JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Boymanova Nargiza Abdumurod qizi
Samarqand davlat universiteti Kattaqo’rg’on filiali
2-bosqich talabasi, e-mail:
XALQ HAYOTIDAGI HODISALARGA ETNOPEDAGOGIK YONDASHUV
Annotatsiya:
Bugungi kunda xalq hayotida milliy an’analar, qadriyatlar va urf-odatlarning
yo’qolib ketayotganligi hech birimizga sir emas. Ushbu maqola orqali yosh avlodni tarbiyalash,
madaniy merosni saqlash va jamiyatda ma’naviy birdamlikni mustahkamlash yo’lida olib
boriladigan maqsadli vazifalar va bu yo’nalishda Etnopedagogikaning o’rni haqida so’z
yuritamiz.
Kalit so’zlar:
xalq pedagogikasi, etnopedagogik, islohotlar, qadriyat, investitsiya, psixologik
qarashlar, birlamchi ta’rif,
Аннотация:
Сегодня ни для кого из нас не секрет, что в жизни народа исчезают
национальные традиции, ценности и обычаи. В этой статье мы поговорим о
целенаправленных задачах, решаемых на пути воспитания молодого поколения,
сохранения культурного наследия и укрепления духовного единства в обществе, а также о
роли этнопедагогики в этом направлении.
Ключевые слова:
народная педагогика, этнопедагогика, реформы, ценность, инвестиции,
психологические взгляды, первичное определение
Annotation
: Today, it is no secret to any of us that national traditions, values and customs
are disappearing in the life of the people. Through this article, we will talk about the purposeful
tasks carried out in the way of educating the young generation, preserving cultural heritage and
strengthening spiritual unity in society, and the role of ethnopedagogy in this direction.
Key words:
folk pedagogy, ethnopedagogy, reforms, value, investment, psychological views,
primary definition
Barchamizga birdek ma’lumki, dunyo bo’ylab barcha rivojlanayotgan mamlakatlar qatori
bizning yurtimizda ham bir qator islohotlar o’tkazilmoqda. Yurtimiz kundan kunga turfa
zamontalab rivojlanishlar bilan boyib borayotgani yaxshi albatta. Lekin bir qatorda
investitsiyalar avj olgan bir vaqtda milliy qadriyat va an-analarimizning asta-sekinlik bilan yo’q
bo’lib borayotgani o’z o’rnidakishi ko’nglini hunob qiladi O’z navbatida bilishimiz kerak
bo’lgan narsalardan biri bu xaqimiz orasida pedagogik va psixologik qarashlarning qay darajada
to’g’ri ekanligi kundek ravshan. Quyida ushbu iboraga berilgan birlamchi ta’rifni keltirish
maqsadga muvofiq:
Xalq pedagogikasi – bu xalqning asrlar davomida to‘plangan hayotiy tajribasi, urf-odatlari,
qadriyatlari va an’analari asosida shakllangan tarbiya usullari va vositalari majmuasidir. U
og‘zaki ijod, madaniy meros va turmush tarzi orqali avloddan-avlodga o‘tib keladi. Xalq
pedagogikasi tarbiya va ta’limda milliy qadriyatlarga asoslangan amaliy tajribani o‘z ichiga oladi.
Shu o’rinda uning vazifalari bilan tanishamiz.
Xalq pedagogikasining vazifalari:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Axloqiy tarbiya:
Insonni halollik, vatanparvarlik, mehnatsevarlik, kattalarga hurmat, va
kichiklarga mehr-oqibat kabi qadriyatlar asosida tarbiyalash.
2. Madaniy merosni saqlash:
Xalqning urf-odatlari, an’analari, va og‘zaki ijod namunalarini
kelajak avlodga yetkazish.
3. Amaliy ko‘nikmalarni o‘rgatish:
Hayotda qo‘llaniladigan hunarmandchilik, dehqonchilik va
boshqa ko‘nikmalarni yosh avlodga o‘rgatish.
4. Milliy o‘zlikni shakllantirish:
Yoshlarni o‘z milliy madaniyatiga hurmatli va sadoqatli
shaxslar sifatida tarbiyalash.
5. Ijtimoiy birdamlikni mustahkamlash:
Jamoat hayotidagi o‘zaro yordam va hamjihatlik
ruhini rivojlantirish.
6. Tabiatga munosabatni o‘rgatish:
Atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiatni asrash va undan
oqilona foydalanish ko‘nikmalarini singdirish.
Xalq pedagogikasi
zamonaviy ta’lim tizimi uchun boy manba bo‘lib, tarbiya jarayonini milliy ruhda tashkil etishga
xizmat qiladi.
Hozirgi kunda kelajak avlodning yuqori qulayliklarda shod-xurramlikda unib o’sishi uchun
barcha shart-sharoitlar yaratilgan. Shunday bo’lsa ham yoshlarimiz orasida milliy urf-
odatlarimizning yo’qolib ketishi global muammolardan biri sanalmoqda. Barcha zamonlarda
bo’lgani kabi biz ta’kidlayotgan Etnopedagogik yondashuvning ham aholi kundalik turmush
tarzida o’z yechimlari mavjuddir.
Etnopedagogik yondashuv deganda, xalq hayotidagi hodisalarga milliy an’analar, urf-odatlar,
qadriyatlar, va madaniyat prizmasidan qarash, ularga milliy ruhda tarbiya berish nuqtai nazaridan
yondashish tushuniladi. Bu yondashuv orqali yosh avlodga o‘z xalqining ma’naviy merosi, tarixi,
hamda madaniyati asosida ta'lim va tarbiya berish amalga oshiriladi.
Asosiy tamoyillari:
1
. Milliy madaniyat va qadriyatlarga asoslanish: Har bir xalqning turmush tarzi va an’analari
yoshlar tarbiyasida asosiy manba sifatida xizmat qiladi.
2
. Madaniy xilma-xillikni hurmat qilish: O‘z xalqining madaniyatini qadrlash bilan birga, boshqa
xalqlarning madaniy qadriyatlariga hurmat bilan qarash.
3
. Amaliy hayotga bog‘liqlik: Xalq hayotidagi hodisalardan o‘rgatish va ulardan kundalik
turmushda foydalana olishni o‘rgatish.
4
. Mahalliy an’ana va urf-odatlarni inobatga olish: Tarbiya jarayonida o‘z hududiga xos
xususiyatlarni hisobga olish.
Bu yondashuv ta’lim va tarbiya jarayonini yanada boyitib, o‘quvchilarni o‘z milliy o‘zligiga ega,
jamiyatning ma’naviy asoslariga hurmatli shaxslar qilib shakllantirishga xizmat qiladi.
Etnopedagogika xalq hayotida muhim o‘rin tutadi, chunki u insonlarni tarbiyalashda milliy
an’analar, qadriyatlar va madaniy merosdan foydalangan holda jamiyatni rivojlantirishga xizmat
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
qiladi. Etnopedagogika xalqning hayotiy tajribasi, turmush tarzi va urf-odatlari asosida
shakllangan bo‘lib, avloddan-avlodga o‘tib kelgan milliy tarbiya tizimidir.
Xalq hayotida etnopedagogikaning o‘rni:
1
. Madaniy merosni saqlash va davom ettirish: Etnopedagogika yosh avlodga xalqning tarixi,
urf-odatlari, xalq og‘zaki ijodi, va qadriyatlarini o‘rgatib, ularni kelajak avlodlarga yetkazish
imkonini beradi.
2.
Shaxsni shakllantirish: Bu yondashuv insonni o‘z milliy o‘zligini anglashga, o‘z xalqiga,
madaniyatiga va tarixiga hurmat bilan qarashga o‘rgatadi.
3.
Jamiyatda birdamlikni mustahkamlash: Etnopedagogika orqali bir millat vakillari o‘zaro
hurmat va hamjihatlikni kuchaytiradi, bu esa jamiyatda barqarorlikni ta’minlaydi.
4
. Axloqiy tarbiya: Xalq an’analari va qadriyatlari odamlarga halollik, hurmat, kattalarga ehtirom,
mehmondo‘stlik kabi axloqiy tamoyillarni o‘rgatadi.
5.
Turmush tajribasini o‘rgatish: Xalq hayoti bilan bog‘liq bilimlar (dehqonchilik,
hunarmandchilik, tabiatni asrash, va boshqalar) kundalik hayot uchun foydali ko‘nikmalarni
shakllantiradi.
Umuman olganda, etnopedagogika jamiyatning ma’naviy va ijtimoiy asoslarini
mustahkamlashda, milliy ruhiyatni saqlashda, hamda yosh avlodni ma’naviy barkamol shaxslar
sifatida tarbiyalashda katta ahamiyatga ega.
Olimlarimiz aholi turmush tarzida etnopedagogik qarashlarning xilma-xilligi haqida keng fikr
yuritishayotgani yangi davr svilizatsiyasi belgilariga yaqqol misol bo’la oladi.
Etnopedagogik qarashlar – bu millatlarning tarixiy tajribasi, madaniyati, an’analari va urf-
odatlari asosida shakllangan pedagogik yondashuvlardir. Etnopedagogika milliy tarbiya tizimini
o‘rganib, uni zamonaviy ta’lim va tarbiya jarayoniga integratsiya qilishga yordam beradi. Bu
qarashlar milliy o‘zlikni anglash, ma’naviy qadriyatlarni rivojlantirish va yosh avlodga ma’rifiy
bilimlar berishga xizmat qiladi.
Etnopedagogik qarashlarning asoslari:
1. Milliy madaniyat va qadriyatlarga asoslanish: Har bir millat o‘zining tarbiyaviy tajribasini o‘z
madaniy merosi va urf-odatlaridan oladi.
2. Tarixiy davomiylik: Etnopedagogik qarashlar asrlar davomida shakllanib, avloddan-avlodga
o‘tgan milliy qadriyatlarni o‘z ichiga oladi.
3. Tabiat va jamiyat bilan uyg‘unlik: Tabiatni asrash, jamiyatdagi munosabatlarni tartibga solish,
va hamjihatlik etnopedagogikaning asosiy tamoyillaridan biridir.
4. Axloqiy va ma’naviy tarbiya: Milliy qadriyatlar orqali yoshlarni halollik, odob-axloq,
kattalarga hurmat va Vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.
Etnopedagogik qarashlarning asosiy tamoyillari:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Milliy o‘zlikni anglash: Yoshlarni o‘z xalqining tarixi, madaniyati va qadriyatlarini anglashga
o‘rgatish.
2. Tarixiy va milliy xususiyatlarni saqlash: Har bir millatga xos bo‘lgan pedagogik tajribalarni
kelajak avlodga yetkazish.
3. Madaniyatlararo muloqotni rivojlantirish: O‘z madaniyatini hurmat qilish bilan birga boshqa
millatlar madaniyatini ham qadrlashni o‘rgatish.
4. Turmush tajribasini o‘rgatish: Dehqonchilik, hunarmandchilik, ovchilik kabi xalq turmushi
bilan bog‘liq bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni yosh avlodga yetkazish.
Etnopedagogik qarashlarning vazifalari:
1. Madaniy merosni saqlash va targ‘ib qilish: Milliy folklor, adabiyot, san’at va hunarmandchilik
kabi sohalarni yosh avlodga o‘rgatish.
2. Ma’naviy kamolotga erishish: Yoshlarni milliy va diniy qadriyatlarga hurmat qilishga
o‘rgatish orqali ularning ma’naviy barkamolligini ta’minlash.
3. Ijtimoiy birdamlikni mustahkamlash: Mahalliy jamoalarda hamkorlik va o‘zaro yordam
ko‘nikmalarini rivojlantirish.
4. Ekologik tarbiya: Tabiatni sevish va asrashga o‘rgatish orqali ekologik mas’uliyatni oshirish.
5. Zamonaviy ta’lim bilan uyg‘unlashuv: Etnopedagogik qarashlarni zamonaviy ta’lim va tarbiya
tizimiga tatbiq etish.
Etnopedagogik qarashlar nafaqat yosh avlodni tarbiyalashga, balki milliy o‘zlikni saqlash,
jamiyatni birlashtirish va insonlarni madaniy va ma’naviy jihatdan boyitishga xizmat qiladi. Bu
yondashuv zamonaviy globalizatsiya sharoitida millatlarning o‘zligini yo‘qotmasdan
rivojlanishiga imkon beradi.
Xulosa oʻrnida shuni aytish joizki, Xalq hayotidagi masalalarda etnopedagogika muhim rol
o‘ynaydi, chunki u insonlarning tarbiyaviy, ma’naviy va madaniy ehtiyojlarini milliy an’ana va
qadriyatlar orqali qondirishga qaratilgan. Xalq hayotidagi masalalarda etnopedagogikaning o‘rni
shundaki, u milliy qadriyatlar, urf-odatlar va an’analarni tarbiya jarayoniga uyg‘unlashtirib,
insonlarni milliy o‘zlikni anglash, ijtimoiy birdamlik va ma’naviy yetuklik sari yo‘naltiradi. Bu
yondashuv jamiyatda tarbiya, ma’rifat va ahloqiy me’yorlarning mustahkamlanishiga xizmat
qiladi hamda xalqning ijtimoiy-madaniy rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov I.A. Buyuk maqsad yo'lidan og‘ishmaylik. — Т.:
« 0 ‘zbekiston». 1993
2. I.M.Mutalipova "Xalq pedagogikasi" o'quv qo'llanma. - T.:
"Fan va texnologiya" 2015
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
3. Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar. - Т.:
« 0 ‘zbekiston», 2000.
4. Maqola: "Ilk etnopedagogik fikrlar va xalq pedagogik tafakkuri taraqqiyoti"
https://azkurs.org/ilk-etnopedagogik-fikrlar-va-xalq-pedagogik-tafakkuri-taraqqiy.html
5. Maqola: "Entopedagogikaning jamiyatdagi o'rni" https://dragonlist.pl/esYzldEcvR/
