International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 24 (46) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
101
KVEST-TEXNOLOGIYALARNING TASNIFI
Ikbol Abdushukurova
Guliston davlat universiteti
katta o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Maqolada ta’lim jarayonida qo’llaniladigan kvestlar tavsifi
berilgan. Kvest-texnologiyalarning tasnifi keltirilgan. Kvestlardan foydalanish
talabalarning materialni o’zlashtirishi va keyingi kasbiy faoliyatda innovatsion
texnologiyalardan foydalanishlari uchun samarali hisoblanadi.
Kalit so’zlar:
kvest, motivatsiya, o’yin, kvest-texnologiya, tasnif.
КЛАССИФИКАЦИЯ КВЕСТ-ТЕХНОЛОГИЙ
Аннотация.
В статье дана характеристика квестов, используемых в
образовательном процессе. Приведена классификация квест-технологий.
Использование квестов эффективно для повышения мотивации студентов к
освоению материала и использованию инновационных технологий в
дальнейшей профессиональной деятельности.
Ключевые
слова:
квест,
мотивация,
игра,
квест-технология,
классификация.
CLASSIFICATION OF QUEST TECHNOLOGIES
Abstract
. The article describes the characteristics of quests used in the
educational process. A classification of quest technologies is given. A classification
of quest technologies is given. The use of quests is effective for increasing students’
motivation to master the material and use innovative technologies in their future
professional activities.
Key words:
quest, motivation, game, quest technology, classification.
Zamonaviy ta’lim muassasasi sharoitida muvaffaqiyatli va samarali ishlash
uchun o’qituvchi nafaqat tobora ko’proq izlanish faolligini namoyon qilishi kerak,
balki doimiy ravishda o’zgarib turadigan, murakkablashadigan va yangi shakl
oladigan turli xil o’qitish usullaridan foydalangan holda talabalar va o’quvchilarni
bunday faoliyatga jalb qilishi kerak. Ushbu tendentsiya bilan bog’liq holda, oliy
ta’lim tizimida zamonaviy ta’lim texnologiyalarining bir turi sifatida o’qitishning
innovatsion tadqiqot usullariga qiziqish juda yuqori. Ta’lim jarayonining
raqobatbardoshligini oshirish va jozibadorligini oshirish uchun o’qitishning
innovatsion tadqiqot usullaridan biri kvest hisoblanadi. Kvest katta rivojlantiruvchi,
tarbiyaviy, o’qitish ahamiyatga ega bo’lib, talaba-o’quvchilarda bilim olish va
tegishli kompetensiyalarni shakllantirish uchun motivatsiyani shakllantirish
shartlaridan biridir.
So’nggi paytlarda Rossiyada ta’limning turli sohalaridagi o’qituvchilar va
olimlar kvest texnologiyalarini o’rganib, o’z faoliyatlarida qo’llashmoqda. O.A.
Yegorenko va Ye.G. Vedeneyevalarning ta’kidlashicha, bugungi kunda kvestlar turli
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 24 (46) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
102
xil pozitsiyalarda ko’rib chiqiladi: “tovarlarni reklama qilishning o’yin shakli,
ko’ngilochar va ta’lim jarayonlarini tashkil etish usuli sifatida” va hk. [3, b.94].
Tadqiqotchilar, shuningdek, ushbu texnologiyaning o’ziga xosligini ta’kidlaydilar,
undan foydalanish "tadqiqot faoliyati, haqiqiy, autentik materiallar bilan ishlash,
loyihalar yaratish, farazlarni ilgari surish va o’z fikrini muhokama qilish
ko’nikmalarini rivojlantirish"ni o’z ichiga oladi [5]. Ye.V. Safonova o’quv kvestining
quyidagi ta’rifini beradi: bu “talabalar tavsiya etilgan axborot resurslari va o’z
tajribalariga asoslanib, belgilangan manzil va adreslar bo’yicha o’quv muammosini
hal qilish uchun maqsadli qidiruvni amalga oshiradigan maxsus tashkil etilgan
tadqiqot faoliyatining turidir” [8]. M.S.Bezuglova, T.V.Dymova va I.S.Sharovaning
maqolasida “kvest” va “kvest texnologiyalari” tushunchalari oʻrganilib, ularning
xususiyatlari yoritilgan va geografiya fanidan kvestni tashkil etishning rivojlanishi
tasvirlangan [2]. O.A.Musatova va boshqalarning maqolasida kvest texnologiyasining
samaradorligi bo’yicha dalillar keltirilgan va A.S. Pushkin "Yevgeniy Onegin" [5].
Biroq kvest-texnologiya O’zbekistonda hali keng tarqalmagan va dolzarb
muammolardan hisoblanadi.
Ingliz tilidan tarjima qilinganda sarguzasht o’yinini anglatadi ("Quest" - qidiruv,
"Adventure" - sarguzasht), o’yin ishtirokchisidan syujet bo’ylab oldinga siljish uchun
aqliy muammolarni hal qilishni talab qiladi. O’yin syujeti oldindan belgilanishi yoki
ko’plab natijalarni berishi mumkin, ularning tanlovi o’yinchining harakatlariga
bog’liq [4; 6]. Kvestning asosiy maqsadi muayyan vazifalarni bajarish va o’yin
tashkilotchilari tomonidan belgilangan yakuniy natijaga erishishdan iborat. Kvestning
vazifalari
maqsadga
qarab
shakllantiriladi,
xususan,
o’yin
davomida
ishtirokchilarning qobiliyatlari va ijodiy salohiyati ochib beriladi.
Kvest funksiyalari:
Kvestlar rivojlanishining hozirgi bosqichidagi xilma-xilligi juda katta.
Pedagogika fanida kvest – “izlanish” tushunchasiga tenglashtirilib, tadqiqot
faoliyatining maxsus tashkil etilgan turi sifatida belgilanadi, buning uchun talaba
Kvest
funksiyalari
Mantiqni
rivojlantirish
Diqqat va
xotirani
rivojlantirish
Komanda bilan
ishlashni
o'rganish
Mustaqil kretiv
fikrlash qobiliyatini
faollashtirish
Animatsiyad
an
foydalanish
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 24 (46) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
103
ma’lum manzillarda (haqiqatda) axborotni, shu jumladan ushbu manzillarni yoki
boshqa ob’yektlarni, odamlarni yoki vazifalarni izlaydi [2, b.144]. Rossiya
pedagogikasida “kvest” atamasining analogi “o’yin” tushunchasidir. O’yin o’tgan
asrning 60-yillari o’rtalaridan boshlab o’quv jarayonida keng qo’llanila boshlandi va
maktab o’quvchilarini o’qitishning didaktik vositasi bo’ldi. Didaktik o’yin deganda
o’rganilayotgan tizimlar, hodisalar va jarayonlarni imitatsiya qilishni o’z ichiga olgan
faol o’quv faoliyati tushuniladi. Bundan tashqari, didaktik o’yin - bu har bir
ishtirokchi va butun jamoa asosiy muammoni hal qilishda birlashganda va o’z xatti-
harakatlarini g’alaba qozonishga qaratganda, jamoaviy, maqsadli o’quv faoliyatidir.
Didaktik o’yin - bu muammoli ta’limning o’ziga xos pedagogik texnologiyasi, va u
quyidagi tarkibiy elementlarni o’z ichiga oladi:
● o’quv faoliyatining modellashtirilgan ob’yekti;
● o’yin ishtirokchilarining birgalikdagi faoliyati;
● o’yin qoidalari;
● o’zgaruvchan sharoitlarda qaror qabul qilish;
● qo’llaniladigan yechimning samaradorligi [7].
Veb-kvestlar turlari: “raqobat, musobaqa” turidagi veb-kvest; "loyiha usuli"
turiga ko’ra veb-kvest.
Kvestlar tasnifi:
Kvestlarni o'tkazish shakli
bo'yicha tasniflash
QR-kvestla
r
media-kvestlar
kompyuter o'yinlari
murakkab
kombinatsiyalashgan
kvestlar
tabiat qo'ynidagi
kvestlar
Kvestlarni axborot-
ta'limiy muhit bo'yicha
tasniflash
an'anaviy ta'lim
muhiti
virtual ta'lim muhiti
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 24 (46) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
104
Bundan tashqari, kvestlar topshiriq turi (dizayn, ijodiy topshiriqlar, xronologik
tekshirish va boshqalar), ish shakli (individual, guruh), amalga oshirish muddati
(qisqa muddatli, uzoq muddatli), mazmuni bo’yicha (mono-kvest, fanlararo kvest)
tasniflanadi.
Kvestni pedagogik texnologiya sifatida ham tasniflash mumkin, chunki u
quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi:
● ta’lim maqsadi o’quvchilarning o’yin faoliyati orqali amalga oshiriladi va
izlanish xarakteriga ega;
● o’quvchilarning o’z-o’zini ifoda etishi texnik o’qitish vositalarini joriy etish
orqali ta’minlanadi;
● o’quvchilarning emotsional-intellektual faolligi maqsadli ravishda
rag’batlantiriladi;
● ham individual, ham jamoaviy bo’lishi mumkin [1].
Kvest texnologiyalari katta tarbiyaviy, rivojlantiruvchi va tarbiyaviy ahamiyatga
ega bo’lib, o’yinchidan zukkolik va aql-zakovatni talab qiladigan mantiqiy masalalar
va jumboqlarni hal qilishda, faol amaliyotda, psixologik kuchlanishni kamaytirishda
namoyon bo’ladi. Shunday qilib, o’quv jarayonida kvest-texnologiyalaridan
foydalanishda talaba-o’quvchilar mavjud bilimlar bazasidan foydalanadilar, amalda
ular olingan birlamchi ko’nikmalardan foydalanadilar va o’zlarining xulosalarini
shakllantiradilar [6].
Tarix darslarida kvest texnologiyalaridan foydalanish samarali bo’ladi, agar: 1)
fan bo’yicha talabalarning nazariy va amaliy tayyorgarligi darajasiga mos keladigan,
bosqichma-bosqich murakkablashadigan keng ko’lamli o’lkashunoslik kvest
topshiriqlarining kompleks tizimidan foydalansa; 2) talabalar jamoalarida faol va
interaktiv ta’limning innovatsion usullari tizimiga doimiy ravishda kvest
texnologiyalarini joriy etilsa; 3) oliy maktab o’qituvchilarining kvest
texnologiyalarini faol o’zlashtirishlari va ularni o’quv faoliyatida kengroq qo’llashlari
amalga oshirilsa.
Kvestlarni texnikaviy
platformasiga qarab tasniflash
Saytlar
Forumtlar
Google-guruhlari
Virtual kundalik, jurnallar
Viki-sahifalar
Ijtimoiy tarmoqlar
Kvestlarni talabalar
faoliyatiga qarab
tasniflash
rolli
o'yinli
ijodiy
tadqiqot
izlanish
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 24 (46) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
105
Kvestni ta’lim jarayoniga samarali kiritish mumkin, chunki u o’qitish va
o’rganishning tizimli-faoliyatli tamoyilini amalga oshirishga imkon beradi (bilimni
passiv egallashdan ko’ra talabalarning faol faoliyati tufayli) va muhim kognitiv
ta’sirga ega (topshiriqlar turli xil mavzular, audio va video materiallar, kitoblar va
boshqalar bilan individual va jamoaviy ishlarni o’z ichiga olishi mumkin) va har
qanday yosh toifasiga moslashtirilishi mumkin.
Adabiyotlar:
1. Абрамова, И.Г. Активные методы обучения в системе высшего
образования. - М.: Гардарика, 2008. - 103 с.
2. Безуглова М.С., Дымова Т.В., Шарова И.С. Опыт использования квест-
технологий для повышения мотивации к обучению студентов географического
профиля в высшей школе // Преподаватель XXI век. 2021. № 1. Часть 1. - С.
141–155.
3. Егоренко О.А., Веденеева Е.Г. Квест как элемент культурного досуга //
Российские регионы: взгляд в будущее. 2017. № 4(2). – С.92-105.
4. Квест // Словари и энциклопедии на Академике. / URL:
https://dic.academic.ru/dic.nsf/ ruwiki/121518
5. Мусатова О.А., Моисеева К.Н., Селиванова Л.В. Квест как средство
обучения и воспитания в рамках интеграции дополнительного и основного
образования // Про_ДоД. 2022. №11.
6. Осяк С.А., Султанбекова С.С., Захарова, Т.В., Яковлева Т.Н., Лобанова
О.Б., Плеханова Е.М. Образовательный квест - современная интерактивная
технология // Современные проблемы науки и образования. 2015. № 1–2. / URL:
https://science-education.ru/ru/article/view?id=20247
7. Пидкасистый, П.И. Технология игры в обучении и развитии. - М.:
Роспедагенство, 1996. - 268 с.
8. Сафонова Е.В. Образовательный квест: смысл, содержание,
технологические приёмы // Народное образование. 2018. №1-2 (1466). – С. 83-
87.
