JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Bekmurodova Sarvinoz Ashrafovna
O’razboyeva Charos Davron qizi
ChDPU, Boshlang’iich ta’lim fakulteti 1-kurs talabasi
Ilmiy raxbar:
Navruzov Ulug‘bek Bababekovich
BOSHLANG’ICH TA’LIMDA MATEMATIK MATNLI MASALALARNI O’QITISH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang’ich ta’lim jarayonida matematik matnli masalalarni
o’qitishning ahamiyati, mazmuni va samarali usullari tahlil qilingan. Matnli masalalar
o’quvchilarda nafaqat hisoblash ko’nikmalarini, balki tahliliy fikrlash, tushunganini izohlab bera
olish va hayotiy vaziyatlarni yecha olish qobiliyatini rivojlantiradi. Maqolada matnli masalalarni
bosqichma-bosqich o’rgatish metodikasi, didaktik tamoyillarga asoslangan yondashuvlar hamda
o’quvchilarning yosh xususiyatlarini inobatga olgan holda topshiriqlarni tanlash muhimligi
yorotilgan. Shuningdek, dars jarayonida interfaol metodlar, vizual vositalar va qiziqarli masalalar
orqali o’quvchilarda qiziqish uyg’otish va mustaqil fikrlashga yo’naltirish bo’yicha amaliy
tavsiyalar berilgan. Maqola boshlang’ich sinf o’qituvchilari uchun foydali metodik qo’llanma
bo’lib, ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so’zi:
matematika, dars, qiziqarli, masala, boshlang’ich sinf, metod, o’quvchi.
Аннотация:
В статье анализируются значениеб содержание и эффектичение методы
обучение текстовым математическим задачем в образовательном процессе начальной
школы. Текстовые задачи развивают не только навыки счета у учащихся, но и их
аналитическое мышление, способность объяснять то, что они понимают, и способность
решать реальные жизненные ситуации. В статье рассматривается методика поэтапного
обучения решению текстовых задач, подходы, основанные на дидактических принципах, а
также важность подбора заданий с учетом возрастных особенностей учащихся. Также
даются практические рекомендации о том, как пробудить интерес учащихся и поощрить
самостоятельное мышление с помощью интерактивных методов, наглядных пособий и
интересных вопросов во время урока. Статья является полезным методическим пособием
для учителей начальных классов и способствует повышению качества образования.
Ключевое слово:
математика,урок,интересный,проблема,начальная школа, метод, ученик.
Annotation:
This article analyzes the importance, content and effective methods of teaching
mathematical text problems in primary education. Text problems develop not only computational
skills in students, but also analytical thinking, the ability to explain what they understand, and the
ability to solve real-life situations. The article highlights the methodology for teaching text
problems step by step, approaches based on didactic principles and the importance of selecting
tasks taking into account the age characteristics of student. It also provides practical
recommendations for arousing students’ interest and thinking through interactive methods, visual
aids and interesting problems during the lesson. The article is a useful methodological guide for
primary school teachers and serves to improve the quality of education.
Keyword:
mathematics, lesson, interesting, problem, elementary school, method, student.
Kirish
Matematika fani o’quvchilarga mantiqiy fikrlash, tahlil qilish va muammolarni hal qilish
ko’nikmalarini rivijlantiradi. Boshlang’ich ta’limda matematik matnli masalalarni o’qitish,
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
o’quvchilarni nafaqat matematik bilimlar bilan tanishtirish, balki ularni fikrlash qobilyatlarini
yanada mustahkamlashga yordam beradi. Ushbu maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilarida
matnli masalalar orqali matematik qobiliyatlarni rivojlantirishning metodik yondashuvi, amaliy
tavsiflar va o’qituvchilar uchun ko’rsatmalar keltirilgan. Matnli masalalar o’quvchilarga real
hayotdagi masalalarni matematik usullar bilan hal qilish imkonini beradi. Bu masalalar
matematik tushunchalar va amaliy ko’nikmalarni o’zaro bog’laydi. Masaalar o’quvchilarga
matematik formulalar, usullar va yechimlarni konkret vaziyatlar bilan o’rgatish imkonini
yaratadi. Shuningdek, matnli masalalar o’quvchilarni analitik fikrlashga undaydi va ular uchun
o’rganilayotgan mavzuni tushunarli qilishda muhim vosita hisoblanadi.
Matnli masalalarni o’qitishda bosqichma-bosqich yondashuvni qo’llash juda muhimdir. Masalan,
oquvchilarga dastlab soddaroq masalalar berilib, keyinchalik murakkab masalalarga o’tish kerak.
Bu o’quvchilarga masalalarni yechishda o’zlarini erkin his qilishlariga yordam beradi.
O’qituvchi masalani yechishda o’quvchilarga turli yondashuvlar va masalaning turli yechimlarini
ko’rsatishi zarur. Bu metod o’quvchilarni mustaqil fikrlashini rivojlantiradi. O’quvchilarni
matematik tafakkurini rivojlantirishda guruhlarda ishash usuli samarali hisoblanadi. O’quvchilar
guruhlarda masalalarni yechishdao’zaro fikr almashish , yondashuvlarni taqqoslash va bir-biriga
yordam berish imkoniyatiga ega bo’ladilar. Bu usul o’quvchilarni hamkorlikka va jamoaviy
ishlashga o’rgatadi.
Matematik matnli masalalarni o’qitishda o’quvchilarningfaol ishtirokini ta’minlash uchun
interfaol usullardan foydalanish zarur. Masalan, masalalarni muhokama qilish, guruhlar shaklida
ishlash va masalalarni muammoli tarzda taqdim etish o’quvchilarda matematikaga bo’lgan
qiziqishini oshiradi. Interfaol metodlar orqali o’quvchilar o’zlariga yangi bilimlarni
mustahkamlashadi va darsdan maksimal foyda olishadi.
Matnli masalalarni o’rgatishda visual vositalardan foydalanish masalani o’quvchilarga yanada
aniq va tushunarli qilib taqdim etishga yordam beradi. Diagrammalar, rasmli tasvirlar, jadval va
grafiklar yordamida masalaning mazmunini aniqroq tushuntirish mumkin. Ayniqsa, kichik
yoshdagi o’quvchilar uchun vizual materiallar juda samarali bo’ladi.
Matematik masalalarni o’qitishda o’quvchilarda qiziqish uyg’otish zarur. O’quvchilarni
motivatsiya qilishning samarali usullaridan biri bu masalalarga real hayotdan misollar kiritishdir.
O’quvchilarga savdo, transport yoki kundalik hayotda uchraydigan masalalar berish, ularda
matematikaga bo’lgan qiziqishni kuchaytiradi. O’qituvchilar matematik matnli masalalarni
tanlashda o’quvchilarning yosh xususiyatlarini inobatga olishlari lozim. Boshlang’ich sinf
o’quvchilari uchun masalalar oddiy ammo qiziqarli bo’lishi kerak. Masalalar o’quvchilarning
mantiqiy tafakkurini rivojlantirishga yordam berishi zarur.
Matnli masalalarni yechishda o’quvchilarga masalaning shartlarini tog’ri tahlil qilishni o’rgatish
juda muhim. O’quvchilarga masalani yechishning har bir bosqichini tushuntirib berish,
masalaning yechimi uchun kerakli matematik amallarni tanlashda yordam beradi . Bu usul
o’quvchilarning mustaqil fikrlashini va matematik yondashuvini rivojlantiradi.
Xulosa
Boshlang’ich ta’limda matematik matnli masalalarni o’qitish o’quvchilarda matematika fani
bo’yicha chuqur bilimlarni shakllantirishga, shuningdek, mantiqiy fikrlash va mustaqil qarorlar
qabul qilish qobilyatini rivojlantirishga yordam beradi. O’quvchilar matnli masalalar orqali
matematikani o’rgatish nafaqat ularning bilimlarini, balki hayotiy qobiliyatlarini ham oshiradi.
Pedagogik yondashuvlar, interfaol metodlar va vizual vositalar yordamida boshlang’ich sinf
o’quvchilarining matematik ta’limini yanada samarali qilish mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Nurmuhammedov, F.(2022). ‘’Boshlang’ich ta’limda matematik matnli masalalarni o’qitish
metodikasi’’. Pedagog ilmiy jurnali, 12(4), 75-82.
2. Mirzaeva, G. (2021). ‘’Matematika o’qitish metodikasi va amaliy qo’llanmalar’’. Ta’lim va
taraqqiyot , 5(3), 45-59.
3. Karimov A. (2023). ‘’ Matematika darslarida masalalarni yechishning zamonaviyb
usullari.’’ Zamonaviy ta’lim metodikasi ,7(2), 123-135.
4. Shamsutdinova, T. (2022). ‘’O’quvchilarda matematik qiziqishni shakllantirish .’’
Pedagogik amaliyot , 6(1) 34-41.
5. Xamraev, D. (2022). ‘’ Interfaol ta’lim metodlari va ularning boshlang’ich ta’limda
qo’llanilishi .’’ Innovatsion pedagogika, 8(2), 112-120.
1.
