JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Guliston davlat pedagogika
instituti,”Maktabgacha va
boshlang`ich ta’lim
metodikasi”kafedrasi, dotsent
Elmuratova Dilrabo Muxammatovna
taqrizi ostida
Abduraxmonova Manzura Furqat qizi
Gulistan state pedagogical institute
Uzbekistan
Email:atahanovamanzura10@gmail.com
BOSHLANG`ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA STEAM TA’LIM
DASTURINING O`RNI
ANNOTATSIYA:
Ushbu maqola boshlang`ich sinf o`quvchilarining matematika darslarida
STEAM datsurining ahamiyati va STEAM dasturining ta’lim tizimidagi o`rnini yoritib beradi.
Mazkur maqola STEAM dasturi va boshlang`ich sinf matematika darslarini zamonaviy tashkil
etish usullarini o`rganishga yordam beradi.Maqola boshlang`ich sinf matematika darslarida
STEAM texnologiyasining afzalliklarini yoritishga qaratilgan.
KALIT SO`ZLAR:
algoritm,zamonaviy dars, texnologiya, harakat , g`oya, muhandislik,
texnika, dastur, nazariya, tasavvur.
KIRISH.Ta’lim–mamlakat kelajagining ko’zgusi bo`lib, bilimni boyitish amaliy jihatdan kasbiy
ko’nikmalarni shakllantirishga erishishdagi imkoniyatlaridan keng foydalanish ta’lim va tarbiya
jarayonining alohida amaliy ahamiyatini aks ettiradi. Bu hozirgi kunda ta’lim va ishlab chiqarish
o’rtasidagi
bilvosita
aloqadorlikni
ta’minlashga
nisbatan
dolzarb
talablarni
shakllantiradi.Matematika bu inson hayotida muhim o`rin tutuvchi fan hisoblanadi.Albatta,
barcha fanlarning inson hayotida o`z o`rni bor lekin, matematika fanlar shohidir.Matematika
barcha fanlar negizini o`zida mujassam etuvchi fandir. Matematika deganda aksar insonlar
faqatgina hisob-kitobni o`z tasavvurlariga keltiradilar .Umuman olganda bu qarash
matematikaning mazmunini to`liq tashkil etmaydi, matematika bu butun yer kurrasi hattoki,
koinot ilmlarini ham o`z ichiga oluvchi fandir. Uning qamrov doirasi cheksiz bo`lib, hayot
davom etar ekan har bir bosgan qadamimiz ham matematikaga borib taqaladi[1]. Har bir
pedagog o`z qiziqarli qilib o‘tishga harakat qilishi lozim. Har bir darsni hayotga bog‘lab va dars
yakunida xulosalar chiqarib olishlari uchun o`quvchilarga imkoniyatlar yaratishi ham muhim
ahamiyatga ega. O`quvchilarni maktab bilan bog‘lash kerak, chunki bu muqaddas dargohda ular
ta’lim oladilar, ilm o`rganadilar.
Shuning uchun ham matematika fani bo`yicha bilimlar o`quvchilarga boshlang`ich
sinflardanoq berib boriladi.Chunki matematika fanini yaxshi o`zlashtirgan o`quvchilar
harqandayb masalaga ham mantiqiy, ham tanqidiy yondasha oladilar va tezkorlikda to`g`ri
xulosa chiqaradilar.Matematika fani o`quvchilarda diqqatni jamlash va to`g`ri maqsad qo`ya
olish ko`nikmasini shakllantirib, bu maqsadga erishish uchun algoritmik tardagi tartibni
ta’minlashda va tafakkurni o`stirishda katta o`rin tutadi.
MATERIAL VA USLUBLAR.Matematika olamni bilishda katta ahamiyat kasb etadiva shu bois
ham bugungi kunda matematika darslarini rivojlantirish, bu fanni o`quvchilarga chuqur o`rgatish
va ularga zamonaviy bilimlar berish yuzasidan ko`plab dasturlar ishlab chiqilmoqda . Bunday
dasturlardan biri STEAM (inglizcha S-science-tabiiy fanlar,T-technology-texnologiya,E-
engineering-muhandislik,A-arts-san’at,M-mathematic-matematika) dasturi sanaladi.Bu dastur
fanlararo integratsiya asosida qurilgan ta’lim berish modelidir.Bu modelda fan, texnologiya,
muhandislik, san’at va matematika birgalikda o`rganiladi va o`quvchilarda buy o`nalishlarga oid
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
umumiy ko`nikmalar rivojlantiriladi[2]. STEAM ta’lim texnologiyasi ilk marotaba Amerikada
Qo`shma Shtatlarida 2011-yili ishlab chiqilgan.Dastlab STEAM dasturining modeli STEM
ko`rinishida bo`lib, undagi ta’lim berish texnologiyasi tabiiy fan,texnologiya,muhandislik va
matematikani o`qitishga qaratilgan. STEM ta’lim quyidagi xususiyatlarga ega:
1)STEM ta’limi binar mashg‘ulotlar, loyihalar, o‘quv tadqiqotlariga tayanadi;
2) STEM ta’limi muhitida bilimlarni saqlash muhimdir;
3)STEM nafaqat ta’lim oluvchiga biron-bir mavzu haqida ma'lumot berish, balki o‘quvchiga
ushbu mavzuni haqiqiy hayotga qanday tatbiq etish va kelajakda undan qanday foydalanish
lozimligini ko‘rsatishga qaratilgan. Masalan, an'anaviy matematik kurs o‘quvchiga tenglamani
o‘rgatishi mumkin, ammo ta’lim oluvchi ushbu tenglamani haqiqiy hayotdagi vaziyatlarga
qanday qo‘llashni bilmasligi mumkin;
4)STEM ta’limi o‘quvchiga matematik tenglamani o‘rgatadi hamda undan fan yoki muhandislik
kabi turli sohalarda qanday foydalanish mumkinligiga yo‘nalish beradi;
5)STEM ta'limi diqqatni jalb qilishga, tanlab olingan mavzuning barcha qismlariga chuqurroq
kirishga, fanlarni umumiy emas, balki aynan bir qismini qamrab oladi;
6)STEM ta’limi oluvchilarni to‘g'ridan-to‘g'ri mavzuga tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan
tadbirlarga jalb qiladi, natijada ta’lim oluvchilarning qiziqishi ortib boradi va bo‘shliqni
cheklaydi;
7)STEM ta’limida aynan bir qolip mavjud emas, dars bola shaxsiga yo‘naltirilgan bo‘lishi
kerak[5].
Keyinchalik esa 4 ta yo`nalish o`z ichiga olgan STEM dasturi san’atni ham o`z ichiga qamrab
oladi va STEAM ta’lim texnologiyasi yaratildi. Olimlarning fikricha, san’atni ushbu dasturga
qo`shish orqali o`quvchilarda tassavvur qilish doirasi kengayadi va ijodiy ko`nikma ya’ni har bir
masalaga ijodkorona yondashish ortadi.
Boshlang‘ich ta’limda STEAM texnologiyasining vazifasi o‘quvchilarni tabiiy va texnik
fanlarga bo‘lgan qiziqishlarini uyg`otish va bu qiziqishlarni rivojlantirishdan iborat. O`quvchilar
o`z bajarayotgan ishlarini sevib bajarishi qiziqishlarini rivojlantirish uchun asos bo‘lib xizmat
qiladi.STEAM – mashg‘ulotlari juda dinamik va qiziqarli bo‘lgani sabab bolalar mashg‘ulot
paytida zerikmaydilar va vaqtning qanday o‘tganligini sezmay ham qoladilar. Bolalarni
texnologik va innovatsion hayotga tayyorlash STEAM texnologiyasining asosidir .STEAM –
ta’lim dasturi bolalarni texnologik rivojlanayotgan dunyoda yashashga tayyorlaydi. STEAM
maktab dasturlariga qo‘shimcha dastur sifatida qo‘llanilmoqda. STEAM mashg‘ulotlarini tashkil
etish orqali o‘quvchilarga yo‘nalishlar berish, seminarlar tashkil etish maqsadga
muvofiqdir.Chunki mamlakatimizning yuksalishi uchun ta’limning sifat samaradorligini yanada
oshirish uchun eskirib qolgan an’anaviy metodlardan voz kechish hamda darslarni xalqaro
metodlardan foydalangan holda tashkil etish muhimdir. Ta’limning yuksalishi uchun avvalo
bugungi kun xalqaro standart talablariga javob bera oladigan dasturlardan, zamonaviy dizayn va
mazmunga ega darsliklardan foydalanishimiz kerak. O‘z o‘rnida esa darsliklarda berilgan
mavzularni o‘quvchilarga o‘rgatishda bevosita integratsiyalashdan foydalanish ham maqsadga
muvofiqdir.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR.
Boshlang`ich sinflarning matematika darslarida STEAM
texnologiyasining qo`llanilishi ijobiy samara ko`rsatadi.Chunki bu davrda o`quvchilar matematik
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
asoslarni o`rganish bilan birga, STEAM texnologiyasi asosida o`zlari duch kelayotgan muammo
yoki biror bir masalaga yechim topishda ijodiy yondasha olish ko`nikmasini o`zlarida
shakllantiradilar.STEAM texnologiyasini boshlang`ich sinf matematika darslarida qo`llashdan
asosiy maqsad nazariy bilimlarni amaliyotga jalb qilish, ya’ni bilimni real hayotda harakatga
keltirishdan iborat.Shu bilan bir qatorda dastur o`quvchilarda ijodiy tasavvurni o`stirishga ham
yordam beradi.O`quvchilar o`z g`oyalarini bayon etish jarayoniga STEAM texnologiyasi orqali
ta’lim berilganda ijodiy yondashadilar va kreativ xulosa qabul qiladilar[3,6].
STEAM ta’limining o‘qitish modeli afzalliklari va kamchiliklari:
1)motivatsiyaning yuqorililigi (ta’lim oluvchilar darsni kamroq qoldirib, darsga nisbatan
munosabati o‘zgarganini namoyish qiladi. O‘qituvchi bola bo‘sh vaqtini bajonidil loyiha (o‘quv
tadqiqoti)ga sarflayotganini sezadi);
2) bilimlarni egallash (bilim olish mas’uliyati o‘z bo‘ynida ekanligini yaxshiroq his etadi);
3)yuqori darajadagi fikrlash ko‘nikmalarining shakllanishi (ta’lim oluvchilar murakkab, mavhum
holatlarda ham yuqori darajada fikrlash, muammo yechimini topish, qaror qabul qilish
ko‘nikmalarini o‘zida shakllantiradi);
4) hamkorlikda ishlash ko‘nikmasining rivojlanishi (loyiha (o‘quv tadqiqoti) jamoaviy jarayon
bo‘lib, hamkorlikda ishlashafzalligini namoyon etadi. Hamkorlik muhitida ishlab, ta’lim
oluvchilar ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lishadi);
5)mustaqil ishlash malakasining rivojlanishi (tashkillashtirish, vaqtni boshqarish, mustaqil
ishlash ko‘nikma va malakasi shakllanadi);
6)barcha uchun qulay va afzal (loyiha (o‘quv tadqiqoti) an’anaviy metodlar samara bermayotgan
ta’lim oluvchilar uchun qulay. Avval faol bo‘lmagan ta’lim oluvchilar endi o‘quv faoliyatida
dadillashadi. Darsdagi bilishning turli xil imkoniyatlari ta’lim olish ehtiyoji (motivatsiya)ni
shakllantiradi).
Kamchiliklari:
1)ko‘p vaqt talab etilganligi;
2)nazorat qilish imkoniyati kamligi;
3)o‘qituvchi rolining pasayishi;
4) “bo‘sh o‘zalshtiruvch” ta’lim oluvchilar bo‘lganligi sababli “iqtidorli”larning bahosiga ta’siri
yoki aksincha;
5)o‘qituvchining ko‘p qirrali bilimga ega emasligi[5].
STEAM dasturining yana bir tomoni shundagi u o`zida beshta yo`nalishni qamrab olgan holda
ham nazariy bilimga, ham amaliy ko’nikmaga birgalikda ega bo`lishga zamin
yaratadi.O`quvchilar bilim olsalar STEAM texnologiyasi bu bilimni harakatga keltiradi.Olgan
bilimlarini o`z qo’llari orqali real voqelikka aylantiradilar, ong va qo`l baravariga faoliyat olib
boradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Boshlang’ich ta’limda STEAMning vazifalari quyidagilardan iboratdir:
1. O’quvchilarning muammoli fikrlash qobiliyatini va muammolarni hal qilishda ilmiy
yondashuv qobilyatini rivojlantirish;
2. Fan, texnika, muhandislik, san’at va matematika sohasidagi bilimlarni chuqurlashtirish;
3. Jamoaviy ijodkorlik ko’nikmalarini rivojlantirish;
4. Ijodiy fikrlash, tadbirkorlik va innovatsion fikrlash qobilyatlarini rivojlantirish;
5. O’quvchilarni texnik va innovatsion sohalarda kelajakka tayyorlash;
6. Dizayn asoslarini tushuntirish;
7. Tanqidiy fikrlashga o’rgatish[4].
Shuni ham aytib o`tish kerakki, STEAM- tabiiy fanlar ,texnologiyalar, muhandislik, san’at va
matematika fanlarini o`zaro uyg‘unlikda o‘qitish uslubidir. STEAM texnalogiyasi ta’limdan
farqli ravishda bilimlarni alohida emas, balki o‘zaro mutanosib holda olib borishni
ta’minlaydi.Bolalar o‘zida nostandart fikrlash, muammoga bir qancha yechim topa olish va
ijodkorlik ko‘nikmalarini shakllantiradilar va bu ular uchun kelajakda juda ham qo`l keladi. Bu
esa STEAM o`qitish dasturining bugungi kunda o`sib kelayotgan yosh avlod uchun juda ham
katta o‘rni borligini ko‘rsatib beradi.
XULOSA.Tadqiqotlar natijasi shuni ko`rsatadiki, STEAM dasturi asosida ta’lim olgan
o`quvchilarda ijodiy fikrlash qobiliyati ortadi, matematik tafakkur doirasi o`sadi, matematikaga
oid tushunchalarni chuqurroq o’rganadi, texnik, matematik va ijodiy dunyoqarashi shakllanadi
hamda fanlarni umumiylashtirishga va bilimlarni birlashtirishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Barakayev M, Shamshiyeva A, O`rinov H “Matematika o`qitish metodikasi” T:“O`zbekiston
faylasuflari milliy jamiyati” 2019.
2.Djurayeva Z “Matematikani o`qitishda STEAM topshiriqlarining ijobiy o`rni” “nauchniy
impuls” 1-bo`lim yanvar 2023.
3.Esanova M “Boshlang`ich sinf o`quvcvhilarining matematika darslarida STEAM
texnologiyasidan foydalanish usullari” nomli maqolasi “Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy
konferensiya” 140-142-bet.
4.M.MamamuratovaN “Boshlang`ich ta’limda STEAM texnologiyasidan foydalanish orqali
o`quvchilarda kasbiy ko`nikmalarni rivojlantirish” Barqaror taraqqiyot va rivojlanish tamoyillari
118-bet.
5. Ta’limga STEM yondashuv tatbiqi (Fan o‘qituvchilari, metodistlari va soha mutaxassislari
uchun uslubiy qo‘llanma) Toshkent-2021 14-18-bet.
6.Z. Ashurova “Maktabgacha ta’limda STEAM texnalogiyasidan foydalanish” Metodik
qo‘llanma . Buxoro:2020.
