JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti,"Biologiya va
uni o'qitish metodikasi"kafedrasi,
b.f.n.dotsent Akbarova Gulbahor
taqrizi ostida
Shermatova Umidaxon Nurilo qizi
Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat
Pedagogika Universiteti, birinchi kurs
magistranti
RAQAMLI SAVODXONLIK TUSHUNCHASI VA UNING TA'LIM TIZIMIDAGI
O‘RNI
ANNOTATSIYA:
Raqamli savodxonlik – bu insonning raqamli texnologiyalarni samarali
qo‘llay olish, axborotni tahlil qilish va raqamli muhitda muloqot qilish qobiliyatini anglatadi. 21-
asrda ta’limda raqamli savodxonlikning ahamiyati sezilarli darajada oshdi, chunki u bevosita
talabalarining akademik natijalari, tanqidiy fikrlash qobiliyatlari va kelajakdagi kasbiy
tayyorgarligiga ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqola raqamli savodxonlikning asosiy komponentlari,
uning ta’lim tizimidagi o‘rni, baholash mezonlari va raqamli ko‘nikmalarni o‘qitish amaliyotiga
integratsiya qilish usullarini ko‘rib chiqadi. Shuningdek, maqolada raqamli savodxonlikni milliy
o‘quv dasturlariga moslashtirish va uning ta’lim jarayoniga umumiy ta’siri muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar:
raqamli savodxonlik, ta’lim tizimi, raqamli kompetensiya, axborot xavfsizligi,
media savodxonlik, tanqidiy fikrlash, innovatsion pedagogika.
KIRISH
Bugungi globallashgan dunyoda raqamli savodxonlik akademik muvaffaqiyat va kasbiy
rivojlanish uchun zarur bo‘lgan asosiy kompetensiyalardan biriga aylandi. Texnologiyaning jadal
rivojlanishi axborotga kirishish, uni qayta ishlash va tarqatish usullarini tubdan o‘zgartirdi.
Shunday ekan, ta’lim muassasalari talabalarni zarur ko‘nikmalar bilan ta’minlash maqsadida
raqamli savodxonlikni o‘quv jarayoniga integratsiya qilishi lozim
【
1,15–47-b
】
.
Raqamli savodxonlik faqatgina kompyuter texnologiyalaridan foydalanish bilan cheklanmaydi; u,
shuningdek, axborotni baholash, onlayn muloqot madaniyati va kiberxavfsizlik bo‘yicha
tushunchalarni ham o‘z ichiga oladi. Ko‘plab mamlakatlar raqamli ta’limning ahamiyatini tan
olgan, jumladan, O‘zbekiston ham talabalarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirishga
qaratilgan strategik islohotlarni joriy etgan
【
3,132–149-b
】
.
Ta’lim mazmunini raqamli vositalar orqali boyitish zamonaviy pedagogikaning ajralmas qismiga
aylangan. Ushbu tadqiqotda raqamli savodxonlik ta’limining tuzilishi, uni uzluksiz o‘qitishga
integratsiya qilish va talabalar raqamli ko‘nikmalarini oshirish strategiyalari tahlil qilinadi
【
5,24–35-b
】
.
RAQAMLI SAVODXONLIKNING ASOSIY KOMPONENTLARI
Raqamli savodxonlik quyidagi uchta asosiy komponentdan iborat:
Texnik ko‘nikmalar (Texnologik):
Kompyuterlar, smartfonlar va raqamli platformalardan
foydalanish qobiliyati. Dasturiy ta’minot, bulutli saqlash va onlayn hamkorlik vositalaridan
xabardorlik
【
2,67–92-b
】
.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kognitiv qobiliyatlar (Tahliliy doira):
Axborot savodxonligi: onlayn axborotni izlash,
baholash va tekshirish qobiliyati.
Tanqidiy fikrlash:
ishonchli manbalarni aniqlash va noto‘g‘ri ma’lumotlarni farqlash.
Kiberxavfsizlik bo‘yicha tushuncha:
onlayn xavflarni anglash, shaxsiy ma’lumotlarni himoya
qilish
【
3,132–149-b
】
.
Amaliy qo‘llash (Kontekstual doira):
Raqamli ko‘nikmalarni real muammolarni hal qilishda
qo‘llash. Raqamli axloq va mas’uliyatli onlayn xulq-atvor tushunchalariga ega bo‘lish. Raqamli
kommunikatsiyada axborot xavfsizligini ta’minlash
【
4,58–77-b
】
.
Ta’lim jarayoniga ushbu komponentlarni kiritish talabalarni texnologiya foydalanuvchilaridan
tashqari, mustaqil tahlil qila oladigan va raqamli muhitda samarali harakat qila oladigan shaxs
sifatida tarbiyalashga yordam beradi.
RAQAMLI SAVODXONLIKNING TURLI TA’LIM BOSQICHLARIDAGI O‘RNI
1. Boshlang‘ich ta’lim:
Bolalarga raqamli vositalardan foydalanish va xavfsiz internet
odatlarini o‘rgatish.
2. O‘rta ta’lim:
Talabalarni ilmiy izlanish va loyiha asosidagi o‘qishga jalb etish. Axborotni
tahlil qilish va ishonchli manbalarni aniqlash bo‘yicha ko‘nikmalar berish.
3. Oliy ta’lim:
Raqamli metodologiyalarni akademik tadqiqotlar va kasbiy tayyorgarlikka
qo‘shish. Ma’lumotlar tahlili dasturlari, elektron ta’lim platformalari va sun’iy intellekt
ilovalaridan foydalanish.
RAQAMLI SAVODXONLIKNI BAHOLASH
Yuqori daraja (625+ ball): Raqamli bilim va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarining yuqori
darajada rivojlanganligi.
O‘rta daraja (475–625 ball): Raqamli vositalardan samarali foydalanish qobiliyati.
Asosiy daraja (400–475 ball): Oddiy raqamli vositalarni tushunish, ammo axborot xavfsizligini
ta’minlashda qiyinchiliklar mavjudligi.
Minimal daraja (400 ballgacha): Raqamli texnologiyalardan foydalanishda qiyinchiliklar,
axborot xavfsizligi bo‘yicha kam bilimga ega bo‘lish.
RAQAMLI SAVODXONLIK TA’LIMGA QANDAY TA’SIR QILADI?
1.
O‘qitish sifatini yaxshilaydi.
2.
Tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
3.
Mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan kasbiy ko‘nikmalarni shakllantiradi.
4.
Kiberxavfsizlik bo‘yicha xabardorlikni oshiradi.
XULOSA:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Raqamli savodxonlik 21-asr ta’limining asosiy tarkibiy qismidir. Uning samarali integratsiyasi
ta’lim tizimlarini mustahkamlashga, global raqobatbardoshlikni oshirishga va kelajak avlodni
texnologik taraqqiyotga moslashtirishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Buckingham, D. (2019). Media Literacy: Theories and Practices. Routledge.
2. Livingstone, S. (2020). Children and the Internet: Rethinking Digital Literacy. Polity Press.
3. Ministry of Public Education of Uzbekistan. (2023). Methodology of Digital Education and
Media Literacy. Tashkent: Uzbekistan National Encyclopedia.
4. European Commission. (2022). Digital Education Action Plan 2021–2027. Brussels.
5. UNESCO. (2021). Digital Literacy Global Framework. Paris.
