JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
A.Sh. Toymurodov
Osiyo xalqaro universiteti
Pedagogika va psixologiya
kafedrasi o`qituvchisi
+998912447213
Abdurahmontuymuradov@gmail.com
PSIXOLOGIK XIZMAT KO`RSATISHDA DIAGNOSTIKA QILISH USUL VA
VOSITALARI
Anotatsiya:
Ushbu maqolada psixologik xizmat ko‘rsatishda diagnostika qilish turlari va usullari
haqida batafsil ma’lumot berilgan. Diagnostika insonning psixologik holati, xulq-atvori,
emotsional va intellektual rivojlanishini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada
klinik, eksperimental-psixologik, pedagogik-psixologik, mehnat psixologiyasi va shaxs
psixodiagnostikasi kabi asosiy diagnostika turlari hamda ularning qo‘llaniladigan metodlari
ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, kuzatish, suhbat, anketalar, loyihaviy va psixofiziologik metodlar
orqali inson psixikasini o‘rganish usullari tahlil qilingan. Ushbu material psixologlar,
tadqiqotchilar va ta’lim sohasi vakillari uchun muhim qo‘llanma bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Psixologik diagnostika, klinik diagnostika, eksperimental-psixologik diagnostika,
pedagogik-psixologik diagnostika, mehnat psixologiyasi, shaxs psixodiagnostikasi, psixologik
testlar, kuzatish, suhbat, anketalar, loyihaviy metodlar, psixofiziologik metodlar.
Asosiy qism:
Psixologik xizmat ko‘rsatishda diagnostika qilish turli usullar orqali amalga oshiriladi.
Diagnostika insonning psixologik holatini, xulq-atvorini, emotsional va intellektual rivojlanishini
aniqlashga yordam beradi.
Psixologik diagnostika quyidagi asosiy turlarga bo‘linadi:
Klinik (tibbiy) diagnostika
Klinik (tibbiy) diagnostika – bu insonning ruhiy holatini baholash, psixologik buzilishlarni
aniqlash va ularga tashxis qo‘yish uchun qo‘llaniladigan ilmiy asoslangan metodlar majmuasidir.
Klinik (tibbiy) diagnostika insonning psixologik va ruhiy holatini tahlil qilish, psixologik
kasalliklarni aniqlash va ularni davolash strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega.
Bu jarayon psixologlar, psixiatrlar va nevrologlar tomonidan olib boriladi.
a)
Klinik suhbat
b)
Kuzatish
c)
Loyihaviy testlar (Rorshax testi, TAT – Tematik Apperseptiv Test)
d)
Shaxs testlari (MMPI, Bek depressiya shkalasi)
Eksperimental-psixologik diagnostika
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Bu usulda maxsus ilmiy eksperimentlar orqali inson psixikasining turli jihatlari o‘rganiladi.
Shaxsning kognitiv va emotsional xususiyatlarini aniqlashda, xulq-atvor va psixik funksiyalarni
baholashda, ruhiy buzilishlarni diagnostika qilishda qo`llaniladi.
a) Kognitiv (idrok, xotira, tafakkur, e’tibor) testlari
b) Reaksiyalarni o‘lchash
c) Kompyuter dasturlari orqali o‘tkaziladigan sinovlar
Pedagogik-psixologik diagnostika
Asosan maktabgacha, maktab va oliy ta’lim muassasalarida qo‘llanadi. Talabalar va
o‘quvchilarning psixologik rivojlanishi, qobiliyatlari va o‘quv jarayoniga moslashuvi tahlil
qilinadi.
a)
Anketalar
b)
Psixologik suhbat
c)
Qobiliyat va intellekt testlari (IQ testi, Torrens kreativlik testi)
Mehnat psixologiyasi diagnostikasi
Bu diagnostika ish joyida insonning ish qobiliyatini, stressga chidamliligini va kasbiy mosligini
aniqlash uchun ishlatiladi.
a)
Kasbiy yo‘nalish testlari
b)
Stress va motivatsiya diagnostikasi
c)
Guruh psixologik muhitini tahlil qilish
Shaxs psixodiagnostikasi
Bu turdagi diagnostika insonning shaxsiy fazilatlari, temperament va xarakterini aniqlashga
qaratilgan.
a) Big Five (Katta beshlik) shaxs testi
b) MBTI (Mayers-Briggs Type Indicator)
c) Eysenck temperamenti testi
Diagnostika metodlari
Psixologik diagnostikada quyidagi asosiy metodlar qo‘llaniladi:
1. Kuzatish (Observatsiya)
Inson xulq-atvori tabiiy muhitda yoki sun’iy sharoitda kuzatiladi.
Kuzatishlar tuzilgan va tuzilmagan shaklda bo‘lishi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
2. Suhbat (Intervyu)
Ochiq va yopiq savollar asosida olib boriladi.
Psixologik maslahatchi yoki tadqiqotchi respondent bilan muloqot orqali uning
muammolarini aniqlaydi.
3. Anketa va so‘rovnomalar
Psixologik testlar yordamida insonning ruhiy holati o‘rganiladi.
Ommabop testlar: 16 PF (Cattell shaxs testi), MMPI, Bek depressiya shkalasi.
4. Loyihaviy metodlar
Odamning ongsiz motivlarini aniqlashga qaratilgan.
Mashhur testlar: Rorshax testi, Tematik Apperseptiv Test (TAT).
5. Psixofiziologik metodlar
Bioritm, yurak urishi, miya faoliyati (EEG) va boshqa fiziologik jarayonlar o‘rganiladi.
Xulosa
Psixologik diagnostika insonning psixologik holatini chuqur o‘rganish va baholashga xizmat
qiladi. Ushbu jarayon orqali shaxsning emotsional, kognitiv va xulq-atvor xususiyatlari
aniqlanadi hamda ularga mos keluvchi individual yondashuvlar ishlab chiqiladi. Klinik,
eksperimental, pedagogik va mehnat psixologiyasi diagnostikasi kabi yo‘nalishlar insonning turli
hayot sohalaridagi psixologik ehtiyojlarini o‘rganishda muhim rol o‘ynaydi. Diagnostikada
qo‘llaniladigan metodlar – kuzatish, suhbat, test va psixofiziologik o‘lchovlar – psixologik
xulosa va tavsiyalarni aniq va ilmiy asoslangan qilishga yordam beradi. Shu bois, psixologik
xizmatlar ko‘rsatishda to‘g‘ri diagnostika usullarini tanlash insonning psixologik farovonligini
ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Toymurodov,
A.
(2023,
December).
MODERN
INTERPRETATION
OF
PSYCHODIAGNOSTICS AND PSYCHOCORRECTION OF EXTREME SITUATIONS. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE" SCIENTIFIC ADVANCES AND
INNOVATIVE APPROACHES" (Vol. 1, No. 5, pp. 71-79).
2. Toymurodov, A. (2023). BASICS OF PROVIDING PSYCHOLOGICAL SERVICES TO
MILITARY PERSONNEL. Академические исследования в современной науке, 2(24), 148-
152.
3. Shuhratovich, T. A. (2025). PSIXOLOGIK TESTLAR TURLARI VA ULARNI QANDAY
QO'LLASH. Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(1), 8-15.
4. Abdurahmon, T. (2025). BOLALAR PSIXOLOGIYASINI O ‘RGANISH ULARNING
RIVOJLANISH JARAYONLARI. Modern digital technologies in education: problems and
prospects, 2(1), 16-21.
5. Abdurahmon, T. (2025). STRESSNI EKSPERIMENTAL TAHLIL QILISH. New modern
researchers: modern proposals and solutions, 2(1), 51-56.
6. Abdurahmon, T. (2025). XOTIRA VA ESLAB QOLISH JARAYONLARINI. New modern
researchers: modern proposals and solutions, 2(1), 57-62.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
7. Abdurahmon,
T.
(2025).
PSIXOLOGIYADA
QAROR
QABUL
QILISH
JARAYONLARINI EKSPERIMENTAL TADQIQ QILISH. New modern researchers: modern
proposals and solutions, 2(1), 1-7.
8. Abdurahmon, T. (2025). PSIXOLOGIYADA NEYROEKSPERIMENTLARNING
AHAMIYATI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(1), 14-20.
9. Abdurahmon,
T.
(2025).
KOGNITIV
PSIXOLOGIYA
INSONNING
ONG
JARAYONLARI. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(1), 8-13.
10. Toymurodov, A. S. (2025). BOSHQARUV VA IJTIMOIY PSIXOLOGIYA O ‘ZARO
ALOQASI. Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 7-12.
11. Toymurodov, A. S. (2025). LIDERLIK VA RAHBARLIK PSIXOLOGIYASI. Modern
digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 19-24.
12. Toymurodov, A. S. (2025). QAROR QABUL QILISH VA PSIXOLOGIK OMILLAR.
Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 13-18.
13. Toymurodov, A. S. (2025). TASHKILOT ICHIDAGI IJTIMOIY MUNOSABATLAR.
Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 1-6.
14. Toymurodov, A. S. (2025). KOGNITIV DISSONANSIYA: PSIXOLOGIK QARAMA-
QARSHILIKNI ANGLASH. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(1),
33-38.
15. Toymurodov, A. S. (2025). IJTIMOIY IDENTITET VA O'ZLIKNI ANGLASH. New
modern researchers: modern proposals and solutions, 2(1), 21-26.
