JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Umirov Ibrohim Ilhom o‘g‘li
AndDTI “TMJ” yo’nalish 4 – kurs
k-83-21 guruh talabasi
AndDTI “TMJ” kafedrasi
t.f.f.,dot.
Shuhrat Yoʻldashev
ASFALT ARALASHTIRGICHNING LAPKASINI YEYILGAN YUZASINI
PAYVANDLAB QAYTA TIKLASH TEXNOLOGIYASI
Annotatsiya:
Respublikamizda hozirgi kunda rivojlanish juda jadal darajada o’smoqda. Shu
jumladan yo’llarni asfaltlashtirish tekis va ravonlashtirish ishlari olib borilmoqda. Asfalt
tayyorlash uchun asosiy ishni asfalt aralashtirgich mashinasi bajaradi. Asfalt tayyorlash
mashinalari eng ko’p yeyiladigan qismi lapkasi. Asfalt aralashtirgichning lapkasini yeyilgan
yuzasini payvandlab qayta tiklash texnologiyasi.
Kalit so’zlar:
silindrsimоn kurаkli qоrgich, vаllаr, kоnusli uzаtmа, elеktr-mоtоr, tishli g’ildirаk,
qayta tiklash uchun kerakli ta’mirlash manbalar.
Asfalt aralashtirgich
– yo‘l qurilishida ishlatiladigan asosiy uskunalardan biri bo‘lib, uning
tarkibiy qismlari doimiy ish rejimida yuqori yuklama va abraziv ta’sirga uchraydi. Ayniqsa,
lapka (aralashtirish qanoti) doimiy ravishda asfalt aralashmasi va inert materiallar bilan aloqa
qilgani uchun tez yeyiladi. Lapkaning yeyilishi uskunaning samaradorligini kamaytirib, ishlab
chiqarish jarayonini sekinlashtiradi va qo‘shimcha xarajatlarga olib keladi.
Muammo va yechim
Lapka yuzasining yeyilishi natijasida asfalt aralashtirish jarayoni sifatsiz bo‘lishi, aralashma
tarkibida notekislik yuzaga kelishi mumkin. Shu sababli, yeyilgan lapkalarni almashtirish yoki
qayta tiklash zarurati paydo bo‘ladi. Yangi lapkalar qimmat va ularni yetkazib berish muayyan
vaqt talab qilishi mumkin. Shuning uchun yeyilgan yuzalarni payvandlash orqali tiklash iqtisodiy
va texnik jihatdan maqbul yechim hisoblanadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mаtеriаllаrni mаjburiy аrаlаshtiruvchi qоrgichlаr:
a,b-dаvriy ishlаydigаn yuqоri dаrаjаdаgi
qоrishmа tаyyorlоvchi tоg‘аrаsimоn vа silindrsimоn kurаkli qоrgichlаr; c-uzluksiz ishlаydigаn
kurаkli qоrgich;
1-qоrgichning idishi (kоrpus); 2-kurаklаr; 3,5-vаllаr; 4-kоnusli uzаtmа; 6-tishli g‘ildirаk; 7-rоlik;
8-bo‘shаtish qоpqоg‘i; 9-rеduktоr; 10-elеktr-mоtоr.
Payvandlash orqali tiklash texnologiyasi
1. Diagnostika va tayyorgarlik
Yeyilgan lapkalar tekshiriladi va qanchalik zarar ko‘rganligi aniqlanadi. Metall yuzalar chang va
kir qoldiqlaridan tozalanadi. Yuzadagi yoriqlar va chuqurlar mexanik ishlov (qirqish, silliqlash)
yordamida tekislanadi.
2. Material tanlash
Lapkalar odatda yuqori uglerodli yoki qotishmali po‘latdan tayyorlangan bo‘lganligi sababli,
ularga mos payvandlash materiallari tanlanadi. Yemirlishga bardoshli elektrodlar yoki maxsus
qotishmali payvand simlari qo‘llaniladi. Masalan, Cr-Mo qotishmali elektrodlar yoki qattiq
qoplamali payvand simlari.
3. Payvandlash jarayoni
Elektrod yoki yarim avtomatik payvandlash usuli (MIG/MAG yoki MMA) tanlanadi.
Payvandlash qatlamma-qatlam amalga oshiriladi, har bir qatlamni ehtiyotkorlik bilan sovitish va
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
silliqlash orqali mustahkamligi oshiriladi. Haroratni nazorat qilish muhim, chunki haddan
tashqari qizish metallning mo‘rtlashishiga olib kelishi mumkin.
4. Keyingi ishlov berish
Payvandlangan joylar sovitiladi va mexanik ishlov berilib, kerakli shaklga keltiriladi.
Yemirlishga qarshi qoplama yoki issiqlik bilan ishlov berish orqali metallning mustahkamligi
oshiriladi.
Afzalliklari
Iqtisodiy tejamkorlik – yangi lapka sotib olishdan ko‘ra tiklash ancha arzon. Ishlab chiqarish
jarayonining uzluksizligi – qisqa vaqt ichida tiklanadi va jihoz tezda ishga qaytadi.
Mustahkamlik va uzoq muddatli xizmat – maxsus qotishmali payvand qatlami tufayli eskirishga
chidamliligi oshadi.
Xulosa
Asfalt aralashtirgichning lapkalarini payvandlash orqali qayta tiklash texnologiyasi yuqori
samaradorlikka ega boʻlib, uskunaning xizmat muddatini uzaytiradi. Bu usul iqtisodiy
tejamkorligi, texnik qulayligi va ekologik jihatdan maqsadga muvofiqligi bilan ajralib turadi.
Yeyilgan qismlarni sifatli tiklash orqali ishlab chiqarish jarayoni uzluksiz davom etadi va
ortiqcha xarajatlarning oldi olinadi.
Asosiya dabiyotlar
1. Edward R. Bohard. Welding: Principles and Practces - American Welding Society - Connect
Learn Success, 2015 – 1147 rr.
2. Ermatov Z.D. Eritib payvandlash texnologik mashinalari va jihozlari. O’quv qo`llanma – T.:
Fan va texnologiyalar, 2018 – 456 b.
3. Абралов М.А., Дуняшин Н.С., Эрматов З.Д., Абралов М.М. Технология и оборудование
сварки плавлением. Учебник – Т.: Комронпресс, 2014 – 460 c.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар
бир раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси бўлиши керак. Ўзбекистон Республикаси
Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил якунлари ва 2017 йил истиқболларига бағишланган
мажлисидаги Ўзбекистон Республикаси Президентининг нутқи. // “Халқ сўзи” газетаси.
2017 й., 16 январь, №11.
2. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси.- Т.: Ўзбекистон, 2017. - 46 б.
3. Dunyashin N.S., Ermatov Z.D. Suyuqlantirib payvandlash technologiyasi va jihozlari.
Ma’ruzalar matni. 1-qism - Т.:ТDTU, 2013 – 136 с.
4. Dunyashin N.S., Ermatov Z.D. Suyuqlantirib payvandlash texnologiyasi va jihozlari.
Ma’ruzalar matni. 2-qism - Т.:ТDTU, 2013 – 106 с.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
5. Абралов М.А., Эрматов З.Д., Дуняшин Н.С. Конспект лекций по дисциплине
«Технология и оборудование сварки плавлением» для подготовки бакалавров. Часть 1. -
Ташкент: ТашГТУ, 2008 –112 с.
6. Абралов М.А., Эрматов З.Д., Дуняшин Н.С. Конспект лекций по дисциплине
«Технология и оборудование сварки плавлением» для подготовки бакалавров. Часть 2. -
Ташкент: ТашГТУ, 2008 –100 с.
