JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Buxoro davlat pedagogika Ingliz tili va
adabiyoti kafedrasi katta oʻqituvchisi
Safoyeva Sadokat Nasilloyevna taqrizi
ostida
Erkinova Asila Akmalovna
Buxoro davlat pedagogika instituti
talabasi
Email: aerkinova054@gmail.com
ONLAYN TAʼLIMNING AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI
Annotatsiya
: Ushbu maqolada onlayn taʼlim tizimining foydali tomonlari va zararli jihatlari
tahlil qilinadi. Rivojlanib borayotgan zamonaviy texnologiyalarning óqitish tizimiga bólgan
taʼsirlari bayon qilinadi. Onlayn taʼlimning bir qancha kamchiliklari bólsa-da, u órgatuvchi va
órganuvchiga birdek qulayliklarga sabab bóladi va vaqtning tejalishiga olib keladi. Maqolada
turli tadqiqot va tahlillar natijasida onlayn taʼlim tizimining samaradorligi yuqori baholanadi.
Kalit soʻzlar:
onlayn tizim, raqamli texnologiyalar, anʼanaviy taʼlim, zamonaviy óqitish usullari,
taʼlim sifati.
Kirish:
Raqamli texnalogiyalar yurtimizni tubdan ózgartiryapti desak mubolagʻa bólmaydi.
Zamonaviy dunyoda ta’lim jarayoni raqamli texnologiyalar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib
bormoqda. An’anaviy ta’lim tizimi bilan bir qatorda onlayn ta’lim ham keng ommalashmoqda
Ayniqsa, COVID-19 natijasida yurtimizda barcha óquv oliygohlari masofaviy yaʼni onlayn
tizimga ótishi munosabati bilan, onlayn taʼlimning afzalliklari barchamizga namoyon bóldi.
Biroq onlayn taʼlim ham ijobiy, ham salbiy oqibatlarni olib keladi. Ushbu maqola onlayn taʼlim
shaklining asosiy afzalliklari va kamchiliklarini tahlil qiladi.
Materiallar va uslublar:
Ushbu tadqiqot davomida xalqaro ta’lim tashkilotlari hisobotlari,
ilmiy maqolalar, amaliy tajribalar va statistik ma’lumotlardan foydalanildi. Tadqiqotda qiyosiy
tahlil usuli va intervyu natijalari asosida onlayn ta’limning samaradorligi baholandi.
Natijalar va muhokamalar:
1. Onlayn taʼlimning afzalliklari
1.1. Taʼlim olishda erkinlik.
Onlayn taʼlimning eng ustuvor afzalliklaridan biri talabalar taʼlim olish uchun maxsus joyga
borishlari kerak emas, ular istalgan joydan turib ham bemalol, erkin holda bilim olishlari
mumkin. Ayniqsa, bu chekka hududlarda yashovchilar uchun qulay va samaraliroq.
1.2. Taʼlim olishda moslashuvchanlik
Anʼanaviy taʼlimdagi eng katta muammo — bu barcha uchun bir xil bilim berish uslubi
ishlatilinishidir.Istalgan sinfda tengdoshlaridan ortda qolgan yoki oldinga oʻzib ketgan
oʻquvchilarni uchratishimiz mumkin. Hatto, eng yaxshi oʻqituvchi ham qachonlardir oʻzidan
ushbu savolni soʻragan: “Men, koʻproq oʻrganuvchilar mavzuni tushunishi uchun sekinlashishim
kerakmi yoki oʻquv-rejani tugatish uchun mavzularni tezroq oʻtishim kerakmi?"Mana shuning
uchun, ular tezlik va ta’lim berishda oʻrta holatda saqlashga harakat qiladi.Onlayn taʼlim bu
muammoni hal qila oladi. Negaki, u individual taʼlim berishga asoslangan va taʼlim olish
jarayoni oʻquvchi hamda uning moslashuvchanligiga qarab oʻzgaradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1.3. Vaqt va mablağ tejalishi.
Anʼanaviy taʼlim tizimidam farqli ravishda, onlayn bilim olish ham qisqa vaqtni, ham kamroq
mablagʻni talab etadi.
1.4. Xalqaro ta’lim olish imkoniyati
Onlayn taʼlim bizga dunyoning yetakchi universitetlari va professorlaridan ta’lim olish
imkoniyatini beradi. Biz dunyodagi top universitetlardan bilim olish uchun ósha davlatlarga
borishimiz kerak emas, biz raqamli texnologiyalardan foydalangan holda, óz qulay sharoitimizda
bilim olish imkoniyatiga egamiz.
Bu afzalliklar onlayn taʼlim tizimining yanada rivojlanishiga va unga bólgan talab yuqori
bólishiga olib keladi.
Shuningdek, 2022-yilning oktabrida hukumat qarori bilan OTMlarda masofaviy ta’limni joriy
etish to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi. Unga ko‘ra, 2023/2024 o‘quv yilidan davlat va xususiy
oliygohlarga masofaviy ta’lim yo‘nalishida kadrlar tayyorlashga ruxsat berildi.
Mutaxassislar onlayn ta’limning samaradorligini bir nechta omillar bilan izohlagan. Xususan,
ayollarning mehnat bozoridagi ishtirokini oshirishi, nogironligi bo‘lganlarga oliy ta’lim
imkoniyatlarni taqdim etishi hamda mamlakatda oliy ta’lim bilan qamrab olish darajasini
oshirishi shular jumlasidan.
2. Onlayn taʼlimning kamchiliklari.
2.1. Yuzma-yuz muloqotning yetishmasligi.
Talaba va oʻqituvchi órtasida jonli muloqotning yetishmasligi sababli, óquv jarayonida
tushunmovchiliklar va motivatsiyaning pasayishi kelib chiqishi mumkin.
2.2. Intizom va óz-ózini boshqarish.
Baʼzi talabalar mustaqil taʼlim olishga moslashishlari, óquv jarayonida masʼuliyatli bólishlari
qiyin bóladi. Bundan tashqari onlayn taʼlimda tartib-intizomni saqlash ham muhim ahamiyatga
ega.
2.3 Texnik muammolar va amaliy mashgʻulotning cheklanganligi.
Onlayn taʼlim sifati texnik infratuzilma va internet tezligiga bog‘liq. Ba’zi hududlarda
internetning yetarli emasligi yoki elektr ta’minoti uzilishi o‘quv jarayonini qiyinlashtirishi
mumkin.
Laboratoriya ishi, tibbiy mashg‘ulotlar yoki texnik mutaxassisliklar kabi sohalarda onlayn ta’lim
yetarli darajada samarali emas. Chunki bunday yo‘nalishlar ko‘proq amaliy tajribaga asoslanadi.
Xulosa
Sónggi yillarda onlayn taʼlim zamonaviy taʼlimning ajralmas qismi bólib bormoqda desak
yanglishmagan bólamiz. Uning afzalliklari orasida qulaylik, vaqt tejash va xalqaro ta’lim olish
imkoniyati mavjud. Bundan tashqari Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyevning 2020-yil 6-noyabrdagi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
“O‘zbekistonning yangi taraqqiyot davrida ta’lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6108-son Farmoni (keyingi o‘rinlarda — Farmon) ijrosini
ta’minlash maqsadida: (14-bandning uchinchi xatboshisi O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2023-yil 26-maydagi PF-79-sonli Farmoni tahririda — Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi, 31.05.2023-y., 06/23/79/0302-son): "Barcha oliy ta’lim tashkilotlarida axborot-
resurs markazlari bazasida mavjud darslik, o‘quv-uslubiy va boshqa qo‘llanmalar raqamli
formatga o‘tkazilib, ularning elektron platformasi shakllantirilishini ta’minlasin hamda ular
bo‘yicha raqamli yagona axborot qidiruv tizimini joriy qilsin". Bundan kelib chiqadiki, onlayn
taʼlim tizimi har tomonlama qulay va samaraliroq. Biroq, yuzma-yuz muloqotning yetishmasligi,
texnik muammolar va intizom bilan bog‘liq qiyinchiliklar ham bor. Eng samarali ta’lim shakli
an’anaviy va onlayn ta’lim elementlarini birlashtirish orqali amalga oshirilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. UNESCO – "Digital Education and Learning Trends", 2023.
2. World Economic Forum – "The Future of Online Education", 2022.
3. Harvard University – "Online Learning and Student Engagement", 2023.
4. The Journal of Distance Learning – "Effectiveness of Online Education", 2022.
5. https://abt.uz/blog/onlayn-talimning-afzalliklari?
6. https://sinaps.uz/maqola/12028/
7. https://www.spot.uz/oz/2023/12/25/private-education/
8. https://president.uz/oz/lists/view/3864
9.https://lex.uz/docs/-5085887
10.Terry Anderson "The Theory and Practice of Online Learning" (2008)
11. https://ilmiyxabarlar.uz/
12. https://abt.uz/blog/onlayn-talimning-afzalliklari
