JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Voxidova Muqaddas Rasuljon qizi
Oriental universiteti
Uzluksiz ta’lim pedagogikasi kafedrasi v.b.,dotsenti
tel: +998948424020
Omadjonova Gulshoda
Oriental universiteti
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi 3-kurs talabasi
MAMLAKATDAN AYOLLAR VA QIZLARGA AJRATILYOTGAN IMKONIYATLAR
Annotatsiya
: Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida ayollar va qizlarga ajratilayotgan
imkoniyatlar, ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish, iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy
faolligini oshirish borasida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Maqolada xotin-
qizlarning ta'lim, bandlik, tadbirkorlik va ijtimoiy himoya sohalaridagi imkoniyatlari,
shuningdek, gender tenglikni ta'minlashga qaratilgan chora-tadbirlar muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar
: Ayollar, qizlar, imkoniyatlar, huquq himoyasi, iqtisodiy faollik, ijtimoiy himoya,
gender tenglik, ta'lim, bandlik, tadbirkorlik.
Kirish
O‘zbekiston Respublikasida ayollar va qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish,
ularning jamiyatdagi o‘rni va faolligini oshirish bo‘yicha bir qator islohotlar amalga
oshirilmoqda. Bu islohotlar xotin-qizlarning ta'lim olish, band bo‘lish, tadbirkorlik faoliyatini
yuritish va ijtimoiy himoyasini ta'minlash kabi sohalarda ularga keng imkoniyatlar yaratishga
qaratilgan.
Adabiyot sharhi
O‘zbekiston Respublikasida xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha bir
qator ilmiy tadqiqotlar va maqolalar mavjud. Masalan, Mirzayeva Muhlisa Ubaydullo qizining
"O‘zbekistonda xotin-qizlarga ta'lim uchun ajratilayotgan imkoniyatlar" nomli maqolasida xotin-
qizlarning ta'lim olish imkoniyatlari va bu boradagi islohotlar tahlil qilingan.
Tadqiqot metodologiyasi
Ushbu maqolada huquqiy hujjatlar, davlat dasturlari, rasmiy statistik ma'lumotlar va ilmiy
adabiyotlar tahlil qilinadi. Shuningdek, xotin-qizlarning ta'lim, bandlik, tadbirkorlik va ijtimoiy
himoya sohalaridagi imkoniyatlari va ularning samaradorligi o‘rganiladi.
Tahlil va natija
O‘zbekiston Respublikasida xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha
amalga oshirilayotgan islohotlar ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy sohalarda sezilarli o‘zgarishlarga
olib kelmoqda. Ushbu bo‘limda xotin-qizlarning ta'lim, bandlik, tadbirkorlik va ijtimoiy himoya
sohalaridagi imkoniyatlari, shuningdek, gender tenglikni ta'minlashga qaratilgan chora-
tadbirlarning samaradorligi tahlil qilinadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Ta'lim sohasida xotin-qizlarga ajratilayotgan imkoniyatlar
O‘zbekiston hukumati xotin-qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini kengaytirish uchun bir qator
chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda. 2021-yilda ayollar tadbirkorligi dasturlari doirasida 200
mingdan ziyod loyihalarga 2 trillion so‘m kredit va subsidiyalar ajratilib, 320 ming xotin-qiz
doimiy ish o‘rniga ega bo‘lgan.
Oliy va o‘rta maxsus ta'limda tahsil oluvchi xotin-qizlarga 7 yilga 14 foizlik ta'lim kreditlari
ajratilmoqda.
Bundan tashqari, oliy ta'lim muassasalariga qabul qilishda ehtiyojmand oilalar qizlari uchun
grant o‘rinlar soni ikki baravarga oshirildi.
Shuningdek, 2021-yilda 2 ming nafar qiz alohida grant asosida oliy ta'limga qabul qilindi.
Natijada, o‘tgan yili oliy o‘quv yurtlariga kirgan talabalarning 60 foizini xotin-qizlar tashkil etdi.
2. Bandlik va tadbirkorlik sohasida xotin-qizlarga ajratilayotgan imkoniyatlar
Xotin-qizlarning iqtisodiy faolligini oshirish uchun bir qator dasturlar amalga oshirilmoqda.
2021-yilda ayollar tadbirkorligi dasturlari doirasida 200 mingdan ziyod loyihalarga 2 trillion
so‘m kredit va subsidiyalar ajratilib, 320 ming xotin-qiz doimiy ish o‘rniga ega bo‘lgan.
“Har bir oila — tadbirkor” dasturi doirasida 126 mingga yaqin ayollarga imtiyozli kreditlar
berildi.
Oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish uchun qariyb 215 ming oilaga 6 trillion so‘mdan ziyod kredit
ajratildi.
55 ming nafar xotin-qizlar tadbirkorlik va kasb-hunar markazlari tomonidan o‘qitildi,
hunarmandchilik va kasanachilikka jalb etildi.
Bundan tashqari, beshta muhim tashabbus doirasida chekka hududlarda tikuvchilik sexlari
tashkil etilib, 10 ming nafar xotin-qizlar bandligi ta’minlandi.
3. Ijtimoiy himoya sohasida xotin-qizlarga ajratilayotgan imkoniyatlar
Xotin-qizlarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish uchun bir qator chora-tadbirlar amalga
oshirilmoqda. 2018–2021-yillarda og‘ir-ijtimoiy vaziyatga tushib qolgan 5,6 mingdan ziyod
xotin-qizlar uchun uy-joy to‘lovining boshlang‘ich badali to‘lab berildi.
Nogironligi bo‘lgan 20 mingga yaqin ayollarga nogironlik aravachasi, eshitish moslamalari va
boshqa reabilitatsiya vositalari olib berildi.
18 mingga yaqin xotin-qizlarga oilaviy va xususiy tadbirkorlikni tashkil etish uchun imtiyozli
kreditlar berildi.
500 nafar xotin-qizlarning jarrohlik amaliyoti xarajatlari to‘lab berildi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
“Ayollar daftari” bilan ishlash orqali ijtimoiy ko‘makka muhtoj xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash
tizimi yaratilib, 2021-yilning o‘zida 900 mingga yaqin xotin-qizlarga ijtimoiy-iqtisodiy, tibbiy,
huquqiy va psixologik ko‘mak berish uchun 2 trillion so‘mga yaqin mablag‘ yo‘naltirildi.
4. Xotin-qizlarning huquqiy himoyasi va gender tenglikni ta'minlash
Xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha huquqiy asoslar
mustahkamlanmoqda. Xotin-qizlar va bolalar huquqlarini himoya qilishda javobgarliklar
kuchaytirilmoqda.
Takliflar
1.
Ta'lim sohasida
: Xotin-qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini yanada kengaytirish, ularni
ilmiy tadqiqotlar va innovatsion faoliyatga jalb etish.
2.
Bandlik va tadbirkorlik sohasida
: Ayollarni tadbirkorlikka keng jalb etish, ularni
moliyaviy va huquqiy qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish.
3.
Ijtimoiy himoya sohasida
: Nogironligi bo‘lgan xotin-qizlarni ish bilan ta'minlash va
ularning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish.
4.
Huquqiy himoya sohasida
: Xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish
bo‘yicha huquqiy asoslarni takomillashtirish va ularning ijrosini ta'minlash.
Xulosa
O‘zbekiston Respublikasida xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha
amalga oshirilayotgan islohotlar ijobiy natijalar bermoqda. Xotin-qizlarning ta'lim, bandlik,
tadbirkorlik va ijtimoiy himoya sohalarida kengaytirilgan imkoniyatlar ularning jamiyatdagi
o‘rni va faolligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Biroq, bu borada hali ham amalga oshirilishi lozim bo‘lgan chora-tadbirlar mavjud. Xotin-
qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini yanada kengaytirish, ularning iqtisodiy faolligini oshirish
va ijtimoiy himoyasini mustahkamlash uchun kompleks yondashuv zarur.
Xotin-qizlarning jamiyatdagi o‘rni va faolligini oshirish uchun quyidagi takliflarni amalga
oshirish muhimdir:
1.
Ta'lim sohasida
: Xotin-qizlarning ta'lim olish imkoniyatlarini yanada kengaytirish, ularni
ilm-fan va texnologiya sohalarida faol ishtirokini ta'minlash uchun maxsus dasturlar ishlab
chiqish.
2.
Bandlik va tadbirkorlik sohasida
: Ayollar uchun imtiyozli kreditlar va grantlar ajratish,
ularni tadbirkorlik faoliyatiga jalb etish uchun treninglar va maslahat xizmatlarini tashkil etish.
3.
Ijtimoiy himoya sohasida
: Xotin-qizlarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish, ularni
sog‘liqni saqlash, uy-joy va boshqa ijtimoiy xizmatlar bilan ta'minlash uchun maxsus dasturlar
ishlab chiqish.
Shuningdek, xotin-qizlarning huquqiy madaniyatini shakllantirish va ularning huquqlarini
himoya qilish bo‘yicha targ‘ibot ishlarini kuchaytirish, jamiyatda gender tenglikni ta'minlash
uchun qonunchilikni takomillashtirish zarur.
Umuman olganda, xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha amalga
oshirilayotgan islohotlar ijobiy natijalar bermoqda. Biroq, bu borada hali ham amalga oshirilishi
lozim bo‘lgan chora-tadbirlar mavjud. Xotin-qizlarning ta'lim, bandlik, tadbirkorlik va ijtimoiy
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
himoya sohalaridagi imkoniyatlarini yanada kengaytirish, ularning jamiyatdagi o‘rni va faolligini
oshirish uchun kompleks yondashuv zarur.
Foydalangan adabiyotlar ro‘yxati
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 7-martdagi PF-87-son Farmoni. Ushbu
farmon xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan
islohotlarning huquqiy asosini tashkil etadi.
2. Yuz.uz. (2021). Xotin-qizlar uchun ulkan imkoniyatlar belgilandi. Mazkur maqola xotin-
qizlarga ajratilayotgan imkoniyatlar va ularning jamiyatdagi o‘rni haqida ma'lumot beradi.
3. Gazeta.uz. (2023). O‘zbekistonda ayollarga qanday imtiyozlar bor? Ushbu maqola
O‘zbekistonda ayollarga taqdim etilayotgan imtiyozlar va ularning jamiyatdagi roli haqida tahlil
qiladi.
4. O‘zbekiston Respublikasi Xotin-qizlar davlat qo‘mitasi. (2023). Xotin-qizlarning ilm-fan
sohasidagi o‘rni va ahamiyati. Mazkur maqola xotin-qizlarning ilm-fan sohasidagi o‘rni va
ahamiyatini tahlil qiladi.
5. O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi. (2023). Xotin-qizlarni ilmiy
faoliyatga jalb etish va ularni innovatsion g‘oyalarini qo‘llab-quvvatlash. Ushbu maqola xotin-
qizlarni ilmiy faoliyatga jalb etish va ularni innovatsion g‘oyalarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha
amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni tahlil qiladi.
6. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati. (2023). Ijtimoiy davlatda xotin-qizlar
manfaatlari himoyasi yanada kuchaymoqda. Mazkur maqola xotin-qizlarning ijtimoiy himoyasi
va ularning jamiyatdagi o‘rni haqida ma'lumot beradi.
7. O‘zbekiston Respublikasi Inson huquqlari bo‘yicha milliy markazi. (2023). Xotin-qizlarga –
ilm-fan, ilm-fanga esa xotin-qizlar kerak. Ushbu maqola xotin-qizlarning ilm-fan sohasidagi
o‘rni va ahamiyatini tahlil qiladi.
8. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi. (2023). Xotin-qizlar va
erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida. Mazkur hujjat xotin-qizlar
va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlarini ta'minlash bo‘yicha qabul
qilingan qonunlarni o‘z ichiga oladi.
