JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 17, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ibrohimova Gulira’no Rustamjon qizi
KADRLAR BOSHQARUVI VA PROFESSIONAL RIVOJLANISH: TA’LIM
TASHKILOTLARIDA SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING INTEGRALLASHGAN
MODELI
Annotatsiya:
Ushbu maqola ta’lim tashkilotlarida kadrlar boshqaruvi (HRM) va professional
rivojlanish (PR) tizimlarini bir-birini to‘ldiruvchi hamda natijaga yo‘naltirilgan integrallashgan
model asosida ko‘rib chiqadi. Normativ-huquqiy islohotlar, raqamli transformatsiya va o‘quvchi
natijalariga bo‘lgan bosim fonida, rahbarlar uchun xodimlarni tanlash, motivatsiya, baholash,
malaka oshirish, ish unumdorligi monitoringi va karyera yo‘llarini boshqarish siyosatlari muhim
ahamiyat kasb etadi. Maqolada nazariy asoslar (inson kapitali, transformatsion liderlik, o‘zini-
o‘zi belgilash nazariyasi, ikki omilli motivatsiya modeli) yoritilib, professional o‘qitishning
doimiy sikli (diagnostika → dizayn → yetkazib berish → refleksiya → transfer) taklif qilinadi.
Amaliy mexanizmlar sifatida mentorlik, Professional O‘quv Hamjamiyatlari (PLC), dars
kuzatuvi va fikr-mulohaza, mikro-kreditlar, raqamli portfoliolar, data-dashbordlar hamda
OKR/KPI tizimlari ko‘rib chiqiladi. Qisqa holat ssenariysi va KPIlar jadvali orqali modelni joriy
etishning kutilayotgan ta’siri va xatarlar tahlil qilinadi. Yakunda siyosat darajasida ham, maktab
darajasida ham aniq tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar:
kadrlar boshqaruvi, professional rivojlanish, liderlik, motivatsiya, mentorlik, PLC,
KPI, raqamli transformatsiya.
Kirish
So‘nggi yillarda ta’lim tizimida sifat ko‘rsatkichlarini oshirish, ta’limga kirish imkonini
kengaytirish va raqamli yechimlarni joriy etish jarayonlari jadallashdi. Ushbu kontekstda ta’lim
muassasalarining muvaffaqiyati ko‘p jihatdan inson kapitalini samarali boshqarish va
o‘qituvchilarning doimiy professional rivojlanishiga bog‘liq. Mazkur maqolaning maqsadi —
HRM va PRni bitta integrallashgan boshqaruv modeli sifatida ko‘rsatish va uni amaliyotga tatbiq
etish bo‘yicha yo‘riq va tavsiyalar taklif qilishdir.
Nazariy asoslar
1.
Inson kapitali nazariyasi:
O‘qituvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalari
maktabning strategik ustunligini belgilaydi. Investitsiya (PR dasturlari) —> natija (o‘quvchi
yutuqlari) zanjiri mavjud.
2.
Transformatsion liderlik:
Ilhomlantirish, intellektual rag‘bat va individual e’tibor orqali
o‘qituvchilarda innovatsion xulq va mas’uliyatni kuchaytiradi.
3.
O‘zini-o‘zi belgilash nazariyasi (SDT):
Avtonomiya, kompetensiya va ijtimoiy
aloqadorlik ehtiyojlari qondirilsa, ichki motivatsiya ortadi va PR samarali bo‘ladi.
4.
Herzbergning ikki omilli modeli:
Gigiyena omillari (ish haqi, sharoit) qoniqarsizlikni
kamaytiradi; motivatorlar (e’tirof, o‘sish) esa ishga sodiqlik va ijodkorlikni oshiradi.
Integrallashgan model: HRM × PR
Konsept:
Kadrlar hayotiy sikli (tanlash → adaptatsiya → ishlashni boshqarish → rivojlantirish
→ saqlab qolish → karyera) professional rivojlanish sikli bilan uyg‘un ishlaydi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 17, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1) Tanlash va adaptatsiya
Kompetensiya asosidagi tanlov (CBI intervyu, dars namunasi, portfoliolar).
Onboarding
: 90 kunlik reja, mentor biriktirish, madaniyat kodeksi.
2) Ishlashni boshqarish
Yillik
OKR
(Objectives & Key Results) yoki
KPI
lar: o‘qitish sifati, baholash amaliyoti,
ijtimoiy-emosional ta’lim, hamkorlik.
360° fikr-mulohaza: rahbar, tengdosh, o‘quvchi (moslashtirilgan), o‘qituvchining o‘zi.
3) Professional rivojlanish (PR) sikli
1.
Diagnostika
: ehtiyojlar tahlili (so‘rov, dars kuzatuvi, baholash natijalari).
2.
Dizayn
: modul/kurslar, Lesson Study, PLC mavzulari.
3.
Yetkazib berish
: seminar, mikro-o‘qish, coaching/mentoring.
4.
Refleksiya
: amaliy topshiriqlar, sinfda sinov, hamkasblar bilan tahlil.
5.
Transfer
: strategiyalarni muntazam qo‘llash, qo‘llab-quvvatlovchi resurslar.
4) Saqlab qolish va karyera yo‘llari
Differensial to‘lovlar va e’tirof mexanizmlari.
Ochiq karyera zinapoyalari: ustoz-o‘qituvchi, metodist, mentor, ilmiy rahbar, administrator.
Amaliy mexanizmlar
Mentorlik va coaching:
Yangi va tajribali o‘qituvchilar juftligi; haftalik uchrashuv;
maqsadli kuzatuv-formalar.
Professional O‘quv Hamjamiyatlari (PLC):
6–8 kishilik guruhlar; oylik sikl: maqsad →
dars reja → kuzatuv → data tahlil → tuzatish.
Dars kuzatuvi va fikr-mulohaza:
Rubrikalar (reja, differensiasiya, baholash, o‘quvchini
jalb etish); 48 soat ichida konstruktiv fidbek.
Mikro-kreditlar va e-portfolio:
10–15 soatlik mikro-modullar; badge/sertifikat; dalillarga
asoslangan portfoliolar.
Raqamli vositalar:
LMS/LXP, video-refleksiya, analitika paneli (davomat, baholash, PR
ishtiroki).
Monitoring va baholash: KPIlar to‘plami
Yo‘nalish
Ko‘rsatkich (KPI)
O‘lchov
va
manba
O‘qituvchi
saqlanishi
Yillik aylanma (turnover) < 10%
Kadrlar hisobi
PR ishtiroki
O‘qituvchi boshiga ≥ 40 soat/yil
PR reyestri, LMS
Dars sifati
Kuzatuvda “qoniqarli va yuqori” ulushi ≥ 80%
Kuzatuv
rubrikalari
O‘quvchi natijalari Standart test ballari +5–7%
Baholash markazi
Iqlim
Maktab iqlimi indeksi ≥ 4.0/5
So‘rovnoma
Davomat
O‘qituvchi/ o‘quvchi davomatida yaxshilanish ≥
2–3%
EMIS
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 17, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Qisqa holat ssenariysi (pilot)
Kontekst:
4 ta maktabdan iborat klaster, 180 o‘qituvchi.
Aralashuv:
6 oy davomida PLC + mentorlik + mikro-kredit + kuzatuv-fidbek.
Qo‘llab-quvvatlash:
Raqamli platforma, oktyabr–mart.
Kutilayotgan natijalar:
PR ishtiroki 45 soat/o‘qituvchi; dars kuzatuvida yuqori daraja
ulushi +15 p.p.; matematika/ona tili natijalarida +5%.
Xatarlar:
Vaqt yetishmasligi, qarshilik;
mitigatsiya:
jadval moslashuvi, rag‘bat, tez
g‘alabalar.
Xatarlar va cheklovlar
Yuklama va charchoq:
PRni dars jadvali bilan muvofiqlashtirish shart.
Resurslar:
Budjet va vaqt cheklovi; tashqi trenerlarga qaramlik.
Ma’lumot sifati:
KPIni noto‘g‘ri o‘lchash noto‘g‘ri qarorlarga olib kelishi mumkin.
Madaniy qarshilik:
O‘zgarishlarni boshqarish rejasini talab qiladi.
Tavsiyalar
Siyosat darajasi:
PRni majburiy minimal soat emas,
kompetensiya natijalari
orqali moliyalashtirish.
Mikro-kreditlarni milliy malaka ramkasi bilan bog‘lash.
EMIS/LMS integratsiyasi va yagona o‘qituvchi portfoliolarini joriy etish.
Maktab darajasi:
Yillik OKRlar va shaxsiy rivojlanish rejalari (IDP) ni bog‘lash.
Har chorakda PLC natijalarini data bilan hisobot qilish.
Mentorlik uchun differensial to‘lov va e’tirof mexanizmlari.
Kuzatuvdan keyin 48 soat ichida yozma va og‘zaki fidbekni standartlashtirish.
Xulosa
Kadrlar boshqaruvi va professional rivojlanish o‘zaro bog‘liq tizimlar bo‘lib, ularni
integratsiyalash ta’lim sifatini oshirishning eng samarali yo‘lidir. Taklif etilgan model strategik
yo‘nalish, amaliy vositalar va o‘lchab bo‘ladigan natijalar orqali maktab/OTMlar uchun yo‘l
xaritasini taqdim etadi. Raqamli infratuzilma va ma’lumotlarga tayangan boshqaruv bu jarayonni
tezlashtiradi, biroq madaniy o‘zgarishlarni boshqarish va xodimlar salomatligini qo‘llab-
quvvatlash muvaffaqiyat kalitidir.
Adabiyotlar
1. Fullan, M. The Six Secrets of Change; Change Leader.
2. Sherzodovna, T. S., & Mamatkulovna, D. N. FEATURES OF CURRICULUM IN
SECONDARY EDUCATION.
3. Mamatkulovna, D. N., Sherzodovna, T. S., & Raxmonovna, B. M. (2023). IMPОRTANCЕ
ОF
A
CОMMUNICATIVЕ
MЕTHОD
FОR
TЕACHING
FОRЕIGN
LANGUAGЕS.
INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
SOCIAL
SCIENCE
&
INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036, 12(06), 200-203.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 17, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Dushanova, N. (2024). LOCAL AND INTERNATIONAL RESEARCH CARRIED OUT
ON THE IMPLEMENTATION OF PHENOMENON-BASED LEARNING AND HIGHER-
ORDER COGNITIVE DEVELOPMENT. Академические исследования в современной
науке, 3(45), 111-115.
5. Shakhnoza, T., & Nargiza, D. (2022). Curriculum Improvement At Secondary
Education. Journal of Positive School Psychology, 6.
6. Fattoxovich, J. F. (2019). Psychology in teaching foreign languages. Достижения науки и
образования, (8-3 (49)), 70-71.
7. Sadilloevna, F. D., Anvarovna, M. M., Fattoxovich, D. F., & Baxronovich, N. B. (2020).
Dimensions and levels of linguistic analysis. International Journal of Psychosocial
Rehabilitation, 24(3), 394-403.
8. Джалолов,
Ф.
Ф.
(2017).
ТЕХНОЛОГИЯ
АКТИВНОГО
ОБУЧЕНИЯ
ИНОСТРАННОМУ
ЯЗЫКУ
СТУДЕНТОВ
НЕФИЛОЛОГИЧЕСКИХ
ВУЗОВ. Инновационное развитие, (6), 73-74.
9. Hattie, J. Visible Learning.
10. Guskey, T. Evaluating Professional Development.
11. Darling-Hammond, L. The Right to Learn; Professional Learning in the Learning Profession.
