JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Alfraganus University
Iqtisodiyot fakulteti Iqtisod
kafedrasi o'qituvchisi
Axmedov O'tkirjon Aloviddin o'g'li
Alfraganus University
Iqtisodiyot fakulteti Iqtisodiyot
(tarmoqlar va sohalar) yo'nalishi 1-kurs talabasi
Baxromova Indira Azizjon qizi
YASHIL IQTISODIYOT: O‘ZBEKISTONDA YOSHLAR TADBIRKORLIGINI
RIVOJLANTIRISHDAGI YANGI IMKONIYAT SIFATIDA
ANNOTATSIYA:
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot konsepsiyasining O‘zbekiston sharoitida
yoshlarga yangi tadbirkorlik imkoniyatlarini qanday taqdim etayotgani tahlil qilinadi. Yashil
iqtisodiyot atrof-muhitni asrash bilan bir qatorda, barqaror iqtisodiy o‘sishga ham xizmat
qiladigan yangi yondashuv sifatida qaraladi. Tadqiqotda ekologik toza texnologiyalar, qayta
tiklanuvchi energiya manbalari, chiqindisiz ishlab chiqarish va boshqa yo‘nalishlarda yoshlar
uchun ochilayotgan imkoniyatlar, hukumat tomonidan yaratilayotgan sharoitlar va qo‘llab-
quvvatlash dasturlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada xalqaro tajribalarga tayangan holda,
O‘zbekistonda yashil tadbirkorlikni rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Ushbu maqola,
yashil iqtisodiyot orqali yoshlarni iqtisodiy faoliyatga jalb qilish, ularning innovatsion
salohiyatini rivojlantirish va barqaror taraqqiyotga hissa qo‘shish imkoniyatlarini ochib beradi.
Kalit so‘zlar:
Yashil iqtisodiyot ,yoshlar tadbirkorligi, barqaror rivojlanish, qayta tiklanuvchi
energiya, ekologik toza texnologiyalar, hukumat qo‘llab-quvvatlashi
АННОТАЦИЯ:
В новый источник возможностей для развития молодежного
предпринимательства в Узбекистане. Зеленая экономика представляет собой подход,
сочетающий экономический рост с охраной окружающей среды. В статье анализируются
перспективы вовлечения молодежи в такие направления, как экологически чистые
технологии, возобновляемые источники энергии, безотходное производство и устойчивое
сельское хозяйство. Также рассматриваются меры государственной поддержки и
программы содействия развитию молодежного «зеленого» бизнеса. На основе
международного опыта даны рекомендации по активизации участия молодежи в
устойчивом экономическом развитии. Работа подчеркивает значимость формирования
экологически ориентированного предпринимательства среди молодежи как ключевого
фактора устойчивого будущего.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ключевые слова:
Зелёная экономика, молодёжное предпринимательство, устойчивое
развитие, возобновляемые источники энергии, экологически чистые технологии,
государственная поддержка.
ABSTRACT:
This article explores the concept of the green economy as a new opportunity for
the development of youth entrepreneurship in Uzbekistan. The green economy is viewed as an
approach that promotes economic growth while preserving the environment. The paper analyzes
how young people can engage in eco-friendly technologies, renewable energy, zero-waste
production, and sustainable agriculture. It also highlights government support programs and
initiatives aimed at fostering youth-led green businesses. Drawing on international experiences,
the article offers recommendations for encouraging youth participation in sustainable economic
development. The study emphasizes the importance of nurturing environmentally conscious
entrepreneurship among young people as a vital component of a sustainable future.
Keywords:
Green economy, youth entrepreneurship, sustainable development, renewable energy,
eco-friendly technologies, government support.
KIRISH:
Bugungi kunda butun dunyoda barqaror rivojlanish va ekologik muammolarga yechim
topish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, iqlim o‘zgarishi, resurslarning
kamayishi va atrof-muhitning ifloslanishi global darajadagi tahdid sifatida tan olinmoqda. Shu
nuqtai nazardan qaralganda, yashil iqtisodiyot konsepsiyasi insoniyat taraqqiyotining yangi
bosqichini boshlab bermoqda. Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik xavfsizlikni ta'minlash, balki
yangi ish o‘rinlarini yaratish, innovatsion g‘oyalarni ilgari surish va ayniqsa, yoshlar
tadbirkorligini rivojlantirish uchun keng imkoniyatlar eshigini ochmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi ham bu borada faol harakatlarni amalga oshirib, iqtisodiyotni
ekologik jihatdan barqaror yo‘lga o‘tkazishga intilmoqda. Xususan, yoshlarga qaratilgan turli
grantlar, innovatsion loyihalar va biznesni qo‘llab-quvvatlash dasturlari doirasida yashil
yo‘nalishdagi tadbirkorlik faoliyati rag‘batlantirilmoqda. Ushbu maqolada aynan yashil
iqtisodiyotning O‘zbekistonda yoshlar uchun qanday yangi imkoniyatlar yaratishi, mavjud
muammolar va istiqbollar tahlil qilinadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Yashil iqtisodiyot konsepsiyasi birinchi marta BMTning Atrof-muhit va taraqqiyot bo‘yicha
konferensiyalarida ilgari surilgan bo‘lib, u iqtisodiy o‘sishni atrof-muhitga zarar yetkazmasdan
amalga oshirish g‘oyasiga asoslanadi (UNEP, 2011). Xalqaro adabiyotlarda yashil
iqtisodiyotning asosiy tamoyillari sifatida energiya samaradorligi, ekologik toza ishlab chiqarish,
chiqindilarni kamaytirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish kabi omillar qayd etilgan
(OECD, 2020).
Mahalliy olimlar, xususan, A. Karimov (2022) va D. Jo‘rayev (2023) o‘z tadqiqotlarida
yashil iqtisodiyotning O‘zbekiston sharoitida rivojlanish imkoniyatlarini yoritgan. Ularning
fikriga ko‘ra, mamlakatda qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tish, ekologik toza
texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish orqali yoshlar uchun innovatsion biznes loyihalarini
yaratish imkoniyati mavjud.
Yoshlar tadbirkorligi masalasida esa, Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (ITIM)
tomonidan olib borilgan tahlillarda, O‘zbekistonda yoshlarning startap loyihalariga bo‘lgan
qiziqishi ortib borayotgani, ammo bu sohada yetarli bilim va moliyaviy ko‘mak yetishmasligi
sababli salohiyat to‘liq ishga solinmayotgani ta’kidlangan (ITIM, 2023).
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Shuningdek, xalqaro tajribalar, masalan, Germaniya va Janubiy Koreya kabi mamlakatlarda
yashil iqtisodiyot asosida yoshlar tadbirkorligini rag‘batlantirish mexanizmlari muvaffaqiyatli
yo‘lga qo‘yilgan. Bunday amaliyotlar O‘zbekiston uchun foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan model
sifatida o‘rganilmoqda (ILO, 2019).
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik xavfsizlikni ta’minlash,
balki yangi iqtisodiy imkoniyatlar, xususan yoshlar tadbirkorligi uchun muhim asos bo‘lib
xizmat qiladi. Shu boisdan, mavjud adabiy manbalarni chuqur tahlil qilish orqali, ushbu sohadagi
imkoniyatlar va muammolarni aniqlash va ularni hal etish yo‘llarini ishlab chiqish dolzarb
hisoblanadi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu tadqiqotda yashil iqtisodiyot va yoshlar tadbirkorligi o‘zaro aloqadorligi, mavjud
imkoniyatlar va muammolarni aniqlash maqsad qilingan. Tadqiqotda sifat (qualitative) va
miqdoriy (quantitative) tahlil usullari uyg‘unlashtirildi.
Avvalo, mavzuga oid ilmiy maqolalar, rasmiy hukumat hujjatlari, statistika byurolari
ma'lumotlari va xalqaro tashkilotlarning hisobotlari (UNEP, ILO, OECD kabi) asosida
ikdilamchi ma'lumotlar tahlil qilindi. Ushbu manbalar yordamida yashil iqtisodiyotning asosiy
yo‘nalishlari va yoshlar tadbirkorligidagi global hamda milliy tendensiyalar aniqlab chiqildi.
Bundan tashqari, so‘rovnoma (anketali) tadqiqot orqali O‘zbekistondagi 18–30 yosh
oralig‘idagi yoshlar orasida yashil tadbirkorlikka bo‘lgan qiziqish darajasi va mavjud
muammolar o‘rganildi. So‘rovnomada jami 120 nafar respondent ishtirok etdi. Ularning yoshi,
yashash hududi, ma’lumoti va tadbirkorlik bilan shug‘ullanish tajribasi inobatga olindi.
Yarim strukturaviy intervyular orqali yosh tadbirkorlar, biznes inkubatorlar rahbarlari va
tegishli davlat tashkilotlari vakillari bilan suhbatlar tashkil etildi. Ushbu intervyular orqali amaliy
tajribalar, muammolar va takliflar aniqlashtirildi.
Olingan ma’lumotlar asosida tahliliy umumlashtirish, taqqoslash va grafik vizualizatsiya
uslublari qo‘llanildi. Bu usullar yordamida mavjud vaziyatni aniqlash va takliflar ishlab chiqish
imkoniyati yaratildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, yashil iqtisodiyot O‘zbekistonda yangi, istiqbolli
iqtisodiy yo‘nalish bo‘lib shakllanmoqda va u yoshlar tadbirkorligi uchun keng imkoniyatlar
yaratmoqda. So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, ishtirokchilarning katta qismi yashil sohalarda
tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanishga qiziqish bildirgan, biroq moliyaviy resurslar, bilim va
tajriba yetishmasligi asosiy to‘siqlar sifatida qayd etilgan.
Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya, chiqindilarni qayta ishlash, ekologik qadoqlash va
yashil IT loyihalari yoshlar uchun eng ommabop yo‘nalishlar bo‘lib chiqdi. Davlat tomonidan
taqdim etilayotgan imtiyozlar, subsidiyalar va grantlar muhim rag‘batlantiruvchi omil sifatida
baholandi, biroq bu imkoniyatlardan xabardorlik darajasi yetarli emasligi aniqlangan.
Xalqaro tajribalar bilan taqqoslaganda, O‘zbekistonda hali yashil tadbirkorlik uchun
infratuzilma, axborot bazasi va konsultatsion xizmatlar yetarli darajada rivojlanmagan. Shu bois,
yoshlar uchun mo‘ljallangan maxsus inkubatorlar, yashil startaplar uchun mentorlik tizimi, va
moliyaviy savodxonlikka oid dasturlarni yo‘lga qo‘yish zarur.
Asosiy natijalar:
Yashil iqtisodiyot sohasida yoshlar qiziqishi yuqori, ammo imkoniyatlardan foydalanish
darajasi past.
Moliyaviy va axborot resurslari asosiy to‘siq hisoblanadi.
Yashil energiya va chiqindilarni qayta ishlash yo‘nalishlari eng istiqbolli deb topildi.
Hukumat tomonidan taqdim etilayotgan dasturlar yetarli, ammo ularning samaradorligi
oshirilishi lozim.
Xalqaro tajriba asosida mahalliy muhitga moslashtirilgan model ishlab chiqilishi kerak.
1.Yashil iqtisodiyotda bandlik va yoshlar ishtiroki
Yil
Yashil
ish
o‘rinlari soni
Yoshlar
ishtirok
foizi (%)
2020
5 000
18%
2022
8 500
25%
2024
12 000
31%
2.Davlat tomonidan yoshlar yashil loyihalari uchun ajratilgan grantlar (mlrd so‘m)
Yil
Grantlar
hajmi
Loyiha
soni
2021
12 mlrd
so‘m
80 ta
2022
18 mlrd
so‘m
130 ta
2023
25 mlrd
so‘m
200 ta
XULOSA VA TAKLIFLAR
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Yashil iqtisodiyot bugungi kunda nafaqat atrof-muhit muhofazasi, balki iqtisodiy o‘sishning
yangi modeli sifatida ko‘rilmoqda. O‘zbekiston sharoitida yashil iqtisodiyotni rivojlantirish
ayniqsa yoshlar tadbirkorligi kontekstida katta salohiyatga ega. Olib borilgan tahlillar asosida
aniqlanishicha, yoshlar orasida yashil yo‘nalishdagi tadbirkorlikka bo‘lgan qiziqish yuqori
bo‘lsa-da, amaliy faoliyatga o‘tishda moliyaviy, axborot va tajriba bilan bog‘liq muammolar
mavjud.
Takliflar:
Yoshlar uchun yashil biznes inkubatorlar tashkil etish
–
Yashil startaplarni qo‘llab-quvvatlaydigan markazlar tashkil etilishi lozim, u yerda
konsultatsiya, mentorlik va texnik yordam ko‘rsatiladi.
Yashil tadbirkorlik bo‘yicha grant va kreditlar miqdorini oshirish
–
Ayniqsa, yangi boshlayotgan yoshlar uchun soddalashtirilgan shartlarda moliyaviy dasturlar
joriy etilishi zarur.
Yashil iqtisodiyot bo‘yicha ta’lim va treninglarni kengaytirish
–
Oliy o‘quv yurtlari va kollejlar darajasida ekologik tadbirkorlik bo‘yicha alohida kurslar
joriy etilishi foydali bo‘ladi.
Tashviqot va axborot kampaniyalarini kuchaytirish
–
Yashil iqtisodiyotning afzalliklari, muvaffaqiyatli yosh tadbirkorlar tajribasi haqida
ommaviy axborot vositalarida doimiy chiqishlar tashkil etish lozim.
Xalqaro tajribani joriy qilish
–
Germaniya, Janubiy Koreya va boshqa ilg‘or davlatlar tajribasi asosida mahalliy model
ishlab chiqilishi va bosqichma-bosqich joriy qilinishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. United Nations Environment Programme. (2011). Towards a Green Economy: Pathways to
Sustainable Development and Poverty Eradication. UNEP. https://www.unep.org
2. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Green Growth
Indicators 2020. OECD Publishing. https://www.oecd.org
3. International Labour Organization. (2019). Skills for a greener future: Key findings. ILO.
4. Karimov, A. (2022). Yashil iqtisodiyot sharoitida innovatsion rivojlanishning ustuvor
yo‘nalishlari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 4(2), 45–51.
5. Jo‘rayev, D. (2023). Yashil energetika va ekologik tadbirkorlikni rivojlantirishning
institutsional omillari. O‘zbekiston iqtisodiyoti sharhi, 1(1), 22–28.
6. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi. (2023). Yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-
quvvatlashda yangi yondashuvlar. ITIM. https://review.uz
7. Ministry of Energy of the Republic of Uzbekistan. (2024). National Renewable Energy
Development Strategy 2020–2030. https://minenergy.uz
8. United Nations Development Programme in Uzbekistan. (2023). Supporting youth
innovation and green entrepreneurship in Uzbekistan. https://www.undp.org/uzbekistan
