JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
G.X. Farmanova
Maktabgacha ta’lim muassasalari rahbar va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning
malakasini oshirish instituti stajyor-tadqiqotchisi
TURLI YOSHDAGI BOLALARNI BITTA GURUHDA TA'LIM-TARBIYA
JARAYONINI TASHKIL ETISH: PEDAGOGIK YONDASHUVLAR VA METODLAR
Annotatsiya:
Ushbu maqola maktabgacha ta'lim muassasalarida turli yoshdagi bolalarni bitta
guruhda ta'lim-tarbiya jarayonini samarali tashkil etishning muhim jihatlarini tahlil qiladi. Turli
yoshdagi bolalar o'rtasidagi kognitiv, jismoniy va emotsional farqlarni hisobga olish, shuningdek,
pedagogik yondashuvlar va metodlarni moslashtirish zarurligini ko'rsatadi. Maqolada,
shuningdek, ta'lim jarayonini rejalashtirish va maxsus sharoitlar yaratish masalalari muhokama
qilinadi. Ta'lim jarayonida bolalar orasida o'zaro muloqot va hamkorlikni rivojlantirish,
ijodkorlikni va jamoada ishlash ko'nikmalarini shakllantirish imkoniyatlari ochib berilgan.
Kalit so'zlar
: maktabgacha ta'lim, turli yoshdagi bolalar, ta'lim-tarbiya jarayoni, pedagogik
yondashuv, metodlar, kognitiv rivojlanish, jismoniy rivojlanish, emotsional rivojlanish, faoliyat
asosidagi metodlar, differensiyalangan yondashuv, o'zaro ta'sir, maxsus sharoitlar.
Аннотация
:Данная статья анализирует важные аспекты организации образовательного
процесса с детьми разных возрастов в одной группе в дошкольных образовательных
учреждениях. Рассматривается необходимость учета когнитивных, физических и
эмоциональных различий между детьми, а также адаптации педагогических подходов и
методов. В статье также обсуждаются вопросы планирования образовательного процесса
и создания специальных условий для эффективного обучения. Процесс обучения
способствует развитию взаимодействия и сотрудничества между детьми, а также
формированию творческих и социальных навыков.
Ключевые слова
: дошкольное образование, дети разных возрастов, образовательный
процесс, педагогические подходы, методы, когнитивное развитие, физическое развитие,
эмоциональное развитие, методы на основе деятельности, дифференцированный подход,
взаимодействие, специальные условия
Annotation
:This article analyzes the key aspects of organizing the educational process with
children of different ages in a single group in preschool educational institutions. It discusses the
necessity of considering cognitive, physical, and emotional differences between children, as well
as adapting pedagogical approaches and methods. The article also addresses issues of planning
the educational process and creating special conditions for effective learning. The process of
education fosters the development of interaction and cooperation among children, as well as the
formation of creative and social skills.
Key words:
preschool education, children of different ages, educational process, pedagogical
approaches, methods, cognitive development, physical development, emotional development,
activity-based methods, differentiated approach, interaction, special conditions.
Maktabgacha ta'lim tizimida turli yoshdagi bolalarni bitta guruhda ta'lim-tarbiya jarayonini
tashkil etish, pedagoglarning samarali yondashuv va metodlarni tanlashini taqozo etadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar o'rtasidagi kognitiv, jismoniy va emotsional farqlarni hisobga
olish, ta'lim jarayonini har bir bolaning rivojlanish darajasiga moslashtirishni talab qiladi. Ushbu
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
maqolada turli yoshdagi bolalarni bir guruhda ta'lim-tarbiya jarayonini tashkil etishdagi
pedagogik yondashuvlar va metodlar, shuningdek, bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish
uchun zarur bo'lgan metodik yondashuvlar tahlil qilinadi.
1. Turli Yoshdagi Bolalar O'rtasidagi Farqlar
Maktabgacha ta'limda turli yoshdagi bolalar o'rtasidagi farqlarni tahlil qilish, ta'lim jarayonini
to'g'ri tashkil etishda muhim omildir. Yosh farqlari quyidagi sohalarda o'zini ko'rsatadi:
Kognitiv rivojlanish
: Kichik yoshdagi bolalar (0-3 yosh) asosan sezgi va motorik
ko'nikmalar orqali dunyo bilan tanishsa, kattaroq bolalar (3-6 yosh) ijtimoiy va kognitiv faollikni
rivojlantirishga kirishadilar. Kattalar uchun tasavvurlarni yaratish va mavzularni tushunish ancha
rivojlangan bo'ladi, kichik yoshdagi bolalar esa oddiy sezgilarga asoslangan tushunchalarni
o'zlashtiradilar.
Jismoniy rivojlanish
: Kichik yoshdagi bolalar motorik ko'nikmalarini rivojlantirishga katta
e'tibor qaratadilar, kattaroq bolalar esa jismoniy faoliyatlarni murakkab darajada bajarishga qodir
(masalan, yig'ish, qurish, tasvirlarni yaratish).
Emotsional rivojlanish
: Yangi tug'ilgan bolalar va kichik yoshdagilar o'zaro
munosabatlarni boshlash uchun ko'proq vaqtga muhtoj bo'lsa, kattaroq bolalar o'z hissiyotlarini
yaxshiroq ifodalaydilar va jamoaviy faoliyatlarda ishtirok etishga tayyor bo'ladilar.
2. Pedagogik Yondashuvlar va Metodlar
Turli yoshdagi bolalar uchun bir guruhda ta'lim jarayonini tashkil etishda pedagogik
yondashuvlar va metodlarning moslashuvchanligi muhim ahamiyatga ega. Bunda asosiy
yondashuvlar quyidagilardir:
Differensiyalangan yondashuv
: Turli yoshdagi bolalar uchun bir xil faoliyatda qatnashish,
ammo ularning rivojlanish darajasiga moslashtirilgan vazifalarni taqdim etish zarur. Masalan,
kichik yoshdagi bolalar uchun motorik mashqlar va oddiy o'yinlar, kattalar uchun esa mantiqiy
va ijodiy faoliyatlar tashkil etiladi.
Faoliyat asosidagi metodlar
: Ta'lim jarayonida o'yin, tasviriy san'at, musiqa va boshqa
kreativ faoliyatlar asosida bolalar turli darajalarda o'zaro o'rganadilar. Har bir bola o'z
qobiliyatiga qarab faoliyatni davom ettiradi. Kichik yoshdagi bolalar uchun rasm chizish yoki
loydan haykallar yasash, kattaroq bolalar uchun esa tasviriy san'at asarlarini yaratish kabi
faoliyatlar qo'llaniladi.
O'zaro ta'sir va yordam
: Kattaroq bolalar kichik bolalarga yordam berib, o'zlarini
o'qituvchi sifatida his qilishadi, kichik bolalar esa kattalardan ko'proq narsalarni o'rganadilar. Bu
jarayon bolalar orasidagi o'zaro muloqot va hamkorlikni rivojlantiradi, shuningdek, kattalar o'z
bilimlarini boshqalarga etkazishda ko'nikmalarini oshiradilar.
3. Ta'lim Jarayonini Rejalashtirish
Turli yoshdagi bolalarni bir guruhda ta'lim-tarbiya jarayonini tashkil etishda samarali
rejalashtirish juda muhim. Ta'lim jarayoni quyidagi bosqichlarda amalga oshirilishi mumkin:
Boshlang'ich faoliyatlar
: Faoliyatning dastlabki 15-20 daqiqasi davomida bolalar jismoniy
faollikka undanadi, turli tovushlarga javob berish va o'yinlar orqali motorik ko'nikmalarini
rivojlantiradilar. Kattaroq bolalar esa birgalikda jismoniy mashqlarda ishtirok etadilar.
O'quv faoliyatlari
: 30-40 daqiqa davomida bolalar tasvirli mashqlar orqali yangi
tushunchalarni o'zlashtiradilar. Kichik yoshdagilar uchun shakllar va ranglarni o'rganish, kattalar
uchun esa oddiy matematika va ranglar haqida savol-javoblar tashkil etiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mustahkamlash va ko'nikmalarni rivojlantirish
: 15-20 daqiqa davomida kichik yoshdagi
bolalar qo'l motorikasi mashqlarini bajaradilar, kattaroq bolalar esa ijtimoiy va psixologik
o'yinlar orqali o'z bilimlarini mustahkamlashadi.
Yengil mashqlar va dam olish
: Ta'lim jarayonining oxirida barcha bolalar uchun umumiy
dam olish, musiqa tinglash yoki erkin harakat qilishga imkoniyat beriladi.
4. Maxsus Sharoitlar Yaratish
Turli yoshdagi bolalar uchun samarali ta'lim jarayonini tashkil etish uchun maxsus sharoitlar
yaratish zarur. Kichik yoshdagi bolalar uchun yumshoq va xavfsiz o'yin maydonchalari, kattalar
uchun esa didaktik materiallar (kitoblar, bloklar, taxta va boshqalar) taqdim etiladi. Bu,
bolalarning har birining ehtiyojlarini qondirishga yordam beradi va ta'lim jarayonining
samaradorligini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1. Sh. X. Xudoyberdiyeva, M. M. Toshpo'latov. (2019).
Maktabgacha ta'limda bolalar
psixologiyasi
. Tashkent: O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi.
2. A. N. Sadykova. (2017).
Pedagogik yondashuvlar va metodlar: Maktabgacha ta'lim
tizimida innovatsiyalar
. Toshkent: Ta'lim nashriyoti.
3. I. A. Mamatov. (2018).
Maktabgacha ta'limda farqlarni inobatga olish: Psixologik va
pedagogik asoslar
. Toshkent: Fan va texnologiyalar.
4. V. G. Skornyakov. (2015).
Differentsial'nye podkhody v obucheniye i vospitanii detey
raznykh vozrastov
. Moskva: Prosveshcheniye.
5. A. B. Davydova. (2020).
Pedagogika v detskom saede: Teoriya i praktika
. Sankt-Peterburg:
Yezhegodnik.
6. J. M. Singer. (2016).
Early childhood education: A global perspective
. London: Routledge.
7. B. P. Frolov. (2014).
Psychological aspects of early childhood development
. Moscow:
Higher Education Publishing.
8. UNESCO. (2017).
The role of early childhood education in building an inclusive society
.
Paris: UNESCO Publishing.
