INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
558
Jaksimuratov Azamat Bekmurat uli
Nukus davlat pedagogika instituti geografiya va iqtisodiy bilim asoslari bakalavr ta’lim
yoʻnalishi 3-kurs talabasi, Kegeyli tumani 10-sonli umumta’lim maktabi geografiya va iqtisodiy
bilim asoslari fani oʻqituvchisi
GEOGRAFIYA FANINING MAKTAB OʻQUVCHILARI HAYOTIDA TUTGAN OʻRNI
Annotatsiya:
Geografiya fani maktab ta’limida oʻquvchilarning ilmiy va amaliy koʻnikmalarini
shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada geografiyaning oʻquvchilarga taqdim
etadigan bilimlar, amaliy koʻnikmalar va ekologik ongini rivojlantirishdagi roli tahlil etilgan.
Geografiya fani nafaqat oʻquvchilarga tabiiy va ijtimoiy jarayonlarni oʻrganishga yordam beradi,
balki ularda mantiqiy fikrlash, ekologik ma’suliyat va jamiyatdagi oʻrnini tushunish kabi
koʻnikmalarni ham rivojlantiradi. Innovatsion pedagogik yondashuvlar, masalan, GAT
texnologiyalari va interaktiv darslar geografiya fanini oʻquvchilarga yanada samarali va qiziqarli
qilib taqdim etishda muhim vositalar hisoblanadi.
Kalit soʻzlar:
Geografiya, ta’lim, oʻquvchilar, ekologiya, ekologik ong, innovatsion pedagogika,
GAT texnologiyalari, amaliy koʻnikmalar, jamiyat, mantiqiy fikrlash.
Kirish.
Geografiya fani ta’lim tizimida oʻquvchilarning nafaqat ilmiy bilimlarini, balki
ularning shaxsiy rivojlanishini, ijtimoiy ongini va ekologik ma’suliyatini shakllantirishda muhim
rol oʻynaydi. Bu fan oʻquvchilarga sayyoramizning tabiiy va ijtimoiy tizimlarini, iqtisodiy va
ekologik jarayonlarni tushunishga yordam beradi. Geografiya darslarida oʻrgatilgan bilimlar
nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatga ega boʻlib, oʻquvchilarning dunyoqarashini
kengaytiradi va ularni zamonaviy hayotda muvaffaqiyatli boʻlishga tayyorlaydi.
Geografiyaning oʻquvchilarga oʻrganish jarayonidagi ahamiyati shundaki, bu fan
oʻquvchilarga nafaqat ma’lum bir hudud yoki mamlakat haqida ma’lumot beradi, balki ularning
koʻnikmalarini ham rivojlantiradi. Kartalar bilan ishlash, geografik axborotlarni tahlil qilish,
global muammolarni tushunish va ularga yechim topish kabi koʻnikmalarni oʻrgatish geografiya
fanining asosiy vazifalaridan biridir. Shu bilan birga, geografiya oʻquvchilarda tabiiy resurslarni
tejashga, iqlim oʻzgarishlariga, ekologik muammolarga nisbatan ma’suliyatli boʻlishni
shakllantiradi.
Bugungi kunda, geografiya fani nafaqat tabiiy fanlar qatorida, balki aniq va ijtimoiy-
gumanitar fanlar bilan ham chambarchas bogʻliq boʻlib, oʻquvchilarga nafaqat ilmiy, balki
ijtimoiy va madaniy jihatdan ham keng qarashni taklif etadi. Ushbu maqolada, geografiyaning
maktab ta’limidagi oʻrni, uning oʻquvchilarning bilimlarini kengaytirishdagi, amaliy
koʻnikmalarni shakllantirishdagi, ekologik ongni rivojlantirishdagi va ijtimoiy ma’suliyatni
oshirishdagi oʻrni muhokama qilinadi.
Asosiy qism.
Geografiya fani oʻquvchilarning dunyoqarashini shakllantirishda, ularning
ilmiy, aqliy va amaliy koʻnikmalarini rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi. Geografiyani
oʻrgatish orqali oʻquvchilar tabiat, jamiyat, iqtisodiyot va ekologiya haqidagi bilimlarni olishadi.
Bu bilimlar ularni faqat oʻqitish bilan cheklanmay, balki ularning kundalik hayotida ham
qoʻllanilishi mumkin boʻlgan koʻnikmalarni shakllantiradi. Geografiya fanining ta’lim tizimidagi
ahamiyati shundaki, u oʻquvchilarga nafaqat oʻz hududlarini va mamlakatlarini, balki, butun
dunyoni tushunishga yordam beradi.
Hozirgi kunda ekologik muammolar, iqlim oʻzgarishlari, suv resurslarining kamayishi
kabi global muammolar nafaqat olimlar, balki har bir insonni ham xavotirga solmoqda.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
559
Geografiya darslarida oʻrgatilgan tabiiy resurslarning kamayishi, ekologik muvozanatning
buzilishi kabi masalalar oʻquvchilarda atrof-muhitga boʻlgan ma’suliyatni rivojlantiradi. Bu
fanning asosiy maqsadlaridan biri oʻquvchilarni ekologik ongli, atrof-muhitga eʻtiborli shaxslar
sifatida tarbiyalashdir. Oʻquvchilar geografiya darslari orqali oʻzgaruvchan tabiiy sharoitlarga
moslashishga, resurslarni tejashga va ekologik xavfsizlikni ta’minlashga oid bilimlarni
oʻzlashtiradilar.
Geografiya fanini oʻrgatish oʻquvchilarda amaliy koʻnikmalarni ham rivojlantiradi.
Kartalar bilan ishlash, geografik axborotlarni tahlil qilish, statistik ma’lumotlarni oʻqish va tahlil
qilish kabi koʻnikmalar, oʻquvchilarga nafaqat taʻlim jarayonida, balki kundalik hayotda ham
foydalidir. Bularning barchasi oʻquvchilarda mantiqiy fikrlashni, analitik yondashuvni
rivojlantiradi. Geografiya darslarida qoʻllaniladigan innovatsion pedagogik yondashuvlar,
masalan, GAT (Geografik axborot tizimlari) texnologiyalaridan foydalanish, oʻquvchilarning
amaliy koʻnikmalarini oshirishga yordam beradi.
Geografiyaning oʻquvchilarda ijodkorlikni rivojlantirishdagi oʻrni ham katta. Geografiya
oʻqituvchilari oʻquvchilarda yangi gʻoyalarni yaratish, geografik muammolarni hal etishda ijodiy
yondashuvlarni qoʻllashni ragʻbatlantiradilar. Oʻquvchilar, geografik masalalarni yechishda oʻz
fikrlarini erkin ifoda etish, turli nuqtai nazarlarni oʻrganish, jamoaviy ishlarni tashkil etish kabi
koʻnikmalarga ega boʻladilar. Shuningdek, geografiya oʻquvchilarga turli xalqlar va
madaniyatlar, ularning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganish orqali, ularning dunyoqarashlarini
kengaytiradi va interkultural muloqotni rivojlantiradi.
Xulosa.
Geografiya fani maktab ta’limida oʻquvchilarning umumiy rivojlanishida,
ularning intellektual, ekologik va ijtimoiy rivojlanishida katta ahamiyatga ega. Geografiya
nafaqat ilmiy bilimlarni taqdim etadi, balki oʻquvchilarning amaliy koʻnikmalarini, ekologik
masʻuliyatini, shaxsiy va ijtimoiy ma’suliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Geografiya
darslari orqali oʻquvchilar tabiatning, ijtimoiy tizimlarning va iqtisodiy jarayonlarning oʻzaro
aloqalarini oʻrganadilar, bu esa ularni nafaqat oʻz hududida, balki butun dunyoda boʻlayotgan
voqealarga nisbatan ongli qarashga undaydi.
Shu bilan birga, geografiyaning oʻquvchilarda ijodkorlik, mantiqiy fikrlash va jamiyatda
oʻz oʻrnini topishga yordam beruvchi asosiy fanlardan biri ekanligi toʻgʻrisida xulosa qilish
mumkin. Oʻquvchilarda ekologik ongni rivojlantirish va resurslarni tejashga qaratilgan bilimlarni
berish orqali, geografiya fani nafaqat ta’lim jarayonini, balki jamiyatni ham yaxshilashga hissa
qoʻshadi. Geografiyani oʻqitishning innovatsion metodlari, masalan, GAT texnologiyalari va
interaktiv darslar, oʻquvchilarning geografik bilimlarini zamonaviy talablar darajasida
shakllantiradi va ularni amaliyotda qoʻllashni osonlashtiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Akhmedov, I. T. (2018). "Geografiyaning innovatsion pedagogika asosida oʻrgatish
metodikasi." Taʻlim va Madaniyat.
2. Hoshimov, M. G. (2019). "Geografiya va amaliy taʻlim: Oʻquvchilarning intellektual
rivojlanishi." Oʻzbekiston ilmiy taʻlim tizimi.
3. Iskenderov A. B., Jaksimuratov A. B. ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍNDA SOCIALLÍQ
TARAWDÍ RAWAJLANDÍRÍWDA ÁMELGE ASÍRÍP ATÍRǴAN IS-ILAJLAR
//Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – No. 6. – С. 225-229.
4. Jaksimuratov A. TARIXIY GEOGRAFIYANING VUJUDGA KELISHI VA
RIVOJLANISH TARIXI //Interpretation and researches. – 2023. – Т. 1. – №. 13.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 10, issue 1, February 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
560
5. Mirzaev, Sh. Z. (2020). "Geografiya taʻlimining oʻquvchilarda ekologik ongni
rivojlantirishdagi ahamiyati." Oʻzbekiston Pedagogika Jurnali.
6. Ostanaqulov X.M., Jaksimuratov A.B. Pedagoglar uchun IT ko‘nikmalarni rivojlantirishning
dolzarbligi va usullari //Iqtidorli talabalar ilmiy xabarlari – 2025. – №. 1.
7. Ostanaqulov X.M., Jaksimuratov A.B. Rivojlangan davlatlar ta’lim tizimi tajribalarini
o‘rganish va qo‘llash //Iqtidorli talabalar ilmiy xabarlari – 2025. – №. 1.
8. Sharipov, A. M. (2021). "Geografiya darslarida yangi texnologiyalarni qoʻllash." Taʻlim va
Inovatsiya.
9. Turdimambetov I.R., Uzakbaev K.K. Qoraqalpog‘istonda umumta’lim tizimining
rivojlanishi va joylashuvi xususiyatlari // Orol dengizi havzasida global iqlim o‘zgarishlari
sharoitida xalq xo‘jaligi sohalarini rivojlantirish istiqbollari mavzusidagi xalqaro ilmiy-
amaliy konferensiya materiallari to‘plami – Nukus: QDU, 2024.
10. Utepova G.B., Uzakbaev K.K. Ózbekstanda mektep geografiyasın oqıtıwdıń jetiskenlikleri
hám kemshilikleri // Qaraqalpaqstandaǵı birinshi ilim-bilim dárgayına 90 jıl (Ájiniyaz
atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń ashılǵanına 90 jıl) atamasındaǵı
xalıqaraqlıq konferenciya materialları 2-bólim. – Nókis: NMPI, 2024. – 216 bet.
11. Uzakbaev K. K., Eshiniyazov B. A., Jaksimuratov A. B. ZAMONAVIY
GEOGRAFIYANING INTEGRATSIYA MUAMMOLARI //Educational Research in
Universal Sciences. – 2024. – Т. 3. – №. 4 SPECIAL. – С. 135-138.
12. Uzakbaev K. K., Jaksımuratov A. B. SOCIALLÍQ GEOGRAFIYANÍŃ GEOGRAFIYA
ILIMLERI SISTEMASÍNDAǴÍ ORNÍ //Educational Research in Universal Sciences. –
2023. – Т. 2. – №. 17. – С. 1026-1028.
