INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 9, issue 2, January 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
542
UO`T : 633.11: 631.8;
Miyzamov Dostonbek Jo`rabek o`g`li
assitsent, Sh.Rashidov nomidagi SamDU
Agrobiotexnologiyalar va oziq-ovqat xavfsizligi instituti.
https://orcid.org/0009-0003-7193-1574
Meliboyeva Shaxzoda Muxiddin qizi
4-kurs talabasi, Sh.Rashidov nomidagi SamDU
Agrobiotexnologiyalar va oziq-ovqat xavfsizligi instituti.
shaxzodameliboeva@gmail.com
TURLI MINERAL O`G`IT ME`YORLARINING KUZGI BUG`DOYNING
UNUVCHANLIGI, QISHLASHI VA YASHOVCHANLIGIGA TA`SIRI
Annotasiya:
Maqolada mineral o`g`itlarnig sug`oriladigan o`tloqi bo`z tuproqlari sharoitida
sug`oriladigan o`tloqi-bo`z tuproqlar sharoitida mineral o`g`itlar turli me`yor va
nisbatlarining kuzgi bug`doy rivojlanish fazalari bo`yicha unuvchanligi, qishlashi va
yashovchanligiga ta`sirini bayon etilgan bo`lib, turli o`g`it qo`llash nisbatlari va me`yorlari
berilgan.
Kalit so`zlar:
O`tloqi bo`z tuproq, kuzgi bug`doy navi, azot, fosfor, kaliy, o`g`itlari nisbati,
me`yori, unuvchanligi, qishlash, yashovchanligiga, o`suv fazalari, tuplanish fazasi, naychalash
fazasi, boshoqlash fazasi, gullash fazasi, sut pishish fazasi, mo`m pishish fazasi.
KIRISH.
Dunyoda bug`doy donini yetishtirishning o`sishini belgilab beruvchi asosiy omil ekin
maydonlari emas, balki hosildorlikning oshishi hisoblanadi. Bug`doy yetishtirish texnologiyasini
takomillashtirish va hosildorlikning oshishiga hissa qo`shishga qaratilgan chora-tadbirlarning
asosiysi mineral o`g`itlardan foydalanishdir. Kelgusida mineral o`g`itlardan mutanosib
foydalanish hisobiga oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishni ko`paytirish vazifasi
qo`yiladi.[
1
;
2;7;8
]
Xakimov.Sh.Z (2018.y) ma`lumotlariga ko`ra vegetatsiyaning ma`lum davrlarida kuzgi bug`doy
o`simliklari tomonidan ozuqa moddalarini o`zlashtirishi notekis bo`lib, o`g`itlardan foydalanish
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 9, issue 2, January 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
543
bilan sezilarli darajada oshadi. [4;
9;14
]
Fosfor organik moddalar sintezida muhim rol o`ynaydi, uning eng katta miqdori o`simliklarning
ko`payish organlarida to`planadi. Fosforning tarkibi (P
2
O
5
) o`simliklarning quruq moddasi
massasining 1% gacha yetishi mumkin. [
3;6;7;10;11;13
]
Tahlil qilingan ilmiy manbalari shuni ko`rsat, kuzgi bug`doyning biologik
xususiyatlarini, mintaqaning tuproq-iqlim sharoitini hisobga olgan holda mineral o`g`itlar - azot,
fosfor va kaliyning eng maqbul me`yorlarini hamda tartiblarini aniqlash, ishlab chiqarishga joriy
etish don yetishtirishdagi eng dolzarb muammolaridan biridir.
MATERIALLAR VA USLUBLAR
; Tajriba Samarqand viloyati Jomboy tumani
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand Davlat Universiteti Agrobiotexnologiyalar va Oziq-ovqat
xavfsizligi Instituti va va o`quv tajriba xo`jaligi mikrodala va ToshDAU SF dala tajribalari
o`tloqi bo`z tuproqlari sharoitida qo`yildi. Tajribada quyidagi tadqiqot usublari olib borildi;
Kuzgi bug`doyda fenologik kuzatuvlar va biometrik o`lchashlari o`tkazildi - Dala tajribalarini
o`tkazish uslublari(O`zPITI, 2014.)[
5
] asosida, matematik tahlillar Dospexov B.A ,(1985.)[
12
]
olib borildi.
Mikrodala
tajribasi bir yarusda
bo`lib, 4 takrorlikda 5 variant
tuzilma
bo`yicha
o`tkazildi.
Variantlari
bo`yicha
o`g`itlari
me`yorlari va nisbatlari (1-jadval).
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
.Tadqiqotlarimizda kuzgi bug`doy o`suv fazalari
davomida
mineral o`g`it me`yorlari ortishi ta`sirida kuzgi bug`doy urug`ning unuvchanligi
deyarli o`zgarmaydi, ya`ni mineral o`g`itlarning har xil me`yorlari don unuvchanligiga deyarli
tasir ta`sir ko`rsatmadi. Bunda nazorat variantda, ya`ni fonda unuvchanlik 85.2 % bo`lgan bo`lsa,
N
180
, P
110
, K
75
variantda 86.0 %, N
180
, P
120
, K
90
variantada 86.4 %, N
180
, P
145
, K
110
variantda
86.6 %, N
180
, P
165
, K
125
variantda 87.2 % ni tashkil etdi. Shunga ko`ra mineral o`g`itlar kichik
me`yorlar qo`llanilganda kuzgi bug`doy urug`ining dala unuvchanligiga salbiy ta`sir ko`rsatmadi.
1m
2
maydonga tushgan urug` soni, dona – 500 ta urug me`yoriga ko`ra nazorat variantda, ya`ni
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 9, issue 2, January 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
544
fonda unuvchanlik 426 m
2
ta bo`lgan bo`lsa, N
180
, P
110
, K
75
variantda 430 m
2
, N
180
, P
120
, K
90
variantada 432 m
2
, N
180
, P
145
, K
110
variantda 433 m
2
, N
180
, P
165
, K
125
variantda 436 m
2
ni tashkil
etdi.
Mineral o`g`it me`yorlarining kuzgi bug`doy qishlash ta`siri Bunda nazorat variantda,
ya`ni fonda unuvchanlik 84.2 % bo`lgan bo`lsa, N
180
, P
110
, K
75
variantda 85.6 %, N
180
, P
120
, K
90
variantada 86.5 %, N
180
, P
145
, K
110
variantda 85.3 %, N
180
, P
5 165
, K
125
variantda 86.7 % ni tashkil
etdi. Shunga ko`ra mineral o`g`itlar kichik me`yorlar qo`llanilganda kuzgi bug`doy urug`ining
Qishlab chiqishgiga ta`sir ko`rsatmadi.
Mineral o`g`itlari me`yorlari ta`sirni kuzatganimizda qishlab chiqishda tup soni jadval
natijalariga ko`ra nazorat variantda, ya`ni fonda 358 m
2
ta bo`lgan bo`lsa, N
180
, P
110
, K
75
variantda 367 m
2
, N
180
, P
120
, K
90
variantada 373 m
2
N
180
P
145
K
110
variantda 369 m
2
, N
180
P
165
K
125
variantda 378 m
2
ni tashkil etdi
Kuzgi bug`doyni oziqlanitirishda o`g`itlari nisbatini oshirishi bilan hosildorlik va don
sifat ko`rsatkichlari oshishi kuzatildi.
XULOSA
: Samarqand viloyati Jomboyi tumani o`tloqi bo`z tuproqlarida meniral
o`g`itlar me`yori ortishi bilan quruq modda miqdori ham ortib bordi. Lekin mineral o`g`itlar turli
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 9, issue 2, January 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
545
me`yor va nisbatlarining kuzgi bug`doy don hosildorlik va sifati olish uchun o`g`itlarning N
180
,
P
145
K
110
me`yorida ijobiy samaraga erishildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Allayarovich, Xayitov Mamadiyar, Miyzamov Dostonbek Jorabek Ogli, and Abdullayeva
Sitora Faxriddin Qizi - Sug’oriladigan tipik bo’z tuproqlar fosfat rejimi shakllanishiga
o’g’itlarning ta’siri." Science and innovation 2.Special Issue 6 (2023): 849-853.
2. Irnazarov. Sh., Xolmurodova.A-mineral o`g`itlar me`yorlarining kuzgi bug`doy va ang`izida
yetishtirilgan takroriy ekinlar hosildorligiga ta`siri// O`zbekiston qishloq xo`jaligi jurnali
ilmiy ilovasi. Toshkent, 2022.- № 11.B-32- 33.
3. Khaitov, M., Rasulov, I., & Karshiyev, J. (2024). TECHNOLOGY AND METHODS OF
PROPAGATION OF FRUIT SEEDLINGS. Science and innovation, 3(D9), 276-279.
4. Mamadiyar, X., Mexroj, A., Dostonbek, M., & Baxtigul, T. (2023). MINERAL OʻGʻITLAR
TURLI MEʼYOR VA NISBATLARINING KUZGI BUGʻDOY DON HOSILIGA
TAʼSIRI. PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF SCIENCE AND EDUCATION, 19(23),
239-242.
5. O`zbekiston pahtachilik ilmiy-tadqiqot institut - Dala tajribalarini o`tkazish uslublari.
Uslubiy qo`llanma. – Toshkent: 2014 y. B-158-164.
6. Turaboyeva, B., Miyzamov, D., Qodirova, G., & Hayitov, M. (2023). KUZGI BUG
‘DOYNI OLINGUGURT SAQLOVCHI O ‘G ‘ITLAR BILAN O ‘G ‘ITLASh. Academic
research in educational sciences, 4(SamTSAU Conference 1), 1182-1185.
7.
Xashimov, F., & Yoqubov, S. SHOLINING O‘SUV DAVRI VA RIVOJLANISHIGA MINERAL O
‘G ‘ITLAR ME’YORLARINI TASIRI.
8. Xashimov, F., Mamadiyor, X., Yoqubov, S., & Nasiba, I. (2024). OQBOSH KARAM
HOSILDORLIGIGA MINERAL VA ORGANIK OʻGʻITLARNING HOSILDORLIGI VA HOSIL
SIFATIGA TAʼSIRI. TADQIQOTLAR. UZ, 39(4), 86-90.
9.
Xayitov , M. . ., Muratkasimov, A., Miyzamov, D., & Usmanov, U. . (2023). MINERAL
O`G`ITLAR TURLI ME`YOR VA NISBATLARINING KUZGI BUG`DOY DON SIFATI
KO`RSATKICHILARIGA TA`SIRI. Евразийский журнал медицинских и естественных
наук,
3(4
Part
2),
55–60.
извлечено
от
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 9, issue 2, January 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
546
10. Xayitov, M. A., Qarshiyev, J. D., Yoqubov, S. M., & Narzullayev, B. A. (2023). UZUMNING QORA
KISHMISH NAVI TUPIDAGI BOSHLAR SONI VA ULARNING ORTACHA OGIRLIGIGA
PS-AGROO’G’ITLAR MEYORINING TASIRI. Центральноазиатский журнал образования и
инноваций, 2(10), 187-191.
11. Xayitov.M.A, Miyzamov.D.J., Pirzazarova.M.Sh., - SAMARQAND VILOYATI
GIDROMORF TUPROQLARI FOSFAT INTENSIVLIGI VA POTENTSIALIGA
FOSFOR SAQLOVCHI OGITLARNING TASIRI //Science and innovation. – 2023. – Т. 2.
– №. Special Issue 6. – С. 798-801.
12.
Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. Учебник. М.: Колос. 1985.
