhim omil hisoblanadi.
Mushak tizimi kasalliklari ko‘pincha genetik omillar, orttirilgan shikastlanishlar yoki
yallig‘lanish jarayonlari natijasida yuzaga keladi. Bunday kasalliklarni o‘z vaqtida aniqlash va
to‘g‘ri davolash insonning harakatchanligini tiklash va sog‘lig‘ini yaxshilashga yordam beradi.
Mushak kasalliklarining oldini olish uchun quyidagilarga rioya qilish tavsiya etiladi:
Doimiy jismoniy faollikni saqlash.
To‘g‘ri ovqatlanish va vitaminlar qabul qilish.
Mushaklarni haddan tashqari zo‘riqtirishdan saqlanish.
Profilaktik tibbiy ko‘riklardan o‘tish.
Zamonaviy tibbiyotda mushak kasalliklarini davolash va reabilitatsiya qilish bo‘yicha samarali
usullar mavjud bo‘lib, ular bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Kelajakda
genetik muolajalar va ilg‘or fizioterapiya usullarining rivojlanishi mushak kasalliklarini
davolashda yangi imkoniyatlar yaratadi.
Adabiyotlar:
1. Guyton A. C., Hall J. E. Textbook of Medical Physiology. Elsevier, 2020.
2. Kandel E. R., Schwartz J. H., Jessell T. M. Principles of Neural Science. McGraw-Hill, 2019.
3. Fuster V. Hurst's the Heart. McGraw-Hill, 2021.
4. Pandya S. Muscular Dystrophies: Advances in Treatment and Management. Springer, 2022.
5. American Physical Therapy Association. Rehabilitation Guidelines for Musculoskeletal
Disorders. 2021.
