JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Toshkent davlat Transport
universiteti “Transportda axborot
tizimlari va texnologiyalari” kafedrasi
kata o‘qituvchisi G'afforov Nuriddin
Yorkin o'g'li taqrizi ostida
Ataboyeva Zebiniso Oybek qizi
Toshkent davlat transport universiteti
Iqtisodiyot fakulteti Dasturiy ingineringi
yo’nalishi talabasi,
“Jaloliddin Manguberdi nomidagi harbiy
akademik litseyi”
Kadrlar bo‘linmasi inspektori.
Email: zebozebo108@gmail.com
ORCID ID: 0009-0001-2192-4478
Tel:+998937519811
AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI BOLALAR BILAN RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada axborot texnologiyalarining bolalar hayotidagi o‘rni va ularni
ushbu sohada rivojlantirish masalalari yoritilgan. Axborot texnologiyalarining ta’lim jarayoniga
ta’siri, interaktiv o‘quv dasturlari, dasturlash va robototexnika to‘garaklarining ahamiyati keng
muhokama qilingan. Shuningdek, bolalarning IT sohasida bilim olishlari uchun zarur bo‘lgan
metod va vositalar tahlil qilingan. Maqolada bolalar uchun axborot texnologiyalarini
rivojlantirish yo‘nalishlari, o‘qitish usullari va axborot xavfsizligi masalalariga alohida e’tibor
qaratilgan. Mazkur tadqiqot bolalar uchun zamonaviy texnologiyalar asosida ta’lim berishning
dolzarbligini ko‘rsatadi va ularni axborot texnologiyalari bilan tanishtirishning ahamiyatini
ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
Axborot texnologiyalari, bolalar ta’limi, dasturlash, robototexnika, interaktiv
ta’lim, axborot xavfsizligi.
Abstract:
This article discusses the role of information technologies in children's lives and the
issues of their development in this area. The impact of information technologies on the
educational process, the importance of interactive educational programs, programming and
robotics circles are widely discussed. The methods and tools necessary for children to acquire
knowledge in the IT field are also analyzed. The article pays special attention to the areas of
development of information technologies for children, teaching methods and information
security issues. This study shows the relevance of education for children based on modern
technologies and emphasizes the importance of introducing them to information technologies.
Keywords:
Information technologies, children's education, programming, robotics, interactive
education, information security.
Аннотация:
В статье рассматривается роль информационных технологий в жизни детей и
вопросы их развития в этой сфере. Широко обсуждалось влияние информационных
технологий на образовательный процесс, значение интерактивных образовательных
программ, программирования, кружков робототехники. Также были проанализированы
методы и инструменты, необходимые детям для получения знаний в области ИТ. В статье
рассматриваются направления развития информационных технологий для детей, методика
обучения, вопросы информационной безопасности. В данном исследовании показана
актуальность предоставления образования детям на основе современных технологий и
подчеркивается важность ознакомления их с информационными технологиями.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ключевые слова:
Информационные технологии, образование детей, программирование,
робототехника, интерактивное образование, информационная безопасность.
Kirish:
Zamonaviy dunyoda axborot texnologiyalari (AT) hayotimizning ajralmas qismiga aylanib
bormoqda. Raqamli texnologiyalar ta’lim, sog‘liqni saqlash, iqtisodiyot va boshqa ko‘plab
sohalarda inqilobiy o‘zgarishlarni amalga oshirayapti. Ayniqsa, bugungi kunda bolalarni axborot
texnologiyalari bilan erta tanishtirish va ularni ushbu sohada rivojlantirish katta ahamiyat kasb
etmoqda. Bu nafaqat ularning kelajakdagi kasbiy qobiliyatlarini shakllantirish, balki mantiqiy
fikrlash, muammolarni hal qilish va kreativ yondashuvni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Ushbu maqolada bolalarning axborot texnologiyalari bilan tanishuvi, texnologiyalarni ta’lim
jarayoniga tatbiq etish, bolalar uchun maxsus dasturlar va AT bo‘yicha ta’lim berish usullari
haqida so‘z yuritiladi.
Axborot texnologiyalarining bolalar hayotidagi o‘rni
Axborot texnologiyalari bolalarning kundalik hayotining muhim qismiga aylanib bormoqda.
Mobil qurilmalar, kompyuterlar, internet va sun’iy intellekt texnologiyalari bolalar uchun yangi
bilim olish va o‘z ijodiy imkoniyatlarini kengaytirish imkoniyatini beradi.
Erta yoshdan texnologiya bilan tanishish
Bolalar kichik yoshdan boshlab planshet va kompyuter kabi qurilmalar bilan tanishmoqda.
Ushbu texnologiyalar orqali ular ta’limiy o‘yinlar o‘ynash, interaktiv dasturlardan foydalanish va
yangi bilimlarni o‘zlashtirish imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
Axborot texnologiyalari orqali o‘qitish
Zamonaviy maktablarda va bog‘chalarda axborot texnologiyalaridan foydalanish kengaymoqda.
Elektron darsliklar, virtual laboratoriyalar va interaktiv ta’lim platformalari yosh avlodga
an’anaviy ta’limga nisbatan qulay va samarali o‘qish tajribasini taqdim etmoqda.
Ijodkorlik va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish
Dasturlash, robototexnika va sun’iy intellekt sohalari bolalarga nafaqat texnik bilimlarni, balki
mantiqiy fikrlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini ham rivojlantirishga yordam beradi.
Axborot texnologiyalarining ta’lim jarayonidagi ahamiyati
Axborot texnologiyalarining ta’lim jarayoniga integratsiya qilinishi ta’limning sifatini
oshirishga xizmat qiladi. Quyida axborot texnologiyalarining ta’limdagi asosiy afzalliklari
keltirilgan:
Interaktiv ta’lim:
Elektron darsliklar, vizual materiallar va interaktiv platformalar bolalarning
darslarga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Masalan,
Khan Academy, Coursera, Code.org
kabi
platformalar orqali bolalar o‘z mustaqil ta’lim jarayonlarini yo‘lga qo‘yishlari mumkin.
Masofaviy ta’lim imkoniyatlari
: Internet texnologiyalari tufayli bolalar istalgan joydan ta’lim
olish imkoniyatiga ega. Masofaviy ta’lim tizimlari, video darslar va virtual sinflar pandemiya
davrida ta’lim jarayonining uzluksizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Dasturlash va robototexnika
: Dasturlash bolalar uchun nafaqat kelajak kasblariga tayyorgarlik,
balki fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish vositasi hamdir. Scratch, Python, Arduino kabi
dasturiy vositalar bolalar uchun dasturlashni o‘rganishni osonlashtiradi.
Bolalar uchun axborot texnologiyalarini rivojlantirish usullari
Bolalarni axborot texnologiyalari bilan tanishtirish va ularni rivojlantirish uchun quyidagi
usullardan foydalanish mumkin:
Erta yoshdan texnologiyalar bilan tanishtirish
Bolalar uchun maxsus yaratilgan ta’limiy dasturlar va o‘yinlardan foydalanish.
Planshet va kompyuterlar orqali o‘yin shaklida dasturlashni o‘rgatish (masalan,
Scratch,
Blockly
).
Maktablarda va bog‘chalarda interaktiv texnologiyalardan foydalanish.
Dasturlash va robototexnika to‘garaklari
Maktablarda dasturlash va robototexnika to‘garaklarini tashkil etish.
Bolalarni IT olimpiadalarida va tanlovlarida qatnashishga rag‘batlantirish.
Arduino va Raspberry Pi kabi qurilmalar yordamida amaliy loyihalar yaratish.
Axborot xavfsizligi va digital savodxonlik
Bolalarga internetdan xavfsiz foydalanish qoidalarini o‘rgatish.
Onlayn maxfiylik va kiberxavfsizlik bo‘yicha ta’lim berish.
Bolalarni internetdagi zararli kontentdan himoya qilish.
Virtual va kengaytirilgan reallikni ta’limga tatbiq etish
VR (Virtual Reality) va AR (Augmented Reality) texnologiyalaridan foydalanib, ta’lim
jarayonini yanada interaktiv qilish.
Biologiya, fizika va tarix fanlarini vizual o‘rgatish uchun VR simulyatsiyalar yaratish.
Axborot texnologiyalarini bolalar bilan rivojlantirishning ahamiyati
Kelajak kasblariga tayyorgarlik
: Ko‘plab zamonaviy kasblar texnologiya bilan bog‘liq.
Bolalarni dasturlash, sun’iy intellekt va robototexnika sohalariga tayyorlash ularning kelajakdagi
muvaffaqiyatiga hissa qo‘shadi.
Ijodiy tafakkurni rivojlantirish
: Bolalar texnologiyalar yordamida o‘z loyihalarini yaratishi,
dasturlar ishlab chiqishi va muammolarni hal qilish qobiliyatini oshirishi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mantiqiy fikrlashni rivojlantirish
: Dasturlash va muhandislik bilimlari bolalarga tizimli
fikrlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi.
Axborot xavfsizligini tushunish
: Yoshligidan internet xavfsizligi va shaxsiy ma’lumotlarni
himoya qilish bo‘yicha bilim olish bolalarni kiberxavfsizlik tahdidlaridan himoya qiladi.
Bolalar uchun axborot texnologiyalarini o‘rganish usullari
Dasturlash asoslari
Bolalar dasturlashni o‘rganishi uchun qulay va qiziqarli platformalar mavjud:
Scratch
(https://scratch.mit.edu) – bolalar uchun vizual dasturlash muhiti.
Code.org
(https://code.org) – boshlang‘ich dasturchilar uchun bepul darslar.
Blockly
(https://developers.google.com/blockly) – Google tomonidan ishlab chiqilgan
blokli dasturlash muhit.
Python
– kattaroq yoshdagi bolalar uchun mos va intuitiv dasturlash tili.
Robototexnika
Robototexnika bolalar uchun dasturlash va muhandislikni birlashtirgan qiziqarli yo‘nalishlardan
biridir. Mashhur ta’lim platformalari:
LEGO Mindstorms
– Lego konstruktorlari bilan dasturlash asoslarini o‘rgatish.
Arduino
– elektronika va dasturlashni o‘rganish uchun platforma.
Raspberry Pi
– bolalar uchun kompyuter muhitini tushunish va dasturlashni o‘rgatish.
O‘yinlar orqali o‘rganish
Bolalar texnologiyalarni qiziqarli o‘yinlar va interaktiv mashg‘ulotlar orqali o‘rganishi mumkin:
Minecraft: Education Edition
– muhandislik va kod yozish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Roblox Studio
– bolalar uchun o‘z o‘yinlarini yaratish imkonini beruvchi platforma.
Tynker
– interaktiv dasturlash darslari va o‘yinlari.
Grafik dizayn va multimedia
Ba’zi bolalar dasturlashga emas, balki dizayn va kreativ texnologiyalarga qiziqish bildirishi
mumkin. Shuning uchun quyidagi dasturlar foydali bo‘lishi mumkin:
Canva
– grafika va dizayn yaratish uchun sodda vosita.
Blender
– 3D modellashtirish va animatsiya yaratish uchun dastur.
Adobe Photoshop va Illustrator
– grafik dizaynga qiziquvchilar uchun.
Bolalarni axborot texnologiyalari bilan tanishtirish bo‘yicha tavsiyalar
1.
Bolani qiziqtiradigan yo‘nalishni aniqlash
: Har bir bola har xil qiziqishlarga ega. Kimdir
dasturlashga, kimdir dizaynga, kimdir esa robototexnikaga qiziqishi mumkin.
2.
O‘yin orqali o‘rgatish
: Bolalar o‘yin orqali tezroq o‘rganishadi. Interaktiv darslar va
loyihalar ularning qiziqishini oshiradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
3.
Texnologiyadan faqat iste'mol qilish emas, balki yaratish uchun foydalanish
: Bolalarni
faqat o‘yin o‘ynashga emas, balki o‘z loyihalarini yaratishga o‘rgatish muhim.
4.
Onlayn kurslar va resurslardan foydalanish
: Internetda bolalar uchun bepul va pullik
kurslar mavjud.
5.
Ijodiy loyihalar yaratishga rag‘batlantirish
: Bolalarni o‘z dasturlarini yozishga,
o‘yinlarini yaratishga yoki dizayn bilan shug‘ullanishga undash muhim.
6.
Texnologiyadan sog‘lom foydalanish
: Bolalarning ekran oldida o‘tkazadigan vaqtini
nazorat qilish va jismoniy faollik bilan muvozanatlashtirish lozim.
Kelajak istiqbollari va xulosa
Axborot texnologiyalarining bolalar bilan rivojlantirilishi ularning intellektual va ijodiy
qobiliyatlarini oshirish bilan birga, kelajakdagi kasbiy faoliyatlariga tayyorgarlik ko‘rishlariga
ham yordam beradi. Dasturlash, sun’iy intellekt, robototexnika va kiberxavfsizlik bo‘yicha
bilimga ega bo‘lgan bolalar kelajakda jamiyatning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi.
Shu sababli, bolalarni axborot texnologiyalari bilan tanishtirishda ota-onalar, o‘qituvchilar va
jamiyatning roli juda katta. Maktab va bog‘chalarda zamonaviy texnologiyalarni joriy etish,
maxsus dasturlash kurslari va to‘garaklarni tashkil etish, bolalarni IT olimpiadalariga tayyorlash
orqali biz ularning kelajagiga katta sarmoya kiritamiz.
Kelajak axborot texnologiyalariga bog‘liq va bugungi bolalar ertangi innovatorlardir!
Dasturlash, robototexnika, grafik dizayn va boshqa texnologiyalar orqali bolalar nafaqat
zamonaviy bilimlarni egallaydi, balki ijodiy fikrlash, muammolarni hal qilish va mustaqil
o‘rganish ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Shuning uchun ota-onalar va o‘qituvchilar bolalarni
texnologiyalar bilan tanishtirishda faol ishtirok etishlari lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Bekmurodov O., Sodiqov A. "Axborot texnologiyalari va ta’lim innovatsiyalari" – Toshkent:
O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2022.
2. Xolmirzayev A. "Raqamli ta’lim va axborot texnologiyalarining o‘rni" – Toshkent:
Innovatsion ta’lim nashriyoti, 2021.
3. Papert S. "Mindstorms: Children, Computers, and Powerful Ideas" – New York: Basic Books,
1980.
4. Wing J. "Computational Thinking" – Communications of the ACM, 2006.
5. Resnick M. "Lifelong Kindergarten: Cultivating Creativity through Projects, Passion, Peers,
and Play" – MIT Press, 2017.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2020-yil 6-oktabrdagi
"Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi bo‘yicha qarori.
7. Code.org, Khan Academy, Coursera kabi onlayn ta’lim platformalarining rasmiy veb-saytlari
va ta’limiy materiallari.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
8.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan "Axborot
texnologiyalari va informatika" fan dasturi – Toshkent, 2023.
9. Resnik, M. (2017). Bir umrlik bolalar bog'chasi: loyihalar, ishtiyoq, tengdoshlar va o'yinlar
orqali ijodkorlikni rivojlantirish. MIT matbuoti.
10. Papert, S. (1980). Aql bo'ronlari: bolalar, kompyuterlar va kuchli g'oyalar. Asosiy kitoblar.
11. Wing, JM (2006). Hisoblash fikrlash. ACM kommunikatsiyalari, 49(3), 33-35.
12. Grover, S. va Pea, R. (2013). K-12 da hisoblash fikrlash: maydon holatini ko'rib chiqish.
Taʼlim boʻyicha tadqiqotchi, 42(1), 38-43.
13. Curzon, P. va McOwan, P. (2017). Hisoblash tafakkurining kuchi: o'yinlar, sehrlar va
jumboqlar sizga hisoblash bo'yicha fikrlovchi bo'lishga yordam beradi. Jahon ilmiy.
