JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Guliston davlat pedagogika instituti,
“Pedagogika” kafedrasi, p.f.f.d PhD,
dotsent Samatova Dilrabo Yusufovna
taqrizi ostida
Taslimov Shamsiddin Ruzimboy ugli
Gulistan state pedagogical institute
Uzbekistan
Email:
ONLAYN TAʼLIMNING AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARI. GIBRID TAʼLIMI
ANNOTATSIYA:
Bundan bir necha yil avval Covid-19 epidemiyasi tarqalib, avj olgan vaqtda
butun dunyo miqyosida onlayn taʼlim olish jarayoni avj oldi. Aynan shu vaqtda onlayn
taʼlimning afzalligi hisobiga oʻquvchi va talabalar masofaviy tarzda dars jarayonlarini davom
ettirishdi. Masofadan taʼlim olishning qulaylik tomonlari asosan sogʻlikga hech qanday havf
soladigan omillar boʻlmaydi, oʻquvchilarning vaqti ham ancha tejaladi, umuman olganda uydan
chiqmagan holda oʻquvchilarning bilim olishi taʼminlanadi.
KALIT SOʻZLAR:
Masofaviy oʻqitish, kamchiliklar, Gibrid taʼlimi, texnologik infratuzilma,
anʼanaviy taʼlim, metod, raqamli taʼlim tizimlari, onlayn platformalar, model,pandemiya,sunʼiy
intellekt, dasturlash, cheklanmagan masofa, amaliyot, tajriba, kamxarajatlik.
KIRISH. Masofaviy taʼlimning kamchiliklari ham mavjud boʻlib, ularga oʻquvchilarga taʼlim
olishni toʻliq holda taʼminlamaydi, murakkab mavzularni oʻzlashtirishlari qiyin boʻladi hamda
oʻquvchilarni baholash tizimida ham birmuncha oʻzgarishlar paydo boʻladi. Gibrid taʼlimi bu
taʼlim hozirgi zamonaviy taʼlim shakli boʻlib, anʼanaviy va masofaviy taʼlim tizimini
birlashtirgan taʼlim shakli.Bu taʼlim har ikkala taʼlimni afzallik tomonlarini oʻzida jamlab
yangicha metodlar yordamida oʻquvchilarni oʻqitish tizimi. Maqola koʻproq shu Gibrid taʼlimni
targʻib qilish maqsadida yoritildi.
MATERIAL VA USLUBLAR. So‘nggi yillarda texnologiyalar rivojlanishi natijasida onlayn
ta’lim keng tarqaldi. Ayniqsa, pandemiya davrida masofaviy o‘qitish zarurati ortib, bu tizimning
afzalliklari va kamchiliklari yanada yaqqol ko‘rindi. Onlayn ta’lim bugungi kunda an’anaviy
ta’lim bilan yonma-yon qo‘llanilayotgan muhim o‘qitish shakllaridan biriga aylandi. Ushbu
maqolada onlayn ta’limning afzalliklari va kamchiliklarini tahlil qilamiz.
NATIAJALAR VA MUHOKAMALAR. Onlayn ta’limning afzalliklari:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Qulaylik va moslashuvchanlik. Onlayn ta’lim geografik cheklovlarni yo‘q qiladi. O‘quvchilar
va talabalarga dunyoning istalgan nuqtasida bilim olish imkoniyatini beradi. Darslarni istalgan
joyda va istalgan vaqtda o‘rganish mumkin, bu esa band kishilar, ishlovchi talabalar va uy
bekalari uchun ayniqsa qulay.
2. Xarajatlarni tejash. An’anaviy ta’limda yo‘l haqi, yotoqxona, o‘quv qurollari va boshqa
xarajatlar talab qilinadi. Onlayn ta’lim esa ko‘pincha arzonroq yoki hatto bepul kurslar taklif
qiladi. Masalan, Coursera, Udemy, edX, Khan Academy kabi platformalar orqali ko‘plab sifatli
darslar bepul taqdim etiladi.
3. Ta’limning individuallashtirilganligi. Har bir o‘quvchi o‘zining tezligida o‘qishi mumkin.
Videodarslarni qayta ko‘rib chiqish, kerak bo‘lsa, materiallarni takroran o‘rganish imkoniyati
mavjud. An’anaviy ta’limda esa bunday imkoniyat kamroq bo‘ladi.
4. Raqamli savodxonlikni oshiradi. Onlayn ta’lim jarayonida o‘quvchilar kompyuter, internet,
dasturlar bilan ishlashni o‘rganadilar. Bu esa zamonaviy mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan
ko‘nikmalardan biri hisoblanadi.
5. Katta tanlov imkoniyati. Onlayn ta’lim platformalarida turli mutaxassisliklar bo‘yicha minglab
kurslar mavjud. Masalan, sun’iy intellekt, dasturlash, tibbiyot, marketing, biznes boshqaruvi kabi
yo‘nalishlarda dunyoning yetakchi universitetlari va mutaxassislaridan bilim olish mumkin.
6. Mustaqil ta’lim olish ko‘nikmasini shakllantiradi. Onlayn ta’limda o‘quvchilar o‘zlari
mustaqil ravishda bilim olishga majbur bo‘ladilar. Bu esa ularning o‘zini o‘zi boshqarish, vaqtni
to‘g‘ri taqsimlash va mas’uliyatni his qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Onlayn ta’limning kamchiliklari
1. Jonli muloqot yetishmovchiligi. An’anaviy ta’limda o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘zaro bevosita
muloqot qilishadi, bu esa tushunmovchiliklarni tez hal qilishga yordam beradi. Onlayn ta’limda
esa bu jarayon biroz cheklangan bo‘lib, o‘quvchilar muammolarini tez hal qila olmaydilar.
2. Dastlabki texnik va internet ta’minoti talabi. Onlayn o‘qish uchun yaxshi internet va
kompyuter yoki smartfon talab etiladi. Raqamli texnologiyalar yetarli rivojlanmagan hududlarda
bu muammo tug‘dirishi mumkin.
3. O‘zini-o‘zi motivatsiya qilish qiyinligi. An’anaviy ta’lim tizimida o‘qituvchilar nazorati va
dars jadvali borligi sababli talabalar tartib-intizomga rioya qilishadi. Onlayn ta’limda esa
o‘quvchilar o‘zlarini mustaqil boshqara olmasalar, kurslarni oxirigacha tugatmay qo‘yishlari
mumkin.
4. Amaliy mashg‘ulotlar yetishmovchiligi. Ba’zi sohalar, masalan, tibbiyot, muhandislik,
laboratoriya tajribalari amaliyot talab qiladi. Onlayn ta’limda nazariy bilim berilishi mumkin,
lekin amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish qiyinroq bo‘ladi.
5. Ish beruvchilar tomonidan har doim tan olinavermaydi. Ba’zi tashkilotlar hali ham an’anaviy
universitet diplomlarini onlayn kurslardan ustun qo‘yishadi. Shu sababli, ba’zi onlayn
kurslarning sertifikatlari ish topishda to‘liq kafolat bermasligi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
6. Cheklangan ijtimoiy muhit. An’anaviy ta’limda talabalar bir-biri bilan do‘stlashish, guruh
bo‘lib ishlash, ijtimoiy ko‘nikmalarni shakllantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Onlayn ta’lim
esa bunday tajribani to‘liq ta’minlay olmaydi.
Gibrid taʼlimi-zamonaviy taʼlim shakli boʻlib oʻzida ham masofaviy ham anʼanaviy taʼlimni
birlashtirgan tizim. Gibrid ta’lim metodi: An’anaviy va masofaviy taʼlimning uygʻunlashgan
shakli. Zamonaviy ta’lim tizimi rivojlanib borayotgan sari, yangi o‘qitish usullari paydo
bo‘lmoqda. Shulardan biri gibrid ta’lim (ing.
Blended Learning
yoki
Hybrid Learning
) bo‘lib, u
an’anaviy sinf xonasidagi darslarni raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashtiradi. Ushbu metod
ta’lim jarayonini yanada samarali va moslashuvchan qilishga yordam beradi.
Gibrid ta’lim nima?. Gibrid ta’lim – bu an’anaviy yuzma-yuz o‘qitish bilan onlayn ta’lim
elementlarini birlashtirgan ta’lim modeli. Unda o‘quvchilar ma’lum bir qismini sinfda, ma’lum
bir qismini esa mustaqil ravishda onlayn platformalar orqali o‘rganishadi. Gibrid ta’lim qanday
ishlaydi?
Auditoriya darslari
–
O‘qituvchi an’anaviy tarzda dars o‘tadi, o‘quvchilar bilan muloqot
qiladi va amaliy mashg‘ulotlar olib boradi.
Onlayn o‘qish – O‘quvchilar videodarslar, interaktiv materiallar, testlar, elektron darsliklar
yordamida mustaqil ta’lim oladilar.
Loyihaviy ishlash – Talabalar yoki o‘quvchilar masofaviy va auditoriya ishlarini birlashtirib,
muammolarni hal qilishga yo‘naltirilgan loyihalar ustida ishlaydilar.
Gibrid ta’limning afzalliklari
1. Moslashuvchan ta’lim jarayoni
O‘quvchilar o‘zlariga qulay vaqtda onlayn materiallarni o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Bu esa har bir o‘quvchining shaxsiy o‘quv sur’ati bo‘yicha ta’lim olishiga yordam beradi.
2. Samaradorlik va vaqtni tejash
O‘quvchilar sinfda nazariy bilim olish o‘rniga, undan oldin onlayn materiallarni o‘rganib, darsda
faqat savol-javob, muhokama va amaliy mashg‘ulotlarga e’tibor qaratishadi. Bu esa vaqtni
samarali foydalanishga imkon yaratadi.
3. Interaktiv o‘qitish imkoniyati
Gibrid ta’limda videodarslar, simulyatsiyalar, interaktiv testlar, gamifikatsiya kabi usullar orqali
o‘quvchilar bilimlarni yanada chuqurroq o‘zlashtiradilar.
4. O‘quvchilarning mustaqil ta’lim olish ko‘nikmasini oshiradi
Ushbu metod o‘quvchilarni mustaqil o‘rganishga, vaqtni to‘g‘ri taqsimlashga va o‘z-o‘zini
nazorat qilishga o‘rgatadi.
5. Ta’lim sifati oshadi
O‘qituvchilar dars vaqtida faqat nazariy bilim berish bilan cheklanmay, muhokama, guruh ishlari
va amaliy mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilarning bilimini yanada mustahkamlashga e’tibor
qaratadilar.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Gibrid ta’limning kamchiliklari
1. Texnologik talablar
Gibrid ta’lim tizimi yaxshi ishlashi uchun barqaror internet, kompyuter yoki planshet talab
etiladi. Raqamli texnologiyalar yetarlicha rivojlanmagan hududlarda bu muammo bo‘lishi
mumkin.
2. O‘quvchilarning o‘zini-o‘zi boshqarish qobiliyatiga bog‘liq
Ba’zi o‘quvchilar mustaqil o‘qishga odatlanmagani uchun darslarni oxirigacha o‘zlashtirishda
qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin.
3. O‘qituvchilar uchun yangi yondashuvlarni talab qiladi
Gibrid ta’limni samarali tashkil etish uchun o‘qituvchilar raqamli texnologiyalarni yaxshi bilishi
va yangi metodikalardan foydalana olishi kerak.
4. Guruhli va jonli muloqot cheklanishi mumkin
Ba’zi o‘quvchilar uchun jonli darslar muhim bo‘lgani uchun, onlayn o‘qish ularga qiyinchilik
tug‘dirishi mumkin. Ayniqsa, ijtimoiy va amaliy ko‘nikmalar talab qilinadigan fanlar uchun bu
muammo bo‘lishi mumkin.
Gibrid ta’limni qanday samarali tashkil etish mumkin?
1. Darslarni rejalashtirish – O‘qituvchi qaysi darslar auditoriyada o‘tilishi, qaysi materiallar
onlayn o‘rganilishi kerakligini aniq belgilashi lozim.
2. Interaktiv materiallar yaratish – Videodarslar, infografikalar, interaktiv testlar kabi
materiallar tayyorlash kerak.
3. Talabalar bilan doimiy aloqada bo‘lish – Onlayn o‘qish jarayonida savollarga javob berish,
maslahat berish va fikr almashish muhim.
4. Motivatsiya tizimini joriy qilish – O‘quvchilarni faolroq bo‘lishga undash uchun ball tizimi,
rag‘batlantirish usullari yoki gamifikatsiya kiritish mumkin.
5. Texnologik qo‘llab-quvvatlash – O‘quvchilar va o‘qituvchilarga internet, dasturlar va
onlayn platformalar bilan ishlash bo‘yicha treninglar o‘tkazish kerak.
XULOSA. Onlayn ta’lim – zamonaviy ta’lim tizimining ajralmas qismi bo‘lib, u o‘zining
ko‘plab afzalliklari bilan an’anaviy ta’limga yaxshi muqobil hisoblanadi. U ayniqsa,
moslashuvchan jadval, kam xarajat va global ta’lim imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Shu bilan
birga, uning kamchiliklari ham bor, masalan, jonli muloqot yetishmovchiligi, amaliy
mashg‘ulotlarning kamligi va o‘zini-o‘zi boshqarish qiyinligi.
Eng yaxshi ta’lim usuli bu an’anaviy va onlayn ta’limni uyg‘unlashtirish, ya’ni gibrid ta’lim
modeli bo‘lib, u har ikkala tizimning afzalliklarini o‘zida mujassamlashtiradi. Gibrid taʼlim bu
anʼanaviy va onlayn taʼlimning eng yaxshi jihatlarini birlashtirgan samarali metod. U
moslashuvchan, interaktiv va sifatli taʼlim berish imkonini yaratadi. Lekin uni muvaffaqaiyatli
amalga oshirish uchun texnologik infratuzilma, yaxshi rejalashtirilgan darslar va
oʻqituvchilarning yangi metodikalarni oʻzlashtirishi lozim. Kelajakda raqamli taʼlim tizmini
rivojlanishi bilan gibrid taʼlimi keng qoʻllanishi kutilmoqda.
FOYDАLАNILGАN АDАBIYOTLАR
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1.Xolmurodov U. Ta’lim jarayonida interfaol metodlardan foydalanish. –T.: Ilm ziyo, 2016.
2. G‘aniyev B. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar. –T.: Yangi asr avlodi, 2017.
3. Sharipov A. Ta’limda kreativ va innovatsion yondashuvlar. –T.: Navro‘z nashriyoti, 2021.
4. Kholyigitova Bakhor Kimsanboyevna. “Using artistic literature in forming the creative
skills
of
primary
class
pupils”
Science
Innovation
13.02.2023.
253-257-b.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7636689
5. Z.M.Makhmudjonov. B.K.Xolyigitova, R.A.Azamatov, B.E.Chutanov.
The role of
management in the organization of the educational process.
The way of science. 2023 №6 (112).
