JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Guliston davlat universiteti v.b
professori Sharapova Saboxat
Djabbarovna taqrizi ostida
Davronova Dilnoza Istamovna
GulDU, Psixalogiya yo‘nalishi talabasi
davronovadilnoza8119@gmail.com
Ravshanov Sobir Abdimalik o‘g‘li
GulDU, Pedagogika va psixologiya
kafedrasi o‘qituvchisi
IJTIMOIY TARMOQLARNING IJOBIY VA SALBIY TARAFLARI
Anatatsiya:
Ushbu maqolada internet va ijtimoy tarmoqlarning ijobiy va salbiy taraflari, inson
ijtimoiy hayotiga ta’siri va omillari haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
Internetning ta’siri, axborot , zamonaviy svilizatsiya ,vertual muloqot , elektron
tijorat , stress.
ПОЛОЖИТЕЛЬНЫЕ И ОТРИЦАТЕЛЬНЫЕ СТОРОНЫ СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЕЙ
Аннотация:
В статье рассматриваются положительные и отрицательные стороны
Интернета и социальных сетей, их влияние и факторы на социальную жизнь человека.
Ключевые слова:
влияние Интернета, информация, современная цивилизация,
виртуальное общение, электронная коммерция, стресс.
POSITIVE AND NEGATIVE SIDE OF SOCIAL NETWORKS
Abstract:
This article discusses the positive and negative aspects of the Internet and social
networks, their impact and factors on human social life.
Keywords:
The impact of the Internet, information, modern civilization, virtual communication,
e-commerce, stress.
Hozirgi kunda butun dunyo boʻyicha koʻpgina insonlar ijtimoiy tarmoqlardan keng foydalanib
kelmoqda. Bu insoniyat uchun juda koʻp sohalarda keng imkoniyatlar ochib berdi. Lekin afsuski
har doim ham ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish biz uchun foydali boʻlmaydi. Bugun ijtimoiy
tarmoqlarning foydali va zararli tomonlari xaqida ma’lumotlar berilgan. Ijtimoiy tarmoqlarsiz
hayotimizni tasavvur qilish qiyin. Har kuni ertalab oʻrnimizdan turganimizda koʻp hollarda
albatta telefonimizni qoʻlimizga olamiz va telegram, instagram yoki facebook ga kiramiz.
Bulardan foydalanishning koʻpgina avfzalliklari bor. Biz bu ijtimoiy tarmoqlar orqali koʻpgina
kerakli maʼlumotlarga ega boʻlishimiz, yangi doʻstlar orttirishimiz, yangiliklardan xabardor
boʻlishimiz, yangi narsalar oʻrganishimiz, doʻstlarimiz bilan suxbatlashishimiz mumkin. Hattoki
hozirgi kunda ijtimoiy tarmoqlar orqali insonlar oʻz bizneslarini rivojlantirish imkoniyatiga ega.
Ular oʻz maxsulotlarini ijtimoiy tarmoqlar orqali reklama qilib brendlarini tanitish, oʻzlari uchun
xaridorlar avditoriyasini yigʻish va yangi maxsulotlarini xaridorlarga eʼlon qilishlari mumkin. Bu
albatta ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishning biz uchun avfzalliklari. Ammo bilamizki har bir
yaxshi narsaning yomon tomoni boʻlganidek ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishning ham oʻziga
yarasha yomon tomonlari bor. Koʻpincha biz ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni meʼyoridan
oshirib yuboramiz va koʻp vaqimizni yoʻqotib qoʻyamiz. Vaholanki, bizda boshqa muhim
vazifalar yetarlicha boʻladi va biz bu vazifalarni yaxshi bajara olmaymiz yoki umuman
bajarmaymiz. Bu albatta juda yomon. Ijtimoiy tarmoqlar biz uchun juda muhim boʻlishiga
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
qaramasdan ulardan har doim maʼlum bir maqsad bilan foydalanish kerak, aks holda biz
shunchaki ijtimoiy tarmoqlarga qaram boʻlib qolishimiz mumkin.
Axborot asrida zamonaviy texnologiyalar hayotimizga tobora koʻproq kirib boryapti. Bugun
hatto bogʻcha tarbiyalanuvchisi ham mobil telefondan, undagi ilovalar va internetdan
foydalanishni oʻrganib olyapti. Kattayu kichik orasida internetdan foydalanuvchilar, vaqtini
koʻproq u bilan oʻtkazuvchilar ortyapti. Kelajak hayotni internet va hali kashf etilmagan yuqori
texnologiyalarsiz tasavvur etib boʻlmaydi. Toʻgʻri, ular ijobiy va salbiy xususiyatlarga ega. Biroq
yuksak texnolgiyalardan unumli foydalanmaslik yoki yoshlarga olaboʻji qilib koʻrsatish faqat va
faqat zarar keltiradi, xolos.
Biz ongli ravishda sotsial tarmoq a’zosi bo'la turib, real hayot va virtual hayotni farqlay
bilishimiz lozim. Kun sayin jadal rivojlanib borayotgan axborot asrida zamonaviy texnika
vositalaridan foydalanmaslikning yoki ularga murojaat etmaslikning hech bir iloji yo'q. Chunki,
inson dunyoqarashining shakllanishida, ma'naviy olamining yanada kengayishida, ayniqsa
kampyuter texnologiyasi asosiy vosita rolini bajarmoqda. Bu bir tomondan quvonarli holat.
Bugungi kunda, biz yoshlar, mana shunday katta imkoniyatlardan xohlagancha foydalanib, o'qish
yoki ish davomida vaqtimizdan ancha unumli foydalanmoqdamiz. Hozirgi kun nuqtai nazar bilan
qaraydigan bo'lsak, allaqachon global tarmoqqa aylanib ulgurgan internet o'zining tezkorligi
chegara bilmasligi bilan ommaviy axborot vositalari orasida eng muhim sohaga aylanib ulgurdi.
Yuqoridagi fikrlar ijtimoiy tarmoqlarga ham tegishli. Internet va ijtimoiy tarmoqlardan
foydalanishda ham oltin qoidaga — meʼyorni unutmaslik shartiga amal qilish zarur. Keling,
ularning ijobiy jihatlari haqida mushohada yuritamiz.
1. Izlash va muloqotdagi qulaylik Ijtimoiy tarmoqlarda video, audio, surat, biror-bir shaxs yoki
maslakdoshlarni topish juda oson. Bunday saytlarda foydalanuvchilar roʻyxatdan oʻtish chogʻi
koʻpincha ismi sharifi, tugʻilgan vaqti, yashash manzili, oʻqigan, ishlagan joylari va ayni
damdagi faoliyati haqida maʼlumotlar kiritadi.
2.
Axborot topish va almashishdagi yengillik. Ijtimoiy tarmoqlarda biror mavzudagi axborotni
yengillik bilan topish mumkin. Deylik, salomatlik sohasiga qiziqqan kishi ayni shu yoʻnalishdagi
kanal va guruhlarga aʼzo boʻlishi mumkin. Turli sohalarda maslahatlar olish, kerakli bilim va
tasavvurlar hosil qilish imkoniga ega.
3. Shaxsiy tarbiya, oʻz-oʻzini rivojlantirish vositasi. Ijtimoiy tarmoqlarning eng maqtovli,
ahamiyatli jihatlaridan biri — ilm olish, kasb-hunar oʻrganishdagi beqiyos yordamidir. Kundalik
turmushda duch kelinadigan turli yumushlarni bajarishni ham internet, xususan ijtimoiy
tarmoqlar yordamida oson oʻzlashtirish mumkin.
4. Biznes yuritishda beminnat yordamchi. Bugun juda koʻp savdo, ishlab chiqarish va xizmat
koʻrsatish bilan shugʻullanuvchi tadbirkorlar ijtimoiy tarmoqlardan samarali foydalanyapti.
Elektron tijorat rivojlangan dunyoda keng tarqalgan. Bugun birgina telegram orqali
ishbilarmonlik faoliyatini misli koʻrilmagan darajada yuksaltirib yuborayotganlar talaygina.
Olimlarning fikricha, ijtimoiy tarmoqlar foydalanuvchilarning bo‘sh vaqtini olib qo‘yadi, ular bu
vaqt davomida real insonlar bilan muloqot qilishlari mumkin. Bundan tashqari, ijtimoiy
tarmoqlar hamkasblar va do‘stlar hayotini kuzatish imkonini beradi, buning natijasida odamlarda
hasad yoki o‘z hayotidan qoniqmaslik hissi paydo bo‘lishi mumkin. Biz tabiatimizga ko‘ra,
ijtimoiy mavjudotmiz, biroq zamonaviy hayot bizni yaqinlashtirish o‘rniga bir-birimizdan
uzoqlashtirmoqda. Aftidan, ijtimoiy media muloqotdagi bo‘shliqni to‘ldirish imkonini beradi,
biroq tadqiqot bu insonlar umid qilishi mumkin bo‘lgan yechim emasligini ko‘rsatdi.
Biz maqola yozish davomida talaba-yoshlar ortasida internetga qamramlik darajasini aniqlash
maqsaddida psixologiya yo‘nalishi talabalaridan 1994-yilda ishlab chiqilgan Kimberly Yang
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
so‘rovnomasini (Internetga qaramlik diagnostikasi) oldik.
Rus psixologi V.A.Loskutova
tomonidan takomillashtirilgan Kimberli Yang texnikasi asosida test 20 ta savolni o‘z ichiga
oladi va respondentning Internetga qanday aloqasi borligini aniqlash imkonini beradi (befarqlik
bosqichidan qaramlikkacha). So‘rovnoma davomida quyidagi natijalar aniqlandi.
1-jadval
№
Kurs
Siz aqlli Internet
foydalanuvchisiz.
(20-49 ball)
Internetga
haddan
tashqari
qiziqish
bilan
bog‘liq
muammolaringiz
bor.
(50-79 ball)
Internetdan
foydalanish
hayotingizda jiddiy
muammolarni
keltirib chiqaradi.
(80-100 ball)
1
1-kurs
18
3
1
2
2-kurs
16
6
0
3
3-kurs
19
3
0
Yuqoridagi internetga qamramlik darajasini aniqlash so‘rovnomasiga 3 ta kurs talabaridan jami
66 nafar talabadan so‘rovnoma olindi. 1-kurs
talabalarining 18 nafari ijobiy, aqlli internet
foydalanuvchi ekanligi namoyon bo‘ldi. 3 nafarida esa internetga haddan tashqari qiziqish bilan
bog‘liq muammolaringiz borligi anqilandi. 1 nafar talabada esa internetdan foydalanish
hayotingizda jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi aniqlandi.
2-kurs talabalarining 16 nafari ijobiy, aqlli internet foydalanuvchi ekanligi namoyon bo‘ldi. 6
nafarida esa internetga haddan tashqari qiziqish bilan bog‘liq muammolaringiz borligi anqilandi.
Internetdan foydalanish hayotingizda jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi aniqlanmadi.
3-kurs talabalarining 19 nafari ijobiy, aqlli internet foydalanuvchi ekanligi namoyon bo‘ldi. 3
nafarida esa internetga haddan tashqari qiziqish bilan bog‘liq muammolaringiz borligi anqilandi.
Internetdan foydalanish hayotingizda jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi aniqlanmadi.
Doimiy ravishda ijtimoiy tarmoqlarda bo‘lish bizning miyamiz va aqliy qobiliyatimiz uchun
yaxshi faoliyat emas. Buning o‘rniga kitob o‘qish yoki do‘stlar bilan sayr qilish bilan
shug‘ullanishimiz bizga ko‘proq foyda beradi. Ijtimoiy tarmoqlarda bo‘lishning barcha salbiy
tomonlari bilan bir qatorda ijobiy tomonlari ham bor. Lekin birinchi navbatda qachon to‘xtash
kerakligini va undan kerakli maqsadda oqilona foydalanish kerak. Internet
zamonaviy
svilizatsiyaning ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Hozirgi yoshlar internetga asosiy axborot
manbai va asosiy aloqa vositasi sifatida qarashadi.
Internet sababli bolalar kitob o‘qishni to‘xtatdilar. Vaqt o‘tishi bilan ularning dunyoqarashi,
fikrlash darajasi qisqarib boradi. Ular faqat chat va forumlarda virtual muloqot bilan
cheklanadilar. Ular haqiqiy hayotda har xil davralarda masalan do‘stlari bilan suhbatlarida ,ilmiy
uchrashuvlarda ma’ruza paytida yoki yaqin odamlarining tug‘ulgan kunlarida nutq so‘zlashga,
tabrik yo‘llashga qiynaladilar. Ular o‘z fikrlarini xulosa qilib ayta olmaydilar, fikrlari tarqoq
holda umumlashmagan holatda bo‘ladi. Bunday qiyin vaziyatlarga tushib qolmaslik uchun kitob
o‘qib o‘z fikr doiramizni kengaytirib borishimiz kerak deb o‘ylaymiz.[3]
Xulosa:
Maskur maqolada internet va ishtimoiy tarmoqlarning ijobiy va salbiy taraflarini bilib
oldim . Albatta biz hayotimizni ijtimoiy tarmoqlarsiz tasavvur qila olmaymiz lekin , uning ham
o‘ziga yarasha salbiy taraflari bor . Shu uchun ishtimoiy tarmoqlarga sarflaydigan vaqtingizni
ko‘proq kitob oqishga sarflasangiz o‘zingiz uchun ham juda yaxshi bo‘ladi. Albatta ijtimoiy
tarmoqlarning ijobiy taraflari ham bor lekin , biz ijtimoiy tarmoqlarga kiradigan vaqtimizni
to‘g‘ri belgilab olib vaqtimizdan t o‘gri foydalansak o‘zimiz uchun juda yaxshi bo‘ladi. Shu
uchun biz avvalan bor vaqtimizni to‘g‘ri sarflashimiz kerak.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1. O'zbekiston Respublikasi Qonuni. Yoshlarga oid davlat siyosati to'g'risida. 2016-yil 14-
sentabr.
2. Qodirov U. Yoshlar va axboriy psixologik xavfsizlik. 2014-yil 153 b.
3. Yahyo Muhammad Amin. Internetdagi tahdidlardan himoya T.: “Movaraunnahr”, 2016.
672 b.
4. Тоффлер Э. Третья волна. Москва, 2010. с.795. 8. Rajabov H.I “Globallashuv
sharoitida axborot tahdidlariga qarshi kurashishning zamonaviy texnologiyalarini yaratish
muammolari”
mavzusidagi xalqaro ilmiyamaliy konferentsiya materiallari T:. “Fan va
texnologiya” 2020 yil, B-207
5. Ташметов, Т. Х. (2020). Миллий ғояни ёшлар онгига сингдиришнинг замонавий
усуллари. Academic Research in Educational Sciences, 1 (3), 326-331.
6.
Alimov B. S. Yoshlarning ijtimoiy tarmoklar orqali mamlakat imijini oshirishdagi roli
// Yoshlar innovasion faolligini oshirishning dolzarb vazifalari: Resp. ilmiy-amaliy konf.
material. toʻp. 2019 yil 27 aprel. — Toshkent, 2019. — B. 75-78
7. Mirzayev Jamshid Turdalievich. SOCIAL AND PSYCHOLOGICAL OPPORTUNITIES
OF INFORMATION AND PSYCHOLOGICAL SECURITY IN ADOLESCENTS. International
Conference on Developments in Education Hosted from Bursa, Turkey. July15th2022. 45-48 P
http://econferencezone.org/index.php/ecz/article/view/1279/1161
