JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Buxoro psixologiya va xorijiy tillar
o`qituvchisi Yoriyeva D. taqrizi ostida
Radjabov Shoxruxmirzo Suxrobovich
The student of Bukhara psychology and
foreign language institute
mail:
OLIY TA`LIM MUASSASALARI FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHGA
QARATILGAN USLUBIY YONDASHUVLAR
ANNOTATSIYA:
Oliy tа'lim muаssаsаlаridа dаrs jаrаyonlаri chet eldа toborа ommаlаshib
borаyotgаn yаnа bir innovаtsion mаrketing strаtegiyаsi, yа’ni jonli efir (LiveU) orqаli berib
borilishini tаshkil etish mаsаlаsi. Ijtimoiy tаrmoqlаrdа, Youtube Live, Twitch Streаm vа TikTok
Live kаbi rаqаmli texnologiyаlаrdаn foydаlаnilsа mаqsаdgа muvofiq bo’lаr edi. Dаrslаrni onlаyn
trаnslyаsiyа qilishdаn аsosiy mаqsаd quyidаgilаrdаn iborаt:
-
Jonli trаnslyаtsiyа universitetni tаlаbаlаr bilаn bog‘lаshdа yordаm berаdi vа ulаr o‘z
professorlаri bilаn muloqot qilishlаri vа mаsofаdаn turib yuqori sifаtli tа’lim tаjribаsigа egа
bo‘lishlаri uchun ikki tomonlаmа muloqotgа kirishаdi;
-
Jonli trаnslyаtsiyа tаlаbаlаrgа, ulаrning oilаlаrigа, bitiruvchilаrgа kаmpusdа bo'lmаsdаn oliy
tа’lim muаssаsаsi bilаn аloqаdа bo'lish imkonini berаdi. Mehmon mа'ruzаlаri, jonli suhbаtlаr,
konferentsiyаlаr, munozаrаlаr vа boshqа mаxsus tаdbirlаrni o'tkаzish oliy tа’lim muаssаsаsini
diqqаt mаrkаzidа ushlаb turаdi vа tаniqli mа'ruzаchilаr vа mаvzulаr bilаn uning obro'sini
oshirаdi;
- Jonli efir imkoniyаtlаrigа sаvol-jаvob sessiyаlаri, sаyohаtlаr, sport tаdbirlаri vа hаtto
universitet dаrslаri kirаdi. Jonli trаnslyаtsiyа ko'plаb o'smirlаr tomonidаn hаqiqiyroq deb qаbul
qilinаdi vа kelаjаkdаgi tаlаbаlаr bilаn munosаbаtlаrni o'rnаtishgа yordаm berаdi.
Ijtimoiy tаrmoqlаrdа oliy tа'lim mаrketing yuritilishi hаm oliy tа’lim muаssаsаsigа potensiаl
tаlаbаlаrni jаlb qilishgа ko’mаklаshishi mumkin. Ijtimoiy tаrmoqlаrdаn mаksimаl dаrаjаdа
foydаlаnishgа yordаm berаdigаn bir nechtа strаtegiyаlаrni ko'rib chiqаylik:
-
Oliy tа’lim bitiruvchilаrning muvаffаqiyаt kаryerаlаri hаqidа hikoyаlаrning video, foto
sifаtidа qo’yib borilishi. Ko’pinchа bo'lаjаk tаlаbаlаr uchun universitet bitiruvchilаri qаyerdа
ishlаshlаri muhim hisoblаnаdi. Ulаrning muvаffаqiyаt hikoyаlаrini nаshr etish ulаr bilаn аloqаdа
bo'lish vа yаngi tаlаbаlаrni jаlb qilishning bir usuli hisoblаnаdi;
-
Tаlаbаlаr vа fаkultetlаrning yutuqlаri hаqidа mа’lumotlаr berib borilishi: Professor vа
tаlаbаlаringiz qаndаy kаshfiyotlаr vа yаngiliklаrgа erishgаnlаrini uzluksiz tаrzdа ommаviy
аxborot vositааridа yoritib borilishi.
-
Ijtimoiy tаrmoqlаrdаgi guruhlаr yаrаtish - ijtimoiy mediаning yаnа bir strаtegiyаsi
qiziqishlаr jаmiyаtlаrini yаrаtishdir: hаr yili bitiruvchilаr guruhlаri, klub а'zolаri uchun guruhlаr,
hаtto otа-onаlаr uchun guruhlаr;
-
Tаlаbаlаrgа vаkillikkа ruxsаt berish - tа'sir doirаngizni kengаytirish uchun tаlаbаlаrgа
universitetingiz hаqidа kontent yаrаtishgа ruxsаt berish;
-
Qisqа videolаr – hozirgi yosh аvlod qisqа shаkldаgi kontentning аsosiy аuditoriyаsidir.
Turli plаtformаlаrdаgi qisqа video kontentlаri oliy tа’lim muаssаsаsi mаdаniyаtini nаmoyish
etishning аjoyib usuli hisoblаnаdi.
KALIT SO`ZLAR:
Oliy tа'lim muаssаsаlаri, dаrs jаrаyonlаri, chet el, ommаlаshib, innovаtsion,
mаrketing, strаtegiyаsi, jonli efir (LiveU).
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
KIRISH:
Hozirgi vaqtda oliy ta’lim muassasalari xizmatiga talab ortib bormoqda. Bu tabiiy hisoblanadoi,
chunki iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda ilmiy faoliyat standartlariga mos keladi. Shu bilan
birga, universitet tizimi bir qator sabablarga ko'ra jiddiy ilmiy ishlarga tayyor emas. Bir
tomondan, "universitet fani" ning huquqiy maqomi amaldagi qonunda o'z aksini topmagan,
boshqa tomondan, universitetlarning ilmiy bo'limlarining huquqiy maqomi ko'rsatilmagan, bu
oxir-oqibatda amaldagi qonunchilikka ruxsat bermasligini anglatadi. O‘zbekiston Respublikasi
oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi orqali ta'lim muassasalari tizimida fundamental va
amaliy tadqiqotlarni moliyalashtirish. Qolaversa, oliy taʼlim sohasida amalga oshirilayotgan
islohotlar oliy oʻquv yurtlarida yuqori malakali mutaxassislar va ilmiy kadrlarning sezilarli
darajada qisqarishiga olib kelmoqda.
Bunday sharoitda har bir oliy ta’lim muassasasi o‘zining ta’lim konsepsiyalarini (mutaxassislik
standartlari doirasida) yaratish, yuqori malakali mutaxassislar va ilmiy kadrlar tayyorlash
muammolarini hal etishga harakat qilmoqda.
MATERIALLAR VA USLUBLAR:
Yangi O‘zbekistonda oliy o'quv yurtlarida ta'lim jarayoni asosan mehnat bozoriga qaratilgan. Bu
oliy o‘quv yurtlaridan, bir tomondan, mutaxassislar tayyorlashda ilmiy-amaliy kasbiy
yo‘nalishga ega bo‘lishni, ikkinchi tomondan, ilmiy-tadqiqot yondashuvlari va ishlanmalarini
o‘quv jarayoniga tatbiq etishni talab qiladi.
3.2.1-jadval.
Oliy ta'lim muassasasining ta'lim natijalariga erishishda o'qituvchining hissasini
aniqlashning iqtisodiy mexanizmlarini qiyosiy tahlil qilish.
An'anaviy ta'lim tizimi
Yangi
ta'lim
va
axborot
texnologiyalariga asoslangan ta'lim
tizimi
O'qituvchi hissasini aniqlashga yondashuv
Qimmat
Samarali
O'quv dasturlarini yaratishda alohida toifadagi mutaxassislarning hissasini
aniqlash usuli
Normativ
Kelishuv mumkin
O'qituvchining ta'lim natijalariga erishishdagi hissasini optimallashtirish
mezonlari
Sinf soatlarini maksimal darajada
oshirish
Trening soatlarini maksimal darajada
oshirish
Bunday sharoitda yangi ta'lim va axborot texnologiyalari asosida o'qituvchining ta'lim tizimiga
qo'shadigan hissasini aniqlashga yangi yondashuvlarni joriy etish zarur (3.2.1-jadval).
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Taklif etilayotgan ta’lim konsepsiyasi doirasida o‘qituvchining ta’lim jarayoniga qo‘shadigan
hissasini aniqlashning samarali yondashuviga o‘tilmoqda, yangi axborot texnologiyalaridan
foydalangan holda kasbiy va ilmiy tayyorgarlikning zamonaviy konsepsiyasi ishlab chiqilmoqda.
Mutaxassislarni amaliyotga yo'naltirilgan tayyorlashga e'tibor qaratilishi munosabati bilan
universitetda o'quv jarayonini tashkil etishga ilmiy yondashuv talab etiladi, bunda quyidagilar
nazarda tutiladi:
- bilim, ko'nikma, malakalarning murakkabligini ta'minlashni nazarda tutuvchi fanlarning o'zaro
aloqadorligi va uzluksizligi asosida
ta'limni tizimlashtirish;
-
o'quv jarayonini nisbiy rasmiylashtirish
: masalan, modul tizimini joriy etish va bilim, ko'nikma,
malakalarni ball-kredit baholash metodologiyasini ishlab chiqish;
-
o'quv birliklarining mazmuni
: fundamental bilimlar, amaliy, kasbiy yo'naltirilgan ishlanmalar,
amaliy sohadagi tadqiqot ishlari.
Bu vazifalarni samarali amalga oshirish, jumladan, ta’lim jarayonini axborotlashtirish asosida
amalga oshirilishi kerak.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR:
Ta'limni axborotlashtirish jamiyatni axborotlashtirishning muhim elementlaridan biri sifatida
amaliy jihatdan tizimli yondashuvni talab qiladi, chunki ta'lim, bir tomondan, pedagogik, uslubiy,
tashkiliy kabi bir qator quyi tizimlardan tashkil topgan tizimdir, texnologik, kadrlar, boshqa
tomondan - yanada murakkab tizimning elementi hisoblanadi.
Ta'limni axborotlashtirishni boshqarishga tizimli yondashuv ta'lim sohasidagi reinjiniring
faoliyatini o'z ichiga oladi, uning maqsadi butun ta'lim tizimini tubdan takomillashtirish, uni
yangi ta'lim va axborot texnologiyalaridan foydalanish asosida tubdan o'zgartirish, ta'lim
jarayonining turli bosqichlarida (maktab ta'limidan universitet va oliy o'quv yurtidan keyingi
ta'limgacha) ta'lim samaradorligiva ta'lim sifatini oshirishga olib keladi..
Tizimli yondashuv asosida ta’limni axborotlashtirish konsepsiyasi ishlab chiqilmoqda.
Kontseptsiya qoidalariga muvofiq, har qanday ta'lim muassasasida axborotlashtirish jarayoni
tadqiqot va ishlanmalar uchun resurslarni (shu jumladan moliyaviy) tegishli ravishda
taqsimlagan holda rivojlanish strategiyasi va uzoq muddatli rejaning ajralmas qismiga aylanishi
kerak.
Ta’lim tizimida funksional quyi tizimlar (iqtisodiy, pedagogik, huquqiy) va yordamchi (uslubiy,
tashkiliy, texnologik, kadrlar) quyi tizimlarini ajratishimiz mumkin.
Umumiy uslubiy ma'noda, bu holda tizimli yondashuvning mohiyati bir qator qoidalar bilan
tavsiflanishi mumkin:
har bir ta'lim obyekti, predmeti, jarayoni, hodisasi o'ziga xos ta'lim tizimi sifatida qaralishi
kerak;
Atrof-muhitda ishlaydigan har qanday tizimni ma'lum bir metatizimning elementi sifatida
ko'rib chiqish maqsadga muvofiqdir;
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
har qanday tizimga tizim tomonidan namoyon bo'ladigan xususiyatlarni oldindan belgilab
beruvchi va uning ishlash yo'nalishini belgilab beruvchi ma'lum asoslarga muvofiq vujudga
keladigan jamoa sifatida yondashish kerak;
har qanday tizimning, shu jumladan ta'lim tizimining genetik xususiyatlarini hisobga olishni
maqsadga muvofiq deb hisoblash, chunki ta'lim tizimlarining holatidagi o'zgarishlar shunchalik
muhim bo'lishi mumkinki, ularning tarkibiy qismlari o'rtasida ilgari mavjud bo'lgan murosa
buziladi;
Tizimning chegaralarini hisobga olish kerak.
Shunday qilib, biz ta'lim tizimining har bir quyi tizimlarining o'zi bir qator o'zaro bog'liq
elementlardan tashkil topgan murakkab tizim ekanligidan kelib chiqamiz.
Masalan, pedagogik quyi tizimning asosiy elementlari quyidagi faoliyat turlari bilan bog'liq:
o'qitish mazmunini aniqlash; o'quv kurslarini loyihalash va ishlab chiqish; maxsus o'quv muhitini
yaratish; o'quv kurslari va o'quv muhiti uchun uslubiy yordam.
Ko'rinib turibdiki, mutaxassislar tayyorlash jarayonini boshqarishda markaziy o'rinni iqtisodiy
quyi tizim egallaydi. U butun jarayonni va uning har bir alohida elementini ijtimoiy mehnat
unumdorligini va pedagogik jamoa mehnatini oshirishga yo'naltiradi.
Iqtisodiy quyi tizim maqsadlarini amalga oshirish yangi o‘quv kurslarini ishlab chiqish va ularni
uslubiy ta’minlash bilan shug‘ullanuvchi ilmiy-texnikaviy jamoalar va professor-o‘qituvchilar
tarkibi faoliyatini boshqarishni takomillashtirish hamda o‘quv jarayonini tashkil etish orqali
ta’minlanadi.
Kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish ta’lim tizimini innovatsion
rivojlantirishning yetakchi omillaridan biri bo‘lib, texnologik quyi tizimga tub o‘zgarishlar
kiritmoqda. Shu bilan birga, yangi axborot texnologiyalari asosida ta'limni rivojlantirish tajribasi
shuni ko'rsatadiki, ta'lim jarayonida ushbu texnologiyalardan tasodifiy foydalanish samarali
bo'lmaydi. Tanlov qo'llaniladigan texnologiyalar va o'quv jarayoni o'rtasidagi aloqalarni tartibga
solish orqali amalga oshirilishi kerak, ya'ni. birinchi navbatda ta'lim tizimining texnologik va
pedagogik quyi tizimlari o'rtasida. Shu bilan birga, ta'lim maqsadlariga erishilgan taqdirda, qaysi
texnologiyalar kamroq moliyaviy xarajatlarni talab qilishini, ularning qaysi biri o'quv
jarayonining tashkiliy tuzilishiga ko'proq mos kelishini hisobga olish kerak.
Texnologik quyi tizimdagi innovatsiyalar, o'z navbatida, pedagogik faoliyatning tabiatiga
sezilarli ta'sir ko'rsatadigan turli xil pedagogik usullar va usullarning sezilarli darajada
kengayishiga olib keladi va shu bilan pedagogik quyi tizimning rivojlanishiga umumiy ta'sir
ko'rsatadi, bu esa o'z oldiga aniq vazifalarni qo'yadi. pedagogik jarayonlarni tashkil etish va
boshqarish va ta'lim jarayonida qo'llaniladigan ustuvorliklarni o'zgartirish uslubiy yondashuvlar.
XULOSA:
Umuman olganda, zamonaviy kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan
o'qitish va o'qitish usullarining butun majmuasini talaba va o'qituvchi o'rtasidagi muloqot turiga
ko'ra to'rt guruhga bo'lish mumkin:
mustaqil ta'lim usuli;
pedagogik usullar “birga”;
"birdan ko'pga" o'rgatish;
"ko'pdan ko'pga" muloqotga asoslangan trening.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ta'limni rivojlantirishning innovatsion kontseptsiyasini amalga oshirishda "ko'pdan-ko'pga"
usullarining ahamiyati va ta'lim telekommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi bilan
ulardan foydalanish intensivligi sezilarli darajada oshadi. Bunday yondashuv bilan nafaqat
o‘qituvchi va o‘quvchilar, balki o‘quvchilarning o‘zlari o‘rtasidagi interfaol aloqalar bilim
olishning muhim manbasiga aylanadi, bu esa o‘rganish samaradorligini oshiradi, talabaning faol
pozitsiyasini shakllantiradi va uning kasbiy o‘sishiga yordam beradi.
Ta'lim tizimining eng muhim quyi tizimlaridan biri tashkiliy tizim bo'lib, u ta'lim tizimining turli
elementlari o'rtasida zarur aloqalarni o'rnatish va qo'llab-quvvatlash uchun tartibga solish,
kommunikativ faoliyat bilan bog'liq. Yangi axborot texnologiyalariga asoslangan zamonaviy
ta'lim samaradorligi ko'p jihatdan uni tashkil etishga bog'liq.
O'quv jarayonini tashkil etishning zamonaviy shakllaridan biri bu bilimlarni ball-kredit baholash
usullaridan foydalanadigan modulli ta'lim tizimi bo'lib, u aniq modullarni ishlab chiqishda
nafaqat fan o'quv dasturlarining o'ziga xos xususiyatlarini ta'minlash, balki uning darajasini
hisobga olish imkonini beradi. talabnoma beruvchini o'qitish.
Ma’lumki, bugungi kunda oliy ta’limdagi zamonaviy ta’lim jarayoni maktab ta’limi sifatining
pastligidan jiddiy zarar ko‘rmoqda.
Shunday qilib, oliy o'quv yurtida o'quv jarayonining qurilishi bevosita ko'plab omillarga bog'liq,
ammo ularning eng muhimi muayyan mutaxassislik fanlari bo'yicha ish dasturlarini amalga
oshirishga tizimli yondashuvni ta'minlashga qaratilgan.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Инновационный маркетинг : учебник для бакалавриата и магистратуры / С. В.
Карпова [и др.] ; под ред. С. В. Карповой. — Москва:Издательство Юрайт, 2019.—457 с.
URL: https://www.biblio-online.ru/bcode/432149.
2.
Шопенко О.Ю. Инновационный маркетинг: учеб.пособие. -/СпбТУРП. – Спб., 2015.
Часть 1.-79 с.
3.
Осентон Т. Новые технологии в маркетинге: золотой ключик к лояльности
потребителей. — М.: Вильямс, 2004.
4.
Основы инновационного менеджмента. Теория и практика: Учебник / Л.С. Барютин и
др.; Под ред. А.К. Казанцева, Л.Э. Миндели. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Экономика,
2004.
5.
Секерин В.Д. Инновационный маркетинг: Учебник.- М.:ИНФРА-М, 2012.236 с.
6.
Титов А.Б. Маркетинг и управление инновациями. — СПб.: Питер, 2001.
7.
Тофлер Э. Инновационная стратегия предприятия: Учеб. пособие. - СПб.: СПб
ГТУРП, 2002.
8.
Управление инновациями. В 3 кн. / Под ред. Ю.В. Шленова. — М.: Высшая школа,
2003.
9.
Портер М. Конкурентная стратегия: Методика анализа отраслей и конкурентов -
Москва: Альпина Бизнес Букс, 2005.
10.
Фатхутдинов Р.А. Инновационный менеджмент: Учебник для вузов. 5- е изд. — СПб.:
Питер, 2005.
