JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Abdurashidova Gavhar Abdurazzoq qizi
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
BO’LAJAK O’QITUVCHILARDA AXBOROT MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bo’lajak o’qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish,
information kompetentlik, axborotlar bilan ishlash layoqati haqida ma’lumotlar berilgan.
Kalit so’zlar:
axborot madaniyati, informatsion kompetentlik, Axborot xavfsizligi va etikasi,
Innovatsion metodlarni qo'llash, maxsus kurslar va treninglar
Hozirgi kunda axborot texnologiyalarining rivojlanishi, insoniyatning har bir sohasida chuqur iz
qoldirib, yangi imkoniyatlar va muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, ta'lim sohasida bu
jarayonlar o'qituvchilarning axborot madaniyatini shakllantirishni talab qiladi. Axborot
madaniyati, o'qituvchilarning axborotni to'g'ri izlash, tahlil qilish, baholash va foydalanish
qobiliyatini rivojlantirish, shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni ta'lim jarayoniga samarali
joriy etish imkoniyatini yaratadi. Bo’lajak o’qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish
bugungi ta'lim tizimining dolzarb masalalaridan biridir.
Bozor munosabatlari sharoitida mehnat bozorida ustuvor o’rin egallagan kuchli raqobatga
bardoshli bo’lish har bir mutaxassisdan kasbiy kompetentlikka ega bo’lish, uni izchil ravishda
oshirib borishni taqozo etmoqda. Xo’sh, kompetentlik nima?
“Kompetentlik” tushunchasi ta’lim sohasiga psixologlarning ilmiy izlanishlari natijasida kirib
kelgan. Inglizcha “competence”- qobiliyat degan ma’noni bildiradi. Kasbiy kompetentlik
mutaxassis tomonidan alohida bilim, malakalarning egallanishini emas, balki har bir mustaqil
yo’nalish bo’yicha integrativ bilimlar va harakatlarning o’zlashtirilishini nazarda tutadi.
SHuningdek, kompetentsiya mutaxassislik bilimlarini doimo boyitib borishni, yangi axborotlarni
o’rganishni, muhim ijtimoiy talablarni anglay olishni, yangi ma’lumotlarni izlab topish, ularni
qayta ishlash va o’z faoliyatida qo’llay bilishni taqozo etadi.
Kasbiy kompetentlik tarkibida informatsion kompetentlikka alohida e’tibor beriladi.
I
nformatsion kompetentlik
– axborot muhitida zarur, muhim, kerakli, foydali ma’lumotlarni
izlash, yig’ish, saralash, qayta ishlash va ulardan maqsadli, o’rinli, samarali foydalanishni
nazarda tutadi.
Axborot madaniyati va uning ahamiyati
Axborot madaniyati — bu axborotni samarali va axborot texnologiyalarini to'g'ri ishlatish
bo'yicha ko'nikmalarning majmui hisoblanadi. Bu faqatgina texnologiyalarni bilish emas, balki
axborotlarni ongli ravishda tanlash, ulardan ehtiyotkorlik bilan foydalanish, va axborotlarni
boshqa foydalanuvchilar bilan bo'lishish hamdir. O'qituvchida axborot madaniyati mavjud
bo'lishi, uning pedagogik faoliyatining samaradorligini oshirishga, o’quvchilarni axborot
oqimlaridan noto’g’ri foydalanishdan himoya qilishga, hamda ta'limning sifatini yaxshilashga
yordam beradi.
Bo'lajak o'qituvchilar uchun axborot madaniyati faqat professional faoliyatda emas, balki shaxsiy
hayotda ham katta ahamiyatga ega. Axborotning ko'pligi, qaysi ma'lumotlar ishonchli, qaysilari
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
esa yolg'on ekanligini aniqlashni talab qiladi. Bo’lajak pedagoglar, ayniqsa, axborotlarni
baholashda, qayd etishda va taqdim etishda yuqori darajada ongli yondashuvni egallashlari zarur.
Bo'lajak o'qituvchilarni tayyorlashda axborot madaniyatini shakllantirish
O'qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish, ta'lim tizimining asosiy tarkibiy qismlaridan
biri bo’lib, bo’lajak pedagoglarni zamonaviy texnologiyalar bilan tanishtirishni, axborotlarni
to'g'ri qayta ishlash va ulardan samarali foydalanishni o'rgatishni nazarda tutadi. O'qituvchilarni
axborot madaniyatiga o’rgatish jarayonida quyidagi yo'nalishlarni ko'rib chiqish muhimdir:
1.
Axborot texnologiyalari bilan tanishtirish
. Bo’lajak o’qituvchilarga zamonaviy
kompyuter texnologiyalaridan, internet resurslaridan, onlayn ta'lim platformalaridan
foydalanishni o'rgatish kerak. Shu bilan birga, o'quvchilarga turli axborot manbalaridan qanday
foydalanishni ko’rsatish, ayniqsa ilmiy manbalarni ajratib olishni o’rgatish muhimdir.
2.
Axborotlarni tanlash va tahlil qilish ko'nikmalarini rivojlantirish
. O'qituvchilar,
ma'lumotlarning ishonchliligini aniqlashda va axborotlarni tahlil qilishda ko'nikmalarga ega
bo’lishlari kerak. Bu, axborotning manbasini tekshirish, uning sifatini va aniqligini baholashni
o’z ichiga oladi.
3.
Axborot xavfsizligi va etikasi
. Bo'lajak pedagoglar axborot xavfsizligini ta'minlash,
shuningdek, ma'lumotlarni uzatishda va ishlatishda etik me'yorlarga rioya qilish zarurligini
tushunishlari kerak. O'qituvchilar o'zlarining internetda qanday iz qoldirishi va axborotlarni
qanday foydalanishi haqida axborot xavfsizligi va shaxsiy hayotga hurmat ko’rsatishni
o'rganishlari muhimdir.
4.
Innovatsion metodlarni qo'llash
. O'qituvchilarni zamonaviy axborot texnologiyalaridan
ta'lim jarayonida innovatsion metodlarni qo'llashga o’rgatish lozim. Bu metodlar,
o’quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishi, yangi axborotni samarali qabul qilishda
yordam beradi.
5.
Axborot madaniyati bo'yicha maxsus kurslar va treninglar
. Ta'lim muassasalarida
axborot madaniyati bo'yicha maxsus kurslar tashkil etish, bo’lajak o'qituvchilarni zamonaviy
texnologiyalarga tayyorlash va axborot madaniyatini o’rgatish jarayonini yanada samarali qilish
imkonini beradi.
Bo'lajak o'qituvchilarda axborot madaniyatini shakllantirish, ta'lim sohasining kelajagi uchun
nihoyatda muhimdir. Axborot madaniyati, o'qituvchilarni nafaqat texnologiyalardan samarali
foydalanishga, balki axborotlarni to'g'ri tanlash va tahlil qilishga, etik jihatlarga hurmat bilan
yondashishga ham o'rgatadi. Axborot texnologiyalari va madaniyatini o'zlashtirgan o'qituvchi,
o'quvchilarga ham axborotlarni tanlashda va ulardan samarali foydalanishda yordam beradi, bu
esa ta'lim jarayonini yanada yuqori darajaga olib chiqadi. Shu bois, ta'lim tizimida axborot
madaniyatini shakllantirishga alohida e'tibor qaratish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Abdurashidova,
G.
(2024).
O’QUVCHILARDA
DESTRUKTIV
XULQ
KO’RINISHLARINING
PAYDO
BO’LISHI
VA
UNING
OLDINI
OLISH
CHORALARI.
Medicine, pedagogy and technology: theory and practice
,
2
(9), 651-659.
2. Abdurashidova, G. (2024, May). O ‘smirlarda destruktiv xulq ko ‘rishlari shakllanishining
ijtimoiy-psixologik xususiyatlari. In
CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF
SCIENCE IN THE MODERN WORLD
(Vol. 1, No. 4, pp. 5-7).
3. Gavhar, A. (2025). IJTIMOIY TA'SIR VA MANIPULYATSIYA: PSIXOLOGIK VA
IJTIMOIY TAHLIL.
The latest news and research in education
,
2
(1), 21-27.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Gavhar, A. (2025). LIDERLIK VA UNING TURLARI: IJTIMOIY PSIXOLOGIYADA
MUHIM TUSHUNCHA.
The latest news and research in education
,
2
(1), 14-20.
5. Gavhar, A. (2025). ALTRUIZM VA YORDAM KO'RSATISH: IJTIMOIY
PSIXOLOGIYANING MUHIM TUSHUNCHALARI.
The latest news and research in
education
,
2
(1), 1-7.
6. Gavhar,
A.
(2025).
KONFORMIZM
VA
IJTIMOIY
BOSIM:
IJTIMOIY
PSIXOLOGIYANING MARKAZIY TUSHUNCHALARI.
The latest news and research in
education
,
2
(1), 56-62.
7. Gavhar, A. (2025). O'ZARO TA'SIR VA GURUH DINAMIKASI: JAMIYATDAGI
PSIXOLOGIK JARAYONLAR.
The latest news and research in education
,
2
(1), 42-48.
8. Gavhar, A. (2025). YOSH DAVRIDA QAROR QABUL QILISH VA MAS'ULIYAT.
The
latest news and research in education
,
2
(1), 35-41.
9. Gavhar, A. (2025). GURUHNING SHAXSGA TA'SIRI: IJTIMOIY PSIXOLOGIYA
ASOSLARI.
The latest news and research in education
,
2
(1), 8-13.
10. Gavhar, A. (2025). STEREOTIPLAR VA DISKRIMINATSIYA: IJTIMOIY
PSIXOLOGIK TUSHUNCHALAR.
The latest news and research in education
,
2
(1), 49-55.
11. Gavhar, A. (2025). GURUHLARARO ZIDDIYATLAR VA KONFLIKTLAR: IJTIMOIY
PSIXOLOGIYANING MUAMMOLARI.
The latest news and research in education
,
2
(1), 63-
69.
12. Gavhar, A. (2025). BOLALIKDAGI RIVOJLANISHNING ASOSIY BOSQICHLARI.
The
latest news and research in education
,
2
(1), 28-34.
