JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Shoxrux Sirojev
Osiyo Xalqaro Universiteti
Jismoniy madaniyat kafedrasi o’qituvchisi
Email: sirojevshoxruxfayzullougli@oxu.uz
KURASHCHILARDA JISMONIY SIFATLARNI RIVOJLANTIRISH
Annotatsiya:
Maqolada kurash sport turining ahamiyati, yoshlar orasida mazkur sportni
ommalashtirishning jamiyat taraqqiyotiga ta’siri bayon etilgan. Asosiy e’tibor kurashchilarning
jismoniy fazilatlarini shakllantirish masalalariga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
Jismoniy sifat, sport, chidamlilik, trenirovka, aerob, anaerob, tezkorlik, kuch.
Kirish
Kurash – bu jismoniy va ruhiy tayyorgarlikni talab qiluvchi sport turi bo‘lib, unda g‘olib bo‘lish
uchun nafaqat texnik va taktik ko‘nikmalar, balki yuqori darajadagi jismoniy sifatlar ham muhim
ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada kurashchilarda jismoniy sifatlarni rivojlantirish usullari va
ularning ahamiyati haqida batafsil to‘xtalamiz.
Asosiy jismoniy sifatlar
Kurashchilarda quyidagi jismoniy sifatlar yaxshi rivojlangan bo‘lishi lozim:
Kuch
– Kurashchining asosiy tayanch sifatlaridan biri. Kuchli mushaklar zarur texnik
harakatlarni bajarishda yordam beradi.
Tezkorlik
– Raqib harakatlariga tez javob qaytarish va yashin tezligida hujum yoki himoya
qilish uchun muhim hisoblanadi.
Chidamlilik
– Kurashning uzoq davom etadigan bahslarida raqibga qarshi kurashishda
yordam beradi.
Chaqqonlik
– Harakatlarning aniqligi va samaradorligini oshiradi.
Moslashuvchanlik va elastiklik
– Mushaklarning cho‘ziluvchanligi jarohatlardan himoya
qiladi va harakatlarni yanada erkin bajarishga imkon beradi.
Kurashchining musobaqa faoliyati ko’p qirrali va mushak tizimining ulkan ishi bilan bog’liq
(kurashda statik va dinamik tartibda ishlovchi deyarli hamma mushak guruhlari qatnashadi).
Shuning uchun chidamlilik nafaqat ishlayotgan mushaklarga yetkazib beriladigan kislorod
miqdori bilan, balki mushaklarning o’zining uzoq vaqt davom etadigan kuchli zo’riqishli ishga
bo’lgan moslashishi bilan aniqlanadi.
Sportchi trenirovka va musobaqa faoliyatida ma’lum bir to’liq ishni yengib o’tgan
taqdirdagina uning chidamliligi takomillashadi. Jismoniy toliqish va chidamlilik asosida mushak
faoliyatining turli xildagi ta’minoti jarayonlari yotganligini bilgan holda ularning faoliyat
ko’rsatish darajasini oshirish uchun ularga maqsadli ta’sir etish mumkin.
Trenirovka yuklamasi, sportchi organizmiga ta’sir ko’rsatish chorasi sifatida, quyidagi tavsiflar
bilan belgilanadi: - mashq shiddati; - mashq davomiyligi; - takrorlash soni; - dam olish oralig’i
davomiyligi; - dam olish xususiyati. Bajarilayotgan mashq shiddati energiya ta’minotining aerob
va anaerob jarayonlari nisbati xususiyatiga ta’sir ko’rsatadigan yuklamaning eng muhim tavsifi
hisoblanadi. To’rtta shiddat zonasini ajartish qabul qilingan: maksimal, submaksimal, katta, sust.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Jismoniy sifatlarni rivojlantirish usullari
1. Kuchni oshirish
Kuchni rivojlantirish uchun og‘ir atletika mashqlari va kuch mashqlari muhim rol o‘ynaydi.
Asosiy mashqlar:
Gantel va shtanga bilan bajariladigan mashqlar
O‘z tana vazni bilan mashqlar (turnikda tortilish, egilish)
Statik kuch mashqlari (plank, turgan holatda og‘irlikni ushlab turish)
2. Tezkorlikni oshirish
Tezkorlikni rivojlantirish uchun quyidagi mashqlarni bajarish lozim:
Qisqa masofaga yugurish (sprint)
Portlovchi harakatlarni rivojlantirish (o‘rindan sakrash)
Maxsus kurash texnikalarini tez bajarish mashqlari
3. Chidamlilikni oshirish
Kurashchilarda chidamlilikni oshirish uchun uzoq muddatli mashg‘ulotlar kerak bo‘ladi:
Yugurish (uzoq masofaga past va o‘rtacha tezlikda)
Kardio mashqlar (velosiped, suzish, arqonda sakrash)
Takroriy kurash sparringlari
4. Chaqqonlik va moslashuvchanlikni rivojlantirish
Gimnastika va cho‘ziluv mashqlari
Muvozanatni saqlash mashqlari
Aylanma va egiluvchanlikni oshiruvchi harakatlar
Chidamlilikni rivojlantirish uchun quyidagi uslublar qo’llaniladi: bajariladigan mashqlar hajmi
va shiddatini oshirish, o’zgaruvchan, oraliqli, o’zgaruvchan-oraliqli, takrorlash.
Hajmni oshirish uslubi shundan iboratki, jismoniy mashqlarni bajarish vaqti mashg’ulotlardan
mashg’ulotga asta-sekin oshib boradi. Bu uslub mashg’ulotlar sonini ko’paytirishini nazarda
tutadi. Shiddatni oshirish uslubi jismoniy mashqlarni bajarish sur’ati, shuningdek butunlay
mashg’ulot zicqligini mashg’ulotdan mashg’ulotga asta-sekin oshirib borishni ko’zda tutadi.
Sport trenirovkasi jarayonida hamma uslublar bir-biri bilan turlicha uyg’unlashtirilgan holda
qo’llaniladi. Chidamlilikni tarbiyalash samaradorligi ko’p jihatdan trenirovka jarayonining
oqilona tuzilganligi bilan belgilanadi. Turli yo’nalishdagi mashqlarni bajarishda ma’lum bir
ketma-ketlikka amal qilish va ularning ijobiy o’zaro ta’sir etishini ta’minlash juda muhimdir.
Quyidagi ketma-ketlikka rioya etish maqsadga muvofiqdir:
- avval anaerob mashqlar (tezkor va tezkor kuch), so’ngra anaerob-glikolitik (kuch chidamliligi
uchun) mashqlar;
- avval anaerob, so’ngra aerob mashqlar (umumiy chidamlilik uchun); - avval anaerob-glikolitik,
keyin aerob mashqlar.
Agar mashqlar ketma-ketligi teskari bo’lsa, tez trenirovka samarasining o’zaro ta’siri salbiy
bo’ladi, hamda bunday mashg’ulot kam foyda beradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xulosa
Kurashchilarda jismoniy sifatlarni rivojlantirish ularning sport natijalarini yaxshilash va
jarohatlardan himoya qilishga xizmat qiladi. To‘g‘ri rejalashtirilgan mashg‘ulotlar va kompleks
yondashuv kurashchilarning kuchli va samarali bo‘lishiga yordam beradi.
Foydanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Azizov N.X. Belbog‘li turkiston kurashi. - Toshkent: о‘qituvchi, 1998.
2.Борисов К. Прaктикa рукопaшного боя. Учебное пособия под/рек. 2003 г
3.Salomov R.S. Sport mashg‘ulotining nazariy asoslari – Toshkent., О‘zbekiston Davlat
jismoniy tarbiya instituti, 2005 yil - 238 b.
4.Goncharova O.V. Yosh sportchilarning jismoniy qobiliyatlarini rivojlantirish Toshkent.,
О‘zbekiston Davlat jismoniy tarbiya instituti 2005 yil - 171 b.
5.Dzyudo kurashi. A.A.Absatarov. A.A.Istomin. Toshkent Iqtisod-Moliya 1993 yil.
6.Sirojev, S. (2024). PEOPLE'S ACTION GAMES FOR THE DEVELOPMENT OF
PHYSICAL QUALITIES OF 11-12-YEAR-OLD CHILDREN. Modern Science and
Research, 3(2), 528-535.
7.Sirojev, S. (2024). THE IMPORTANCE OF THE QUALITY OF THE BALL IN THE GAME
OF VOLLEYBALL. Modern Science and Research, 3(2), 521-527.
8.Fayzullo o’g’li, S. S. (2023). YEVROPA ITTIFOQI VA SPORT. International journal of
scientific researchers, 2(2), 7-16.
