JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mamanazarova Aziza Baxtiyor qizi,
Sultonov Baxtiyor Abdumuratovich,
Jizzax davlat pedagogika universiteti
Jismoniy madaniyat fakulteti
SUZİSH TURNİRLARİNİNG TURLARİ, QATNASHİSH QOİDALARİ VA
TAYYORGARLİK
Suzish - bu nafaqat sog'lom hayot tarzi, balki qiziqarli va raqobatbardosh sport turi hamdir.
Suvda harakat qilish, nafaqat jismoniy faollikni oshiradi, balki ruhiy salomatlikni yaxshilaydi.
Suzish turnirlari esa, bu sportning juda muhim qismi bo'lib, u muayyan qoidalar asosida
o‘tkaziladi va qatnashchilar uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Ushbu maqolada suzish
turnirlarining turlari, qatnashish qoidalari va tayyorgarlik jarayonlarini batafsil tahlil qilamiz.
Suzish turnirlari turli xil o'lchovlar va formatlar bo'yicha o'tkaziladi. Eng ko‘p tarqalgan turlari
quyidagilardir:
Qisqa Masofalar.Qisqa masofalarda o'tkaziladigan turnirlar, odatda, 50 metr va 100 metr
masofalarida suzishdan iborat. Bunday turnirlar asosan tezlikka e'tibor qaratadi va
qatnashchilarni jasoratlarini ko'rsatish imkonini beradi.
Uzun Masofalar. Uzun masofalar turnirlari 200 metr, 400 metr, 800 metr va hatto 1500 metr
masofalar uchun o'tkaziladi. Bunday musobaqalarda qatnashchilar nafaqat tezlik, balki
chidamlilik va strategiyani ham namoyish etishlari kerak.
Individual Medley (IM). IM musobaqalari, har bir qatnashchi suzishning to‘rt uslubida ham
(freestyle, breaststroke, butterfly, backstroke) suzishi kerak. Bu turnirlar ko‘p qirrali
suzuvchilarni tarbiyalash uchun muhimdir.
Ekipaj Musobaqalari. Ekipaj musobaqalari, qatnashchilar guruhlarga bo'lingan holda
o'tkaziladi. Masalan, 4×100 metr yoki 4×200 metr estafet musobaqalari. Har bir suzuvchi o'z
masofasini yakunlab, guruhning umumiy natijasini belgilaydi.
Milliy va Xalqaro Turnirlar. Suzish turnirlari milliy va xalqaro darajada ham o'tkaziladi.
Milliy turnirlar, odatda, davlatdan davlatga o'zaro kelishuvga muvofiq o'tkaziladi. Xalqaro
musobaqalar, masalan, Olimpiya o'yinlari va jahon chempionatlari eng yuqori darajadagi
musobaqasar hisoblanadi.
Suzish turnirlarida qatnashish uchun bir qator qoidalar mavjud. Quyida eng muhim qoidalar
keltirilgan:
Har bir turnir uchun qatnashchilar ma'lum yosh chegaralariga ega bo'lishlari kerak. Masalan,
bolalar turnirlariga 6-16 yoshli qizlar va o'g'il bolalar, kattalar turnirlariga esa 18 yoshdan oshgan
odamlar qatnashadi. Har bir suzuvchi o'z ismini va ma'lumotlarini maxsus reestrga kiritish orqali
musobaqaga ro'yxatdan o'tishi kerak. Bu jarayon, sportchilarni haqiqiy nazorat qilish va ularga
mos turnirlarda ishtirok etish imkonini beradi. Qatnashchilar suzishning barcha uslublarida
(freestyle, breaststroke, butterfly, backstroke) qoidalariga amal qilishlari shart. Har qanday
qoidabuzarlik, sportçinin musobaqadan chetlatilishiga olib kelishi mumkin. Qatnashchilar
musobaqa joyida tayyorgarlik ko'rish, qiyinchiliklarga duch kelmaslik uchun o'zlarini
tayyorlashlari kerak. Bu jarayonda har bir sportchi suzishning texnikasini qayta ko'rib chiqishi va
murabbiylar bilan birga tayyorgarlik ko'rishi shart.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Suzish musobaqalariga tayyorgarlik jarayoni uchta muhim bosqichdan iborat: Barcha
suzuvchilar o'z jismoniy holatini yaxshilash uchun muntazam jigarrang sport mashg'ulotlari
o'tkazishlari zarur. Har kungi suzish mashg'ulotlari bilan birgalikda, boshqa sport faoliyatlari
(yugurish, velosiped minish, kuch tayyorgarligi) ham muhimdir. Ruhiy tayyorgarlik suzuvchi
uchun muhim ahamiyatga ega. Sportchilarning motivatsiyasi, o'z-o'zini boshqarish va stress bilan
kurashish qobiliyatlari, musobaqalarga muvaffaqiyatli chiqishida katta ahamiyatga ega.
Meditatsiya va ongli nafas olish texnikalari bu jarayonda yordam beradi. Ayni vaqtda suzish
texnikasi bo‘yicha tayyorgarlik ko‘rish ham juda muhimdir. Har bir suzuvchi suzishning asosiy
uslublarini o‘rganishi va ularni mukammallashtirish ustida ishlashi kerak. Bu, uchun
murabbiyning nazorati ostida tarzda, mashg'ulotlar o'tkazilishi maqsadga muvofiq.
Suzish turnirlari, jismoniy va ruhiy salomatlikni yaxshilashdan tashqari, nafaqat sog'lom hayot
tarzining bir bo'lagi, balki imkon qadar ko'proq odamlar bilan tanishish va ijtimoiy aloqalarni
rivojlantirish imkonini beradi. Har bir suzuvchi turnirdan oldin tayyorgarlik ko'rishga e'tibor
berishi kerak, chunki bu, nafaqat muvaffaqiyatga erishish, balki o'zini doimiy ravishda
rivojlantirishga ham yordam beradi. Ushbu maqola orqali suzish turnirlarining turlari, qatnashish
qoidalari va tayyorgarlik jarayonlarini behuda ravishda muhokama qilishimiz zarur.
Suzish turnirlari nafaqat jismoniy mashg'ulotlar balki, sportchilar uchun o'z qobiliyatlarini
sinovdan o'tkazish, yangi tanishuvlar o'rnatish va raqobat ruhini his etish imkoniyatini beradi.
Ushbu maqolada suzish turnirlarining turli turlari, qatnashish qoidalari va tayyorgarlik
jarayonlari boshqacha nuqtai nazardan ko'rib chiqildi.
Suzish turnirlarining juda ko‘p turlari mavjud bo'lib, har biri o'ziga xos qoidalar va talablarga ega.
Qisqa masofalarda, uzun masofalarda, individual medley (IM) va ekipaj musobaqalarida
qatnashish, har bir sportchining malakasini va tayyorgarlik darajasini oshirishga yordam beradi.
Milliy va xalqaro musobaqalar orqali sportchilar o'zlarining qobiliyatlarini global miqyosda
ko'rsatish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Bu esa, o'z navbatida, sportni yanada rivojlantirishga va
iste'dodlarni kashf etishga xizmat qiladi.
Qatnashish qoidalari esa, har bir suzuvchiga o'z mahoratini to'liq namoyish etish uchun yordam
beradi. Yil davomida qatnashadigan turnirlar va musobaqalarda qatnashish uchun ma’lum yosh
chegaralari, ro'yxatdan o'tish qoidalari va boshqa talablar mavjud. Har bir sportchining bu
qoidalarga amal qilishi, musobaqa davomida o'z qobiliyatlarini sinovdan o'tkazish, uzluksiz
o'sish va rivojlanish imkonini beradi. Musobaqa jarayonida qatnashchilarning o'zlarini namoyish
etishlari, har bir o'yinda o'z maqsadlariga erishishlari juda muhimdir.
Tayyorgarlik jarayoni suzuvchilarning muvaffaqiyati uchun kalit hisoblanadi. U uch bosqichga
bo'linadi: jismoniy tayyorgarlik, ruhiy tayyorgarlik va texnik tayyorgarlik. Har bir suzuvchi
muntazam ravishda jismoniy faoliyat bilan shug'ullanishi, o'zining mustahkam ruhiy holatini
saqlashi va suzish texnikasini mukammal o‘rganishi zarur. Bu holat, nafaqat musobaqalarda
muvaffaqiyat qozonishga, balki o'z-o'zini rivojlantirishga ham katta hissa qo'shadi.
Shuningdek, suzish turnirlari orqali sportchilar o'rtasida raqobatdan tashqari hamkorlik va
do'stlik aloqalari o'rnatilishi mumkin. Har bir suzuvchi, musobaqalar davomida yangi tanishuvlar
va ta'sirchan tajribalar orttirib, sport dunyosining bir qismi bo'lishni anglaydi. Yanada qiziq
tomoni shundaki, suzish orqali nafaqat shaxsiy tajribalarni o'stirish, balki umumiy sport muhitida
ijobiy o'zgarishlar, motivatsiya va bir-biridan o'rganish imkoniyatlarini yaratish mumkin.
Xulosa qilib aytganda, suzish turnirlari — nafaqat raqobat, balki o'z mahoratini oshirish, yangi
imkoniyatlarga erishish va do'stlik aloqalarini rivojlantirish uchun ajoyib platforma hisoblanadi.
Har bir sportchi bu muhim imkoniyatlardan foydalanishi va o'z salohiyatini yanada oshirishi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
zarur. Suzish turnirlarida muvaffaqiyatga erishish, har bir qatnashchining o'z ustida ishlashga,
yangi maqsadlar qo'yishga va doimiy ravishda o'sishga intilishiga bog'liqdir. Shu bilan birga, bu
sport turlarini nazorat qiluvchi tashkilotlar va murabbiylar ham o'z navbatida qatnashchilarga
yordam berish va ularning salomatligiga e'tibor berishlari kerak. Har bir sportchining kafolatli
tayyorgarlik jarayonlari va rag'batlantiruvchi muhitni yaratish orqali ular muvaffaqiyatli
raqobatlashadigan, kuchli va mustahkam suzuvchilarga aylanishlariga yordam berishlari
muhimdir. O'z navbatida, barcha suzuvchilarga bu musobaqalarda ishtirok etish, o'z
qobiliyatlarini sinab ko'rish va muvaffaqiyatga erishishda ulkan ijobiy ta'sir ko'rsatishini chin
dildan tilaymiz.
Foydalanilgan Adabiyotlar:
1. Usmanov, O. D. (2019). Sport jismoniy tarbiya. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy va
o‘rta ta’lim vazirligi.
2. Toshboyev, B. (2020). Suzish va uning falsafasi. Toshkent: O‘zbekiston davlat jismoniy
tarbiya va sport universiteti.
3. Rahimov, S. (2017). Jismoniy tarbiya va sport: nazariy asoslar va amaliyat. Toshkent:
O'zbekiston davlat sport universiteti.
4. G'ulomov, B. (2018). Sport faoliyatida tayyorgarlik sytemasi. Toshkent: Fan va texnologiya
nashriyoti.
5. Siddiqov, A. (2016). Suzuvchilar uchun trening dasturi. Toshkent: O'zbekiston sport
akademiyasi.
6. Xolakov, J. (2015). Raqobatbardosh suzish.
7. Sultanova, D. (2019). Suzish texnikasi va taktikasi. Toshkent: O'zbekiston davlat jismoniy
tarbiya va sport universiteti.
8. Toshkent, M. (2021). Sportning ijtimoiy ahamiyati. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi
Yoshlar ishlari agentligi.
9. Mustaqimov, R. (2018). Suzishda muvaffaqiyat sirlarining mohiyati. Toshkent: O’zbekiston
Yozuvchilar uyushmasi.
10. O'ralov, U. (2014). Suzish sporti: muammolar va yechimlar. Toshkent: O'zbekiston davlat
jismoniy tarbiya va sport universiteti.
