JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTI HUZURIDAGI IJTIMOIY HIMOYA
MILLIY AGENTLIGI
Payariq tumani "Inson "ijtimoiy xizmatlar markazi Ijtimoiy himoya milliy agentligining
Samarqand viloyati boshqarmasi
Xasanova Bog'dagul Turg'unbayevna
Mahallada ijtimoiy xizmatni tashkil etish sho'basi bosh mutaxassis psixologi.
TAZYIQQA UCHRAGAN XOTIN QIZLARGA HIMOYA ORDERINING TA’SIR
ETUVCHI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Annotatsiya.
Mazkur maqolada tazyiqqa uchragan xotin-qizlarga davlattomonida beriladigan
himoya o’rderini ta’sir etuvchi psixologik holatlari, ijtimoiy-psixologik xususiyatlari tahlil
qilinadi. Ijobiy samara beruvchi himoya orderi ayollar ruhiy salomatligiga ta’siri, uni
shakllantirish va salbiy vaziyatni yengib o‘tish jarayonida ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning
ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, psixologik rezilientlik, ijtimoiy aloqalar va emotsional yordam
jarayonida samarali bo’lgan himoya o‘derining asosiy omillari sifatida ko‘rib chiqiladi. Xorijiy
va mahalliy olimlarning tadqiqotlari asosida tazyiqqa uchragan ayollarni psixologik jihatdan
qo‘llab-quvvatlashda ayrim og’ir holatlarda ayol xoxishiga asosan himoya orderi tavsiya qilinadi.
Kalit so‘zlar:
samarali psixologik xizmat ,tazyiq, xotin-qizlar, himoya orderining psixologik
ta’siri, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, rezilientlik, emotsional barqarorlik ,stress ,o‘zaro
munosababtlar.
PSYCHOLOGICAL FEATURES OF PROTECTION ORDER FOR WOMEN SUBJECT
TO HARASSMENT
Annotation.
This article analyzes the psychological conditions and socio-psychological features
of protection orders issued by the state to women subjected to harassment. The impact of a
positive protection order on women's mental health, the importance of social support in its
formation and overcoming a negative situation are highlighted. Psychological resilience, social
connections and emotional support are also considered as the main factors of an effective
protection order. Based on the research of foreign and domestic scientists, in some severe cases,
a protection order is recommended for psychological support of women subjected to harassment,
based on the woman's wishes.
Keywords:
effective psychological services, harassment, women, psychological impact of
protection orders, social support, resilience, emotional stability, stress, relationships.
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ЗАЩИТНОГО ПРЕДОСТАВЛЕНИЯ
ДЛЯ ЖЕНЩИН, ПОДВЕРГНУТЫХ ХАРАССАЖАМ
Аннотация.
В статье анализируются психологические условия и социально-
психологические особенности защитных предписаний, выдаваемых государством
женщинам, подвергшимся преследованиям. Освещены влияние положительного
защитного предписания на психическое здоровье женщин, значение социальной
поддержки в его формировании и преодолении негативной ситуации. Также
рассматриваются психологическая устойчивость, социальные связи и эмоциональная
поддержка как основные факторы эффективного защитного предписания. На основании
исследований зарубежных и отечественных ученых в некоторых тяжелых случаях
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
защитное предписание рекомендуется для психологической поддержки женщин,
подвергшихся преследованиям, исходя из пожеланий женщины.
Ключевые слова:
эффективные психологические услуги, преследования, женщины,
психологическое
воздействие
защитных предписаний,
социальная поддержка,
устойчивость, эмоциональная устойчивость, стресс, отношения.
Kirish.
Bugungi kunda zamonaviy jamiyatda ayollar turli ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy omillar
ta’sirida turli bosim va tazyiqlarga duch kelishi mumkin. Ushbu tazyiqlar ko‘pincha ularning
ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, ba’zi og’ir holatlarda himoya orderi berilishi kerakligi ish
jarayonda ko‘zga tashlanmoqda . Himoya orderi esa inson salomatligi, psixologik farovonligi va
ijtimoiy faoliyatida muhim o‘rin egallab,muammoni o‘z vaqtida bartaraf etish shaxsiy va jamiyat
taraqqiyoti uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, tazyiqqa uchragan xotin-qizlarda stress
holatiga tushmaslik uchun tazyiqchidan himoyalanish jarayoni ularning psixologik holati,
ijtimoiy munosabatlari va shaxsiy rivojlanishida asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Himoya orderini og‘ir hollarda olmaslik salbiy oqibatlari faqat shaxsiy darajada emas, balki
oilaviy va ijtimoiy munosabatlarda ham o‘z aksini topadi. Shunday ekan, tazyiqqa uchragan
xotin-qizlarni himoya orderi bilan himoyalangandan keyin ijobiy ta’sirlarini o‘rganish jarayonini
va bu jarayonning ijtimoiy-psixologik xususiyatlarini tahlil qilish nafaqat ilmiy, balki amaliy
jihatdan ham dolzarbdir. Qo‘rquv va stress holatini yengib o‘tish xotin-qizlarga o‘zining ichki
resurslarini to‘liq ochish, ijtimoiy faoliyatda ishtirok etish va sog‘lom munosabatlarni
shakllantirish imkonini beradi.
Tazyiqning turli shakllari — jinsiy,jismoniy, psixologik, iqtisodiy bo‘lib — himoya orderi
barcha holatlarda berilishi mumkin bo‘ladi.Xotin qizlarda murakkab va chuqur shakllarini
yuzaga keltiradi. Ushbu holatda ayolning muloqotga kirishish qobiliyati ko‘plab omillarga
bog‘liq bo‘ladi. Birinchidan, bu shaxsning individual psixologik xususiyatlari, jumladan, salbiy
muloqotga chidamlilik darajasi, emotsional barqarorlik va o‘z-o‘zini baholash darajasi.
Ikkinchidan, ijtimoiy omillar, ya’ni oilaviy qo‘llab-quvvatlash, do‘stlar va jamiyat tomonidan
ko‘rsatiladigan yordam ijobiy muloqot jarayonida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu bilan birga,
ayolning madaniy va diniy qadriyatlari, hayotiy tajribasi va shaxsiy motivatsiyasi ham salbiy
muloqotni yengib o‘tishda muhim hisoblanadi.
Tazyiqqa uchragan xotin-qizlarda ijobiy himoya orderi bilan ta’minlanishi ularni psixik holatida
kuzatish jarayoni bosqichma-bosqich amalga oshadi. Bu jarayon, bir tomondan, ichki psixologik
jarayonlarni boshqarish (emotsional o‘zini tahlil qilish, salbiy fikrlarni yengish, muloqotni ijobiy
energiyaga aylantirish), ikkinchi tomondan esa, tashqi ijtimoiy yordamni jalb qilish (psixologik
maslahatlar, guruhiy terapiyalar va jamiyat tomonidan yaratilgan qo‘llab-quvvatlash tizimlari)
orqali amalga oshiriladi. Ushbu jarayonda samarali psixologik strategiyalarni ishlab chiqish,
tazyiq natijasida yuzaga kelgan salbiy oqibatlarni minimallashtirish va ayolning ijtimoiy hayotga
qaytishini ta’minlash muhimdir.
Shuningdek, himoya orderi bir oy muddatda berilgan bo‘lib,undan foiydalanishda psixologik
yordamning to‘g‘ri tashkil etilishi katta ahamiyatga ega. Psixologik yordam, birinchidan,
ayolning o‘ziga bo‘lgan ishonchini tiklashga, ikkinchidan, uning ijobiy muloqot manbaini
aniqlash va unga to‘g‘ri munosabatda bo‘lishini shakllantirishga qaratilgan bo‘lishi lozim. Shu
bilan birga, jamiyatdagi gender tengligi, ayollar huquqlarini himoya qilish va ayollarga nisbatan
salbiy stereotiplarni yo‘qotish orqali ham tazyiqqa uchragan xotin-qizlarga ko‘mak berish
mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Tazyiqqa uchragan xotin-qizlarni himoya orderi olgandan keyin kirishishdagi ijtimoiy-psixologik
xususiyatlarini o‘rganish va amaliyotga tadbiq etish ayollar salomatligi va farovonligini
ta’minlashda, ularning jamiyatda o‘z o‘rnini topishida va shaxsiy hayotida barqarorlikka
erishishda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi. Agar holat yanada og ‘irlashdsa himoya
orderini yana uzaytirish yoki uni qayta olmaslik kerakligini aniqlash juda lozim.Ushbu
mavzuning chuqur o‘rganilishi va samarali strategiyalarning ishlab chiqilishi nafaqat ayol
shaxsining rivojlanishini, balki jamiyatning umumiy ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini ta’minlashda
ham katta ahamiyatga ega.
Adabiyotlar tahlili.
Tazyiqqa uchragan xotin-qizlarni himoya orderi bilan ta’minlangandan
keyingi holatini kuzatish hamda tahlil etib borish,xotin qizlardagi ko‘nikmalarining ijtimoiy-
psixologik xususiyatlari ko‘plab xorijiy tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan bo‘lib, ushbu
mavzuni turli nazariy va amaliy yondashuvlar asosida tahlil qilish imkonini beradi. Xotin-
qizlarning psixologik ruhiy holatidan kelib chiqib kirishish mexanizmlarini tushunish va ularni
qo‘llab-quvvatlashning samarali usullarini ishlab chiqish bo‘yicha olib borilgan ilmiy izlanishlar,
asosan, himoya orderini qay holatlarda berilishi nazariyalari, travmadan keyingi o‘sish (PTG),
ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va psixologik moslashuv tushunchalariga asoslanadi. Oiladagi nizoli
vaziyatlar vujudga kelar ekan, xotin-qizlarimiz ruhiy holatida salbiy jihatlar ortib boraveradi. Bu
esa sog‘lom oillarni kamayib borishi va jamiyatga zarar yetkazilishiga asos bo‘layotganligi
tabiiydir.Agarda biz oilalar bilan ishlashda bu jihatlarga chuqurroq e’tibor qaratsak, kelajak
avlodni ham bunday salbiy illatlarni davom etishini oldini olgan bo‘lamiz. Psixologiya fanlar
doktori ,professor Sh.R.Barotov takidlaganlaridek stress holatida shaxsning xatti harakatlari
o‘ziga xos tarzda o‘zgaradi,unda qo‘zg‘alishning umumiy reaksiyasi paydo bo‘ladi,uning
harakati tartibsiz ravishda amalga oshiriladi. Bu so’zlarni zamirida qanchadan qancha ma’no
mavjuddir. Birgina inson bu holatdan chiqishi uchun shaxsning psixologik xususiyatlari ,turmush
tarbiyasi,shakllangan malakasi muhim ro‘l o‘ynaydi.Keskinlikni oldini olishda esa shaxsning
oliy nerv faoliyati,nerv sistemasining xususiyatlari alohida ahamiyat kasb etadi.Undagi yuksak
his tuyg‘ular(mas’uliyat,burch,javobgarlik,vatanparvarlik,sadoqat va hokazo)stress holatida xatti
harakat buzilishining oldini olishga xizmat qiladi .Umumiy psixologiya 2022.6.8(159)Stressni
boshqarish.
Himoya orderi – bu davlat tomonidan zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxsni (ko‘pincha ayollar va
bolalar) huquqiy jihatdan himoya qilish uchun beriladigan hujjat bo‘lib, zo‘ravonga ma’lum
cheklovlar qo‘yiladi. Bu order orqali zo‘ravonga jabrlanuvchiga yaqinlashish, u bilan bog‘lanish,
hatto ba'zi hollarda yashash joyiga borish ham taqiqlanishi mumkin.Psixologik ta’siri (ijobiy va
salbiy tomonlari) Ijobiy psixologik ta’siri xavfsizlik hissi ortadi: Ayol o‘zini davlat tomonidan
himoyalangan, yolg‘iz emasligini his qiladi.Stress va qo‘rquv kamayadi: Himoya orderi orqali
zo‘ravon shaxsning bevosita tahdidi cheklanadi, bu esa psixologik yengillik keltiradi.O‘ziga
ishonch ortadi: Ayol huquqiy tizimdan yordam olish mumkinligini ko‘radi, bu esa uning o‘ziga
bo‘lgan ishonchini oshiradi.Yangi hayot boshlashga yordam beradi: Himoya orderi vaqtinchalik
bo‘lsa-da, ayolga yangi qarorlar qabul qilish va o‘z hayotini o‘zgartirish imkonini beradi.Ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlash faollashadi: Himoya orderi mavjud bo‘lsa, psixologik yordam, boshpana,
moliyaviy yordam kabi xizmatlar bilan bog‘lanish osonlashadi. Salbiy psixologik ta’siri (yoki
muammoli holatlar):Qo‘rquv yana davom etishi mumkin: Ba’zi hollarda zo‘ravon orderga amal
qilmasligi mumkin, bu esa ayolni yana xavotirga soladi.Ijtimoiy bosim va stigma: Jamiyatda
ayrim hollarda "oilani buzgan ayol" degan noto‘g‘ri tushuncha bo‘lishi mumkin, bu esa ayolga
psixologik bosim keltiradi.Zo‘ravonlikning kuchayishi xavfi: Ba'zi hollarda zo‘ravon orderdan
xabardor bo‘lgach, yanada tajovuzkor bo‘lishi mumkin (shuning uchun ichki ishlar profilaktik
hodimlarini nazorati zarur).Yolg‘izlik hissi: Agar ayol oilasidan, qarindoshlaridan qo‘llab-
quvvatlov olmasa, o‘zini ijtimoiy jihatdan ajratilgan his qilishi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
O‘zbekiston-2030 strategiyasining har bir insonga o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun
munosib sharoitlar yaratish yo‘nalishi bo‘yicha amaliy tadbirlar rejasi ijrosini ta’minlash,
zo‘ravonlikdan aziyat chekkan shaxslarga ko‘rsatiladigan ijtimoiy xizmat sifatini
takomillashtirish, xotin-qizlarning huquqlari kafolatlarini ta’minlash maqsadida bir qancha
amaliy ishlar olib borilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya
milliy agentligi hamda Oila va xotin qizlar qo‘mitasining tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan
shaxslarga “oila-mahalla va hudud” tamoyili asosida kompleks ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish
tizimini joriy etildi. Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan shaxslarga ijtimoiy xizmatlar
ko‘rsatishni takomillashtirish to‘g‘risida 2024-yil 10-maydagi PQ-175 –sonli qaroriga asosan
joylarda tegishli ishlar amalga oshirilmoqda.Bugungi kunda mamlakatimizda minga yaqin nafar
tazyiqqa uchragan xotin-qizlar va ularni voyaga yetmagan farzandlariga psixologik yordam
ko‘rsatildi. Bunda nizom asosida yangicha tartibda psixologik xizmatlar joriy etildi hamda
himoya orderi jabrlanuvchilarni holati yaxshilanishida o‘z samarasini ko‘rsatib kelmoqda.
Taziq va zo‘ravonlik holati yoki ularni sodir etish xafi aniqlangan vaqtda 24 soat ichida
psixologik xizmatlar ko‘rsatilishi shular jumlasidandir. Ularni bir qanchasi joylarda tashkil
etilgan tibbiyot markazi birlamchi ko‘mak xonalariga yotqizilib, kunduzgi qatnov asosida
psixologik yordam ko‘rsatildi. O‘ta og‘ir holatdagi uch nafar ayollar va bolalari Reablitatsiya
markazlariga yo‘llanma asosida yuborildi. Uchrashuv davomida xotin-qizlar va voyaga
yetmagan shaxslarda stress hamda dipressiya holatlarini yengish, shuningdek o‘ziga ishonch,
maqsadga yo‘nalganlik, hayotga qiziqish, hayotiy ko‘nikmalarini oshirishga qaratilgan
psixologik xizmat ko‘rsatadi. Boshlab mijoz bilan yaqindan suhbat o‘tkazilib, umumiy
emotsional holati baholanildi. Kunduzgi qatnov jarayonida o‘zi va yutuqlari haqida batafsil
kengroq ma’lumot berib o‘tishi lozim. Sababi mijozni ishonchi uchun bu jarayon zarur. Shaxsiy
va ijtimoiy rivojlanish muammolarini xal qilish bo‘yicha psixologik pedgogik hulosalar
tuzildi.Shaxslarni ruhiy holati bo‘yicha tahlillar olib borish va korreksiya bo‘yicha tizimli ishlar
olib borildi.
Tazyiqqa uchragan ayollarni hayotga moslashtirish va yashashga bo‘lgan ishtiyoqlarini,
qiziqishlarini aniqlab ularga yo‘nalish berish kerak. Jaroyonda ular bilan terapevtik munosabatlar
yaratish lozim. Mijozni o‘zini xavfsiz his qilishiga yordam berish, har bir mijozga o‘zini uning
o‘rniga qo‘yib, ko‘rgan holatda munasabat qilish. Umumiy insoniylik munosabatlarini o‘zida
mujassam etib, mijoz bilan aloqa hissini mustahkamlashda yordam beradi.Maxfiylik samimiylik
va seans haqida boshqa odamlar bilan bo‘lishmaslik ishonchni mustahkamlashga yordam beradi.
Kimligini va nima qilayotganini mijozda tushuntirish orqali uning hayotida rolini, psixologik,
ijtimoiy ishchi yoki boshqa kasb egasi bo‘lishidan qa’ti nazar, uni nima qilayotganini va qanday
yordam bera oshini samimiy ros tushintirish lozim. Sodda tildan foydalanish maqsadini
tushuntirib, rezyumening tavsilotlariga kirish shart emasligini anglash, mijozni ishonchini ortirib
xavotirni kamayishiga yordam beradi. Faol tinglash, hissiy tushuncha berib o‘tilsa, mijozni
tuyg‘ularini tan olish, psixologik ta’lim olib borish ma’lumot berib o‘tishi kerak. Himoya orderi
mijozni ishonchini oshirishga qaratilgan birlamchi qadam hisoblanadi. Mutaxassisni o‘zini
tutishi va tashqi ko‘rinishi ham bundan tashqari muloqat turlaridan unumli va maqsadli
foydalanishi bu jarayonni ijobiy olib borilishiga asos bo‘ladi. Savollar oldindan belgilangan
bo‘lib, mijozni holatiga qarab beriladi. Savollarni berayotganda shoshmasdan va xato
kamchiliklarsiz tushunchalarga asoslangan holda berib borish kerak. Mijozga jarayonni boshlash
va tugatish yani vaqt haqida ham tushuncha berish kerak. Qirq minutdan uzog‘i bilan bir yarim
soatgacha suhbatni davom ettirishi mumkin. Diqqatli bo‘lib jarayonni kuzatish hamda yozib
borish faoliyat uchun ijobiy xizmat qiladi. Kuzatish va suhbat metodi bu holatda juda asqotadi.
Mijoz tomonidan beriladigan javoblar siz saqlanishi haqida ham aytib o‘tiladi. Mijozni
resurslarini ijobiy yengib o‘tishi uchun strategiyalarni mustahkamlab olish kerak .Kunduzgi
qatnovga keladigan murojatchilarga psixologik xizmat ko‘rsatishda: kuzatish,suhvat,diognostika,
korreksion ,terapevtik,metodika hamda davolashga qaratilgan mashg’ulotlar qo’llanilgan.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
2024 yil yanvar oyidan hozirgi kunga qadar bir qancha tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan
xotin-qizlar va voyaga yetmagan farzandlarida zo‘ravonlik holatlari aniqlanib, ular tuman ichki
ishlar hodimlari tomonidan ro‘yxatga olinib, himoya orderlari berilgan. Ular 6 oy davomida
ijtimoiy hodim tomonidan nazoratga olinib,ijtimoiy sog’lom muhitga moslashtirilib “Inson
“ ijtimoiy xizmatlar markazi hodimlari va psixologlari tomonidan amaliy yordam ko‘rsatilib
kelinmoqda. Bu borada o‘zbek olim va olimalari ham ko‘plab amaliy ishlar olib borib jumladan:
mutaxassislar fikricha
himoya orderi talabchanlik bilan va dastlab vaziyatni puxta o‘rgangan
holda berilishi kerak, chunki ayrim ayollar emotsiyaga berilib ariza beradi, so‘ngra olib
tashlayshni istaydi .Shu bilan birga, u ham nazorat tizimining zaifligi haqida ogohlantiradi .
Sababi, order talablariga rioya qilinmay, ta’sirchan chora kuchsiz ekanligi unga asos
beradi .Bundan tashqari, orderning faqat ma’muriy buzilish uchun choralar ko‘rilishi ham uning
samaradorligini pasaytiradi .Tazyiqqa uchragan xotin qizlarni keyingi hayotini yaxshilanishini
belgilaydi
.
Bu o‘rganilgan jarayon shuni bildiradiki tazyiqqa uchragan ayollarga ularni roziligi
hamda
holatiga qarab berilgan himoya orderi aynan ular uchun
foyda berishi
aniqlangan.Monitoringni kuchaytirish tazyiqqa uchragan xotin qizlarni holatidan ,profilaktika
inspektorlari va huquq-tartibot organlari doimiy nazorat olib kerak borishi.Muddatni uzaytirish
himoya orderini bir oy emas, kamida 6 oy – 1 yil muddat belgilanishi kerak.Jazo mexanizmlarini
kuchaytirish – order buzulsa, jinoiy javobgarlik ham ko‘zda tutilishi lozim.Nazorat va psixologik
yordam – order berilgandan keyin jabrlanuvchiga nazoratli va ijtimoiy ko‘mak yetkazilishi, ichki
ishlar va tibbiyot ,”Inson “ijtimoiy xizmatlar markazlari hamda reabilitatsiya markazlari bilan
uzluksiz monitoring ishlarini olib borish lozim.
Xulosa.
Tazyiqqa uchragan xotin-qizlarni himoya orderi olishi ularni psixologik holatini
yaxshilanishi hamda himoyalanishida ijobiy ta’siri borligini bildirib ulardagi sog‘lom
ko‘nikmalarni shakllantirishning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari shaxsiy, ijtimoiy va madaniy
omillarning murakkab o‘zaro ta’sirini o‘z ichiga oladi. Salbiy holatni yengishda shaxsning
emotsional barqarorligi, rezilientlik darajasi va o‘z-o‘ziga ishonchi asosiy rol o‘ynaydi. Ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlash, xususan, emotsional, informatsion va instrumental yordam, ayollarda
stressga bardoshlilikni oshiradi va ijtimoiy hayotga integratsiyalashuvini ta’minlaydi. Travmadan
keyingi tiklanish va o‘sish jarayonlarida himoya orderi ayolni xavfsizlikgini tiklash, shaxsiy
tajribalarni qayta ishlash va ijobiy psixologik resurslarni faollashtirish muhimdir. Ba’zan mahalla
inspektorlari tomonida noo‘rin berilgan himoya orderlari tazyiqqa uchragan xotin qizlarga salbiy
ta’sir qilmoqda . Bu tazyiqchini yanada psixologik salbiy harakatlarini oshirishga undab oilalar
buzilishiga munosababtlar sovushiga ham sabab bo‘lgan.Madaniy va gender omillarni hisobga
olgan holda ishlab chiqilgan psixologik yordam dasturlari tazyiqqa uchragan ayollarning himoya
orderini foydali va zararli tomonlarini ayollar va qizlarni umumiy holatiga qarab, ko‘nikmalarini
shakllantirish muvaffaqiyatli chiqishini ta’minlab, ularning ijtimoiy faoliyatini tiklashga yordam
beradi. Shunday qilib, kompleks yondashuv va tizimli psixologik qo‘llab-quvvatlash ayollarda
himoya order orqali salbiy oqibatlarini yengib o‘tishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1. Рубинштейн, С.Л. (2003). Основы общей психологии. Санкт-Петербург: Питер. –
430 с.Карамова,
2. 2.Л.В. (2015). Социально-психологическая поддержка женщин в кризисных ситуациях.
Вопросы психологии, №5, 45–53 с.
3. O‘zbekiston Respublikasi 2024-yil 10-maydagi PQ-175 –sonli qaroriga Tazyiq va
zo‘ravonlikka uchragan xotin qizlar .
4. . Psixologiya fanlar doktori ,professor Sh.R.Barotov .Umumiy psixologiya
2022.6.8(159)Stressni boshqarish.
