Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 4 ~
УМУРТҚА ПОҒОНАСИНИНГ СИЛ СПОНДИЛИТИ БИЛАН
КАСАЛЛАНГАНДА
CD 45 ВА KI 67 ИММУНОГИСТОКИМЁВИЙ
МАРКЁРЛАРИНИНГ ЭКСПРЕССИЯЛАНИШ ДАРАЖАСИНИ ЎЗИГА
ХОС ПАТОМОРФОЛОГИК КЎРИНИШИЛАРИ ВА НАТИЖАЛАРИ
Махмудова З.П.
Назиров П.Х.
Ш.А.Алимов номидаги Республика Ихтисослаштирилган Фтизиатрия ва
Пульмонология Илмий Амалий Тиббиёт маркази
Аннотация:
Ушбу илмий мақолада туберкулёзли спондилит билан
касалланган беморлардан олинган операцион-гистологик материалларни
патоморфологик текшириш натижасида туберкулёзли спондилитга хос
патоморфологик хусусиятлари ва иммуногистокимёвий CD 45 ва Ki 67
маркёрининг экспрессияланиш даражасига асосоланган ҳолда олинган
маълумотлар келтирилган.
Калит сўзлар:
Туберкулёз, спондилит, маркёр, иммуногистокимё,
умуртқа, биопсия.
Тадқиқот мақсади:
Туберкулёзли спондилит билан касалланган
беморлардаги суяк тўқимасининг патоморфологик ўзгаришларини ва
иммуногистокимёвий CD 45 ва Ki 67 маркёрининг экспрессияланишини
аниқлаш бўлди.
Материал ва усуллар:
Тадқиқотни амалга ошириш учун турли ёшдаги ва
жинсдаги туберкулёзли спондилит билан касалланган 18 нафар суяк
тўқимасидан олинган гистологик микропрепаратларни гемотоксилин-эозин ва
Ван-Гизон усулидан фойдаланган ҳолда шу касалликга хос бўлган умумий
гистологик ва гистокимёвий хусусиятлари ўрганиш ва иммуногистокимёвий
CD 45 ва Ki 67 маркёрининг экспрессияланиш даражасини аниқлаш назарга
тутилган.
Иммуногистокимёвий текширишни амалга ошириш учун туберкулёзли
спондилит билан касалланган 18 та беморлардан олинган тўқималардан
тайёрланган парафинли ғиштчалар танлаб олинди. Иммуногистокимёвий бўяш
учун олинган тўқима бўлакчалари 2-4 мкм қалинликда микротом ёрдамида
кесиб олингандан кейин, буюм ойнасига қўйилди ва усти поли L-лизинли
ёпинғич
ойна
билан
ёпилди.
Олинган
тўқималар
авидин-биотин
иммунопероксидаза усули ёрдамида кесмаларни сувсизлантириш ва
парафинсизлантириш
усулини
қўллаган
ҳолда
амалга
оширилди,
депарафинизация
ўтказилгандан
кейин
дегидратация,
демаскировка
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 5 ~
ўтказилгандан кейин Вентана Бенчмарк ХТ, Роче, Швейцариянинг
автоматлаштирилган махсус тизимида антитаначалар ёрдамида бўялди.
Тадқиқот CD 45 ва Ki 67, антитаначалари ёрдамида намуналари бўялди,
олинган микротасвирларни (QuPath-0.4.0, NanoZoomer Digital Pathology Image)
дастурий таъминот асосида позитив экспрессияланган ҳужайраларни жуда
юқори кўрсаткич билан ифодалайди.
Ki 67 (пролифератив индекс), CД 45 экспрессияланиш даражаси фоизлар
ҳисобида баҳоланди. Маркёрлар экспрессияланиш бўялиши миқдорий
жиҳатдан нисбий фоизлар ҳисобида баҳоланди ва енгил, ўрта ва кучли
даражадаги экспрессияланиш деб баҳоланди ва бу кўрсаткичлар қуйидагича: 0
(б ўялишнинг йўқлиги), 1+ (<20% ҳужайралар, суст бўялган), 2+ (20-60%
ҳужайралар, ўртача даражада бўялган), 3+ (>60% ҳужайралар, кучли даражада
бўялган) деб баҳоланди.
CHARACTERISTIC PATHOMORPHOLOGICAL FEATURES AND
EXPRESSION LEVELS OF IMMUNOHISTOCHEMICAL MARKERS CD45
AND KI-67 IN TUBERCULOUS SPONDYLITIS
Makhmudova Z.P.
Nazirov P.Kh.
Republican Specialized Scientific and Practical Medical Center of Phthisiatry and
Pulmonology named after Sh. A. Alimov
Annotation:
This scientific article presents the data obtained as a result of a
pathomorphological study of the surgical and histological material characteristic of
tuberculous spondylitis and the degree of expression of the immunohistochemical
markers CD45 and Ki67.
Diagnosis:
Tuberculosis, spondylitis, marker, immunohistochemistry, spinal
tap, biopsy.
The aim of the study was to identify the pathomorphological properties and
expression of immunohistochemical markers CD45 and Ki67 in patients with
tuberculous spondylitis.
Material and application:
histological micro-preparations hemotoxylin-eosin
and Van Gieson were used to treat tuberculous spondylitis in men and women with
tuberculous spondylitis in women and men under the age of 18.The
histohistochemical
properties
and
the
degree
of
expression
of
the
immunohistochemical markers CD45 and Ki67 have not been established.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 6 ~
To conduct an immunohistochemical examination in 18 patients with
tuberculous spondylitis, paraffin tablets containing thiamine were selected.
Immunohistochemical reactions are characterized by the formation of microcracks 2-
4 microns thick, which, after separation into microcracks, pass into the cytoplasm and
become poly-L-lysine filaments. So, avidin-biotin immunoperoxidase is used for
dehydration and paraffination of cesarean section, after dewaxing, dehydration,
unmasking Ventana Benchmark XT, Roche, Switzerland Yesenin. Tadbot CD 45 and
Ki 67, the antibodies to which were identified, showed that microcracks (QuPath-
0.4.0, nanozoomer Digital Pathology Image) are positively expressed in div tissues.
Unlike Ki 67 (proliferative index), the degree of SD 45 expression depends on the
level of gene expression. The assessment of marker expression depends on the ratio
of the level of gene expression and their sequence, as well as on the degree of gene
expression and their sequence.: 0 (<20%), 1+ (<20%), 1+ (<20%)., 2+ (>20-60%), 3
+ (>60%, an estimate to some extent).
Асосий қисм:
Умуртқалар туберкулёзи ёки туберкулёзли спондилит - бу
умуртқанинг специфик инфекцион шикастланиши бўлиб, микобактериялар
томонидан чақирилади. Бу касаллик учун хос бўлган гранулёма ҳосил бўлиб,
суяк тўқимасини зарарлайди, бу эса умуртқа поғонаси шикастланишига олиб
келади.
Операцион ва биопсион материаллардан тайёрланган микропрепаратлар
патоморфологик ўрганиб, таҳлил қилинганда суяк тўқималарининг кўп
қисмида туберкулёзга хос специфик гранулёмалар мавжудлиги, гранулёма
марказида некроз тўқима ва унинг атрофида лимфо-гистиоцитар ҳужайралар,
эпителиоид ҳужайралар ва уларнинг орасида ядролари кўплаб периферик
қисмида жойлашган йирик Пирогов - Лангханс ҳужайралари аниқланди, шу
билан бир қаторда тарқоқ ҳолдаги лейкоцитар инфильтратлар хам учради (1-
расмга қаранг). Суяк тўқимаси, суяк пластинкаси яллиғланиш ўчоғи марказида
парчаланиб, эриб кетиб деструкцияга учраганлиги аниқланди. Периферик
қисмларга сақланиб қолган суяк пластинкалари чегаралари аниқ эмас, майда
майда, кичик қисмларга ажралган, суяк пластинкаси ингичкалашган, пластинка
ички қисмидан емирилган, суяк пластинкасидаги лакуналар бир бирига
яқинлашиб зичлашганлиги маълум бўлди.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 7 ~
1-расм Туберкулёзли спондилит.
Гемотоксили эозин бўёғи билан бўялган 200 марта катталаштирилган.
Келтирилган микропрепаратда туберкулёзга хос специфик гранулёма
аниқланади (1). Гранулёма марказида казеоз некроз ва периферик қисмида
эпителиоид ҳужайра ва кўп сонли ядролари периферик қисмида жойлашган
йирик Пирагов Лангханс ҳужайралари аниқланади. Периферик қисмда суяк
пластинкаси қисман сақланиб қолинган, ингичкалашган ва сақланиб қолган
суяк пластинка қисмида резорбция жараёнлари кучайганлиги аниқланади (2).
Қон томирлар девори юпқалашиб тўлақонлик белгилари кўринади. Гранулёма
атрофида склеротик, дегенератив ўзгаришлар аниқланади.
Тўқималарнинг айримларида остеоцит ҳужайралари аниқланмайди. Айрим
қисмларда қисман сақланиб қолган суяк пластинкалари деворида остеокласт
ҳужайралари йиғилиб резорбция жараёнларининг кучайганлигини кўришимиз
мумкин бўлди, суяк тўқимасининг баъзи қисмларида сақланиб қолган суяк
пластинкалари
периферик
қисмидаги
остеобласт
ҳужайраларининг
гиперплазиясини кўриш мумкин. Тўқима таркибида остеон каналларнинг
айримлари аниқланмайди, тўқимадаги қон томирларда тўлақонлик белгилари
ва баъзи қисмларида маҳаллий гемосидероз ўчоқлари кўринади. Мезенхимал
ҳужайралар миқдори ошиши ва улар орасида инфильтратив шиш белгилари
2
1
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 8 ~
2-расм Туберкулёзли спондилит.
Ван- Гизон усулида бўялган 200 марта катталаштирилган. Суяк
пластинкалари емирилиб, ингичкалашиб алоҳида қисмларга ажралган,
лакуналари бир-бирига зичлашиб, қолган. Деструкцияга учраган суяк
тўқимасида толали тузулмалари қўпол, дағал, бетартиб жойлашган.Томирлар
деворида ҳам юпқа нозик коллаген миқдори ошган.
аниқланди. Деструкцияга учраган суяк тўқимасида коллаген толалар
миқдори ошиб қўпол, зич бетартиб жойлашган коллаген толалар ва шу билан
биргаликда қон томир девори атрофидаги коллаген толалар миқдори
зичлашганлиги аниқланди ( 2- расмга қранг). Деструкцияга учраган суяк
тўқимасида дегенератив ўзгаришлар намоён бўлиб ҳужайра компонентлари ва
толали тузилмалари пролиферацияланиб бетартиб жойлашганлиги ва соғлом
тўқима чегарасида бриктирувчи тўқимали компонентли коллагенлар тўпланиб
капсула ва склеротик ўзгаришлар билан ажратиб турганлиги аниқланди.
Туберкулёзли спондилитни иммуногистокимёвий Ki 67 маркёрларининг
экспрессияланиш даражаси ўрганиб чиқилди. Ki 67 маркёр ҳужайраларнинг
пролифератив фаоллигини баҳолаш учун қўлланилади, ҳамда ўсма
жараёнларида пролифератив активлигини баҳолаш учун ҳам ишлатилади. Бу
маркёр фоизларда баҳоланади ва ҳужайраларни қай даражада бўлиниш
активлиги бораётганини кўрсатади. Ki 67 намоён қилувчи махсус оқсил
ҳужайранинг ядросида жойлашиб ҳужайра пролиферацияси учун муҳим бўлган
материаллардан бири ҳисобланади.
2
1
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 9 ~
Умумий аниқланган ҳужайралар
сони
898
Позитив ҳужайралар
474
Негатив Ҳужайралар
424
Позитив Экспресия
52,7 %
Умумий майдон
1046397 px^2
3 -расм. Туберкулёзли спондилит билан касалланган суяк тўқимасида Ki 67
маркёрининг эскпрессияланиши. Даб хромоген усулида бўялган. 200 марта
катталаштирилган тасвир. (QuPath-0.4.0, дастурий таминоти бўйича баҳоланган.
Мусбат эксперессияланган ҳужайралар қизил рангда)Мусбат экспрессия 52, 7%
Умумий аниқланган ҳужайралар
сони
637
Позитив ҳужайралар
371
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 10 ~
Негатив Ҳужайралар
266
Позитив Экспресия
58,24 %
Умумий майдон
1035300 px^2
4-расм. Туберкулёзли спондилит билан касалланган суяк тўқимасида Ki 67
маркерининг эскпрессияланиши. Даб хромоген усулида бўялган. 200 марта
катталаштирилган тасвир. (QuPath-0.4.0, дастурий таминоти бўйича баҳоланган.
Мусбат эксперессияланган ҳужайралар қизил рангда)Мусбат экспрессия 58,
24%
Туберкулёзли спондилит билан касалланган беморларнинг суяк
тўқимасидан олинган препаратларни иммуногистокимёвий усулда Ki 67
маркёрининг эскпрессияланиш даражалари ўрганиб чиқилганда мусбат
экспрессия 47 % дан 57 % гача эканлиги аниқланди, яъни мусбат экспрессия 2+.
Демак пролифератив индекс ўртача 52% ни (2+) ташкил қилди. Пролиферация
асосан яллиғланиш ўчоғи атрофидаги мезенхимал ҳужайралар, остеокласт
ҳужайралар ва камроқ миқдорда остеобласт ҳужайралари ҳисобидан амалга
ошган (3, 4- расмга қаранг).
Туберкулёзли спондилитни иммуногистокимёвий CD 45 маркёрларининг
экспрессияланиш даражасига ўрганиб чиқилди.
CD 45 маркёри бу барча турдаги лейкоцитар антиген бўлиб бу маркёр
барча лейкоцитларнинг юза мембранасида жойлашган маркёри ҳисобланади.
Гемопоэтик ҳужайраларда иммун система ҳужайралари яъни В- ҳужайралар, Т-
ҳужайралар ҳамда натурал киллер (NK) ҳужайралар, моноцитлар ҳамда
гранулоцитлар юзасида жойлашган. CD 45 маркёри иммун ҳужайраларнинг
фаоллашуви ва уларнинг вояга етиб табақаланишида муҳим вазифалардан
бирини бажаради. Ушбу маркёр патологик ҳолатларда гемопоэтик
ҳужайраларни қайси ким Т- ҳужайралар ва В- ҳужайраларни аниқлаш
мақсадида қилинади. Шу билан бирга гемопоэтик ҳужайраларни ёш етилмаган
ҳужайраларидан то етук вояга етган шаклдагиларига қадар бу маркёр
экспрессияси ошиб боради. Энг юқори даражада етук лимфоцитларда юқори
бўлади. Бу маркёрнинг бир неча изоформалари бўлиб улар Т- ҳужайралар, В-
ҳужайралар ва моноцитларни мембраналарида жойлашган бўлади. Масалан Т
хотира лимфоцитлари учун CД 45 RО эпитоплари мисол бўлади.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 11 ~
5 -расм. Туберкулёзли спондилит билан касалланган суяк тўқимасида CD
45 маркёрининг экспрессияланиши. Даб хромоген усулида бўялган. 200 марта
катталаштирилган тасвир. Мусбат экспрессия 23 %
Туберкулёзли спондилит билан касалланган беморларнинг суяк
тўқимасидан олинган препаратларни иммуногистокимёвий усулда CD 45
маркёрининг экспрессияланиши даражалари ўрганиб чиқилганда мусбат
экспрессия 16 % 2та препаратда яъни 1+ ва қолганида 22% дан 31,8 % гача
эканлиги аниқланди, яъни мусбат экспрессия 2+. Демак лейкоцитар инфильтрат
ўртача 27 % ни (2+) ташкил қилди. Лейкоцитар инфильтрат асосан гранулёма
атрофида ўчоқли кўринишда намоён бўлгани аниқланди.
Хулоса: демак бизнинг ишимизда қуйидаги хулосаларга келинди.
1. Макроскопик кўрилганда кўпинча умуртқа танаси ғовак моддасининг
кўпроқ зарарланганлиги, умуртқа ёйи ва умуртқа ўсиқларининг деярли кам
миқдорда зарарланганлиги аниқланди. Жараённинг умуртқа юзаси (олд, ён,
орқа) бўйлаб ёки умуртқалар аро диск орқали тарқалиши аниқланди. Бу шундан
далолат берадики беморларда перевертебрал абсцесслар ҳосил бўлиши ва ушбу
жараённинг юқорига ёки пастга тарқалиши мумкинлиги, ён юза бўйича
тарқалиши паравертебрал абсцессларнинг юзага келтириши, орқа юза бўйича
тарқалиши орқа мияни сиқиб қўйиб, неврологик белгилар ва параличларни
келтириб чиқариши мумкин бўлади. Шикастланган ўчоқда совуқ абсцесслар
ёки оқмаларнинг пайдо бўлиши кузатилди.
2.
патоморфологик
томондан
туберкулёзга
хос
специфик
гранулёмаларнинг кўриниши, яъни гранулёма марказида казеоз некроз, унинг
атрофида эпителиоид ҳужайралар ва йирик кўп ядроли Пирогов-Лангханс
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-3035 | № 5(63)
~ 12 ~
ҳужайралари аниқланди. Яллиғланиш марказидаги суяк пластинкалари
парчаланиб, эриб, деструкцияга учраганлиги, периферик қисмларда сақланиб
қолган суяк пластинкалари майда майда қисмларга бўлиниб, ингичкалашиб
қолган ва шу пластинкаларда резорбция жараёни кучайганлиги аниқланди.
Сақланиб қолган қон томирлар девори юпқалашиб яллиғланишга хос
гиперемия, баъзи жойларда ўчоқли гемосидероз белгилари кузатилганлиги
аниқланди.
3. Деструкцияга учраган суяк тўқимасида ҳужайраларнинг ва толали
тузилмаларнинг дегенератив пролиферацияланиш жараёнлари, тартибсиз
жойлашган, зич, дағалллашган коллаген толалар яллиғланган ўчоқ ва соғлом
тўқима чегарасида кўпроқ юзага келганлиги гистокимёвий текширув
натижасида ўз тасдиғини топди.
4. Туберкулёзли спондилитда CD 45 маркёрининг экспрессияланиш
даражасига
асосланган
ҳолда
шуни
таъкидлаш
лозимки,
иммун
ҳужайраларнинг иштироки ўртача 27 % (2+) ни ташкил қилди. Ki 67
маркёрининг экспрессияланиш даражаси эса суяк тўқимасида ўртача 52% ни
(2+) ташкил қилди. Бу пролифератив активликни шундай изоҳлаш мумкин,
яъни кўпроқ мезенхимал ва остеокласт ҳужайралар иштироки сабабли юзага
келганлиги аниқланди. Ушбу жараён суяк резорбцияси ва толали
тузилмаларнинг ҳосил бўлиши кучайганлигини исботлайди.
Адабиётлар:
1.
Ю.Н.Соловьев. Патология опухолей костей. Практическое
руководство для врачей. Москва-2019г. 236-238 стр.
2.
Н.А.Краевский. Патологоанатомическая диагностика опухолей
человека. Руководство для врачей. Москва-1982г. 397-414 стр.
3.
Винай Кумар, Абуль К. Аббас, Нельсон Фаусто, Джон К.Астер.
Основы патологии заболеваний. Учебник по патологической анатомии.
Москва-2014г. 48-72 стр.
4.
А.И.Струков., В.В.Серов. Патологическая анатомия. Учебник по
патологической анатомии. Москва-2015г. 667-686 стр.
5.
DAVID J. DABBS. Diagnostic immunohistochemistry. USA-2020.137-
160 p.
6.
М.С.Абдуллаходжаева. Патологическая анатомия. Учебник по
патологической анатомии. Ташкент-2012г. 586-587 стр.
7.
Д.У.Молави. Микроскопическое исследование биопсийного и
операционного материала. Руководство для врачей-патологоанатомов. Москва-
2022г. 500-522 стр.
