IMPACT FACTOR (
RESEARCH BIB
) – 7,245
VOLUME 7, ISSUE 2, 2023
40
AVTOMATLASHTIRILGAN MEHMONXONALARNI BOSHQARISH TIZIMLARI
Istamova Muhabbat Isroilovna
Samarqand Iqtisodiyot va servis instituti "Servis" kafedrasi stajyor assistenti
Toshpolatov Shoxrux
Samarqand Iqtisodiyot va servis instituti mxt 222-guruh talabasi
Annotatsiya
Bugungi rivojlangan davlatlarning barchasida mehmonxonalarni avtomatlashtirish tizimlari
mehmonxonachilarga mehmonxona ishlarini to'liq nazorat qilish imkonini beradi, shu bilan birga
xarajatlarni kamaytirish va mehmonlarning qoniqishini oshirish uchun jarayonlarni avtomatlashtirish
va optimallashtiradi. Biz ushbu maqolada mexmonxona va uning avtomatlashtirilgan boshqaruv
tizimi uning samaradorligi haqida so’z yuritamiz.
Kalit so’zlar
Mehmonxonani boshqarish tizimi, onlayn bron qilish, axborotni boshqarish tizimi.
Bugungi rivojlangan davlatlarning barchasida Mehmonxonalarni avtomatlashtirish tizimlari va
zamonaviy
mehmonxonalar
talabidan
kelib
chiqqan
holda
kompyuterlashitirish
mehmonxonachilarga mehmonxona ishlarini to'liq nazorat qilish imkonini beradi. Shu bilan birga
mehmonxona egasiga xarajatlarni kamaytirish va mehmonlarning vaqtini unumli sarflash va
mehmonxona xizmatlaridan qoniqishini oshirish uchun jarayonlarni avtomatlashtirish va
optimallashtirish ishlari amalga oshirib kelinmoqda. Bularning barchasi mehmonxona egasiga va
mehmonxonaga tashrif buyuruvchilarga ham ko’pgina qulayliklar yaratib beradi. Bunga quyidagilar
kiradi: kontaktsiz ro'yxatdan o'tish va chiqish uchun mehmonlarga kirishni avtomatlashtirish, bu esa
reseptsiya xodimlarisiz ishlash barchasini kompyuter bajarishi, ortiqcha harajatlardan xalos bo’lishga
imkon beradi. Xodimlarni intuitiv rejalashtirish va vazifalarni boshqarish va shu kabilar, bu
xodimlar xarajatlarini kamaytirish va ish yuklarini teng taqsimlash uchun jadvallarni
optimallashtiradi.
Avtomatlashtirish jarayoniga kiritilgan mehmonxona xizmatlari quyidagilar:
1. muhandislik
2. texnik xizmatlar
3. oziq-ovqat xizmati
4. tijorat xizmati
5. ma'muriy xizmat,
6. nomerlarni boshqarish xizmati.
IMPACT FACTOR (
RESEARCH BIB
) – 7,245
VOLUME 7, ISSUE 2, 2023
41
Nomerlarni boshqarish xizmati mehmonlarni qabul qilish va ularga xizmat ko'rsatishning asosiy
biznes jarayonlarini amalga oshiradi va ko'p jihatdan taqdim etilayotgan xizmatlar sifatini aniqlaydi.
Shu nuqtai nazardan, ushbu xizmat, birinchi navbatda, avtomatlashtiriladigan asosiy obyektlardan
biridir. Ushbu bo'linma qabul qilish va joylashtirish xizmati xodimlari, xona xizmati xodimlari,
birlashtirilgan xizmat ko'rsatish xizmati, shu jumladan eshiklar, elchilar, tashuvchilar va boshqalarni
o'z ichiga oladi.
Xizmatning asosiy funktsiyalari quyidagilardan iborat:
1. xona bron qilish;
2. mehmonlarni qabul qilish,
3. ro'yxatga olish va joylashtirish;
4. taqdim etilgan xizmatlar uchun to'lovni qabul qilish
5. mehmonlarni tark etishda zarur hujjatlarni rasmiylashtirish;
6. mehmonlarga turli xil maishiy xizmatlarni ko'rsatish;
7. xonalarning sanitariya-gigiyena holatini saqlash.
Boshqaruvni takomillashtirish muvaffaqiyatsizlik ehtimolini kamaytirish ma'muriy xizmat ma'muriy
xizmat mehmonxona kompleksini boshqarish bilan bog'liq asosiy biznes jarayonlarini amalga
oshiradi.
Mehmonxonaning barcha xizmatlarining faoliyatini muvofiqlashtirish, moliyaviy masalalar va
kadrlar bilan bog'liq muammolarni hal qilish, nazorat funktsiyalari va boshqalar. Odatda, ushbu
xizmat mehmonxona direktori va yuqori menejerlari, buxgalteriya, moliyaviy xizmat, kadrlar bo'limi
va boshqalarni o'z ichiga oladi. Ushbu blokning ishchilari, odatda, mehmonxona boshqaruv tizimida
ishlaydigan barcha ma'lumotlarga kirish uchun eng to'liq huquqlarga ega.
Oziq-ovqat xizmati Ushbu xizmat asosiy xizmatlardan biri – keng qamrovli mehmonxona
mahsulotining bir qismi bo'lgan oziq-ovqat tayyorlash va sotish imkonini beradi. Mehmonxona
korxonasi tarkibida bu to'g'ridan-to'g'ri mehmonlarga xizmat ko'rsatadigan eng muhim xizmatlardan
biridir. Oziq-ovqat axborot xizmati nisbatan mustaqil tuzilmadir, ammo shunga qaramay, qabul
qilish va joylashtirish xizmati bilan bog'liq, chunki sotish hajmini rejalashtirish va prognozlash
to'g'ridan- to'g'ri mehmonlar soniga bog'liq.
Muhandislik va texnik xizmatlar:
Muhandislik-texnik xizmatlar issiqlik va suv ta'minoti, konditsionerlik, elektrotexnika qurilmalari,
aloqa tizimlari va teleeshittirish tizimlariga xizmat ko'rsatish bilan shug'ullanadi. Ushbu kichik
tizimni boshqarish nuqtai nazaridan asosiy e'tibor texnologik jarayonlarni boshqarishni
avtomatlashtirishga qaratilishi kerak. Axborot ushbu xizmat odatda raqamlar fondida yuzaga kelgan
texnik nosozliklar haqida ma'lumot olgan raqamli fondni boshqarish xizmati bilan bog'liq bo'lishi
kerak.
IMPACT FACTOR (
RESEARCH BIB
) – 7,245
VOLUME 7, ISSUE 2, 2023
42
Birinchi avtomatlashtirilgan mehmonxona boshqaruv tizimlari 1975-yilda G'arbda paydo bo'lgan.
Keyinchalik tizimlarni ishlab chiqish va rivojlantirish, ularni butun dunyo bo'ylab minglab
mehmonxonalarda joriy etish va ulardan foydalanish bo'yicha katta tajriba to'plash ishlari ko’p yillar
davomida amalga oshirildi. Bu yillar davomida rivojlangan va turistik markaz sifatida faoliyat olib
borayotgan davlatlarning barchasida avtomatlashtirilgan mehmonxonalarning turli shakllari faoliyat
olib bordi va rivojlana boshladi.
Bugungi kunda G'arb tizimlari yuqori funktsionallik va "etuklik" bilan ajralib turadi, ko’p yillar
davomidagi tajribalar va ko’nikmalar yuksak darajada takomillashgan jahon standartlariga
asoslangan mehmonxonalar faoliyatini yo’lga qo’yishga imkon bergan. Boy imkoniyatlarga, ko'p
yillik tajribaga ega G’arb mehmonxonalar tizimida avtomatlashtirish keng ko’lamda qo’llanilib
kelinmoqda va Microsoft tomonidan o'tkazilgan tadqiqotga ko'ra, bunday tizimlarning narxi yuqori,
g'arbdagi barcha mehmonxonalarning 60-70% bu ilg'or yuqori samarali boshqaruv texnologiyasidan
foydalanadi.
Bu texnologik taraqqiyotning o'sib borayotgan sur'atlaridan kelib chiqadiki: agar ilgari
mehmonxonalar har bir 7-9 yilda o'rtacha texnologik jihozlarni o'zgartirgan bo'lsa, bugungi kunga
kelib — har bir 3-5 yilda va bu muddatni qisqartirish tendentsiyasi davom etmoqda.
Professional tizimlar zamirida ko‘plab mehmonxonalarning muvaffaqiyatli ish tajribasi yotadi. Bu
tajriba yildan yilga oshib bormoqda va yangi professional ishlovlarda takomillashtirilmoqda. Hozirgi
vaqtda avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimini tanlashda mehmonxonalar diqqatiga sazovor bo‘lgan
bir nechta professional ishlovlar mavjud. Mehmonxona xo‘jaliklarini avtomatlashtirish kompleks
tizimlari ko‘pligiga qaramay, bunday tizimlarni tuzishning asosiy prinsiplari ancha o‘xshash. Barcha
tizimlar mehmonxonaning asosiy xizmatlari, chunonchi: nomerlar fondi, ma’muriy, tijorat,
muhandislik, umumiy ovqatlanish xizmatlari faoliyatini avtomatlashtiruvchi dasturlar paketidan
tashkil topadi. Dasturlarning o‘zi funksional prinsipga ko‘ra tuzilgan. Masalan, nomerlar fondini
boshqarish xizmati (Front office)ni avtomatlashtirish dasturi nomerlar fondini boshqarish, rezervlash,
bronlash, mehmonlarni ro‘yxatga olish, joylashtirish, yashash va ko‘rsatilgan xizmatlar bahosini
avtomatik tarzda yozish yo‘li bilan mehmonlarning hisobvaraqlarini yuritishni ta’minlash imkonini
beradi.
Fan-texnika taraqqiyoti, jamiyat taraqqiyoti asta-sekin odamlarning turmush tarzini o'zgartirdi.
Mehmonxona sanoati va Internetning uyg'unligi mehmonxona rivojlanishining muqarrar
tendentsiyasi bo'lib, sotishning tarmoq rejimi mehmonxonalarning etakchi va ustuniga aylanadi.
Mehmonxona bozorini kengaytirishning muhim usuli sifatida mehmonxona xonalarini onlayn bron
qilish mehmonxona rivojlanishiga juda katta ta'sir ko'rsatadi. Mehmonxona xonasini onlayn bron
qilishsiz mehmonxona unutiladi va bozor tomonidan tashlab ketiladi. Ushbu tizimning tahlili va
dizayni ushbu tendentsiyaga moslashish va elektron tijoratning mehmonxonaga ta'sirini aks
ettirishdan iborat. Mehmon xonalarini bron qilishning asosiy ehtiyojlarini tahlil qilish bilan bir
qatorda, ushbu tizimning tahlili va dizayni mijozlarning individual ehtiyojlarini mijozlar nuqtai
nazaridan har tomonlama tahlil qiladi, bu elektron tijoratning yana bir xususiyati - individual
ehtiyojlarni ko'rsatadi. Elektron tijorat odamlarning shaxsiy ehtiyojlarini qondirish uchun ko'proq
IMPACT FACTOR (
RESEARCH BIB
) – 7,245
VOLUME 7, ISSUE 2, 2023
43
tovarlar va xizmatlarni olib keladi. Kelajakdagi jamiyatda odamlar o'zlari xohlagan tovarlar va
xizmatlarni uyda sotib olishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1. Huang Tiyun . Boshqaruv operatsion tizimi [M]. Pekin: Oliy ta'lim matbuoti. 2004 yil.
2. Yang Shanlin , Qi Congqian , He Jianmin . Elektron tijoratga kirish [M]. Pekin: China Machine
Press. 2002, 8.
3. Milliy turizm boshqarmasi xodimlarining mehnat byurosi. Mehmonxona kompyuter
ma'lumotlarini boshqarish [M]. Pekin: Turizm ta'limi matbuoti. 2007 yil.
4. Alieva M. T. (2018). Tourism problems in the Central Asian republics. Theoretical & Applied
Science, (11), 30-34.
5. Алиева М. (2020). Science and Education Studies. Архив научных исследований,
6. Алиева, М. (2020). Harvard Journal of Fundamental and Applied Studies. Архив научных
исследований,
7. Chen Ming. Dasturiy ta'minot muhandisligi kursi [M]. Pekin: Ilmiy matbuot. 2002
