JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Davranova Gulbahor Numondjonovna
Osiyo xalqaro universiteti “Pedagogika va psixologiya”
kafedrasi dotsenti
(sunny.davranova@gmail.com)
O‘QITUVCHILARNING VIRTUAL TA’LIMDAGI ROLI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada virtual ta’limning mazmuni, uning afzalliklari va
o‘qituvchilarning ushbu ta’lim shaklidagi roli tahlil qilinadi. Virtual ta’limning samaradorligini
oshirish uchun o‘qituvchilarga qo‘yiladigan asosiy talablar va duch kelinadigan qiyinchiliklar
yoritilgan. Shuningdek, virtual ta’limning zamonaviy ta’lim jarayoniga qo‘shayotgan hissasi va
istiqbollari haqida fikr yuritilgan.
Kalit so’zlar:
virtual ta’lim, onlayn ta’lim, masofaviy ta’lim, raqamli texnologiyalar,
o‘qituvchilarning roli, interaktiv ta’lim, o‘quvchi, talaba, modulyarlik, iqtisodiy samaradorlik,
virtual o‘quv muhiti, virtual o‘qituvchi, mustaqil dars, internet, baholash, virtual borliq.
ROLE OF TEACHERS IN VIRTUAL EDUCATION
Abstract
: this article analyzes the content of virtual education, its benefits and the role of
teachers in this form of Education. To improve the effectiveness of Virtual education, the basic
requirements for teachers and the difficulties faced are covered. There has also been a reflection
on the contribution and prospects that virtual education contributes to the modern educational
process.
Keywords:
virtual education, online education, distance education, digital technology, teacher
role, interactive education, student, student, modularity, economic efficiency, virtual learning
environment, virtual teacher, independent lesson, internet, assessment, virtual presence.
Kirish.
Zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi bilan ta’lim tizimi ham sezilarli darajada o‘zgarib
bormoqda. An’anaviy ta’lim shakllari bilan bir qatorda virtual ta’lim ham keng tarqalib,
o‘qituvchilarning rolini yangicha talqin qilish zaruratini tug‘dirmoqda. Raqamli texnologiyalar
va mediaresurslar o'quv jarayonini yanada samarali va interaktiv qilish uchun muhim rol
o'ynaydi. Ushbu texnologiyalarni to'g'ri va samarali qo'llash, bolalar va o'quvchilarga nafaqat
bilim olishni osonlashtiradi, balki ularning ijodiy va kritik fikrlash ko'nikmalarini ham
rivojlantiradi.
Asosiy qism.
Virtual ta’lim – bu internet va raqamli texnologiyalar yordamida masofadan turib
ta’lim olish jarayoni bo‘lib, o‘quvchilar va o‘qituvchilar jismoniy makondan qat’i nazar, onlayn
muhitda bilim almashadilar. Virtual (lotincha “Virtualis” - mumkin bo‘lgan, ya’ni muayyan
bir sharoitlarda sodir bo‘ladigan yoki ro‘y berishi mumkin bo‘lgan) tushunchasi narsalar va
hodisalarning vaqt va makonda mavjud bo‘lmagan, lekin obyektiv narsalar yoki subyektiv
obrazlarning amalga oshish ehtimoli mavjud bo‘lgan jarayonni anglatadi. Virtual ta’lim
texnologiyalari asosini multimedia, D texnologiyasi va simulyatorlar tizimi tashkil etadi. Virtual
ta’lim quyidagi asosiy shakllarda bo‘lishi mumkin:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Virtual ta’lim an’anaviy ta’lim shakllariga nisbatan bir qator afzalliklarga ega. Quyida ularning
asosiy jihatlari keltirilgan:
Qulaylik va moslashuvchanlik:
Talabalar istalgan joydan va istalgan vaqtda ta’lim olish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ta’lim jarayoni shaxsiy jadvalga moslashtirilishi mumkin.
Ko‘proq ta’lim resurslari:
Virtual muhitda keng ko‘lamli ma’lumotlar, videodarslar, interaktiv
topshiriqlar va boshqa ta’lim materiallari mavjud. Har bir talaba o‘zining o‘quv sur’atiga mos
keluvchi resurslarni tanlashi mumkin.
Xarajatlarni kamaytirish:
Yo‘l xarajatlari, yotoqxona to‘lovlari va darslik sotib olish zaruriyati
kamayadi. O‘qituvchilar va talabalar uchun ko‘p hollarda bepul yoki arzon raqamli ta’lim
resurslari taqdim etiladi.
Texnologik ko‘nikmalarni rivojlantirish:
Virtual ta’lim jarayonida talabalar va o‘qituvchilar
zamonaviy texnologiyalardan foydalanishni o‘rganadilar. Raqamli savodxonlik oshadi, bu esa
kelajakda ish bozorida raqobatbardoshlikni ta’minlaydi.
O‘qituvchilarning imkoniyatlari kengayadi:
Virtual muhitda o‘qituvchilar ko‘proq talabalar
bilan muloqot qilishi va global auditoriyaga chiqishlari mumkin. Ta’lim metodlarini interaktiv va
innovatsion usullar bilan boyitish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Ko‘proq tahlil va baholash imkoniyati:
Onlayn baholash tizimlari orqali talabalar natijalarini
tezkor va aniq kuzatish mumkin. O‘qituvchilar talabalar faolligini tahlil qilish va mos
strategiyalar ishlab chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Multimedia gurkirab rivojlanayotgan zamonaviy axborot texnalogiyasidir, multimedia maxsus
texnalogiya bo’lib,dasturiy texnik taminot asosida kamputerda bir vaqtning o’zida matnli,
tasviriy axbarotni tovushli va harakatli holda video filim holatida ifodalash mumkin. Multimedia
– tasvirli ma’lumotlar bilan ishlashga qodir bo’lgan vosita hisoblanadi. Odatda multimedia
deganda turli shakldagi ma’lumotlarni qayta ishlovchi vositalar majmuasi hisoblanadi,
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
multimedia komputer tizimida matn, tovush videotasvirni va turli animatsiyalarni
mujassamlashtirish imkonini beruvchi zamonaviy axborotlar texnologiyasidir.
Multimediaga mansub texnik vositalarga mos ma`lumotni, masalan, tovush va videoelementlarni,
taqlidli, uzluksiz shakldan kompyuter tushunadigan raqamli shaklda o`tkazadi. Shu bilan birga,
saqlangan va qayta ishlangan mos ma`lumotni inson adekvat qabul qila olishi uchun multimedia
qiziqtirayotgan raqamlardan zarur obrazlar, masalan, tovush va videoelementlar yaratadi.
Multimedia vositalari ta’lim berishning samarali va istiqbolli quroli boʻlib, u oʻqituvchiga
an’anaviy ma’lumotlar manbaidan koʻra keng koʻlamdagi ma’lumotlar massivini taqdim etish;
koʻrgazmali va uyg‘unlashgan holda nafaqat matn, grafiklar, sxemalar, balki ovoz,
animatsiyalar, video va boshqalardan foydalanish; axborot turlarini ta’lim oluvchilarning qabul
qilish (idrok etish) darajasi va mantiqiy oʻrganishiga mos ravishda ketma-ketlikda tanlab
olish imkoniyatini yaratadi.
O‘qituvchining virtual ta’limdagi asosiy roli
Virtual ta’limda o‘qituvchi shunchaki bilim beruvchi emas, balki yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi,
muvofiqlashtiruvchi va rag‘batlantiruvchi sifatida ham maydonga chiqadi. Quyida virtual
ta’limdagi o‘qituvchilarning asosiy rollari tahlil qilinadi:
Yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi va muvofiqlashtiruvchi:
-
Talabalarga o‘quv materiallarini tushuntirish va ularni mustaqil o‘rganishga yo‘naltirish.
-
Masofaviy ta’lim platformalarida resurslarni tartibga solish va taqdim etish.
-
Texnik muammolarni hal qilish va talabalar uchun qulay muhit yaratish.
Faollashtiruvchi va motivatsiya beruvchi:
-
Talabalarning faolligini oshirish va ularning mustaqil fikrlashiga ko‘maklashish.
-
Virtual muhitda samarali fikr almashish va muhokamalarni tashkil etish.
-
Individual yondashuv orqali har bir talabaning ehtiyojlariga mos keluvchi metodlarni
qo‘llash.
Baholovchi va tahlil qiluvchi:
-
Onlayn testlar, topshiriqlar va boshqa baholash usullari orqali talabalarning natijalarini tahlil
qilish.
-
O‘quv jarayonining samaradorligini doimiy monitoring qilish va kerakli o‘zgarishlarni
kiritish.
-
Yozma fikr-mulohazalar orqali talabalar bilan doimiy aloqada bo‘lish.
Virtual ta’limda o‘qituvchilar duch keladigan muammolar
Virtual ta’limda samarali o‘qituvchi bo‘lish uchun turli qiyinchiliklarni yengish lozim. Quyidagi
muammolar bunga misol bo‘la oladi:
Texnologik cheklovlar – Barcha talabalar va o‘qituvchilar zamonaviy texnologiyalardan
foydalana olish imkoniyatiga ega emas.
Faol ishtirokni ta’minlash – An’anaviy ta’limga nisbatan virtual ta’limda talabalarni jalb
qilish qiyinroq bo‘lishi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Shaxsiy aloqa yetishmovchiligi – Virtual muhitda talabalar bilan bevosita aloqa qilish
imkoniyati cheklangan bo‘lishi mumkin.
Xulosa:
Virtual ta’limda o‘qituvchilarning roli an’anaviy ta’limdan tubdan farq qiladi. Ular
nafaqat bilim beruvchi, balki muvofiqlashtiruvchi, rag‘batlantiruvchi va innovatsion
yondashuvlarni tatbiq etuvchi mutaxassislar sifatida faoliyat yuritishlari kerak. Zamonaviy
texnologiyalardan samarali foydalanish, interaktiv dars usullarini qo‘llash va shaxsiy yondashuv
virtual ta’limning samaradorligini oshirishga yordam beradi. O‘qituvchilar o‘z ustida doimiy
ishlash orqali talabalar uchun yanada samarali va sifatli ta’lim muhitini yaratishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Андресен, Бент. Б. Мультимедиа в образовании: специализированный учеб. курс: [пер.
с англ] / Бент. Б. Андерсен, Катя Ван Ден Бринк. - 2 - е изд.; испр. и доп.- М.:Дрофа, 2007.-
221 с.
2.
Numondjonovna, D. G. (2021). The use of interactive methods in forming the ecological
worldview of preschool children.
Middle European Scientific Bulletin
,
11
.
3.
Numondjonovna, D. G. (2022). The Importance of Aesthetic Education in Comprehensive
Education of Preschool Children.
International Journal of Discoveries and Innovations in
Applied Sciences
,
2
(2), 54-57.
4.
Numondjonovna, D. G. (2021). The importance of using multimedia to expand children’s
worldwide during the activities.
Asian Journal Of Multidimensional Research
,
10
(7), 28-31.
5.
Davranova Gulbahor, N. (2022). Advantages of using modern information technologies in
teaching russian language for primary school students.
American journal of social and
humanitarian research
,
3
(1), 333-338.
6.
Davranova, G. N. (2022). Use of Information Technologies in Primary School Russian
Lessons.
European journal of innovation in nonformal education
,
2
(6), 73-78.
7.
Numondjonovna, D. G. (2022). Maktabgacha va boshlang ‘ich ta’lim tizimida sifat
samaradorligini oshirishning innovatsion yondashuvi.
PEDAGOGS jurnali
,
1
(1), 144-146.
8.
Davranova, G. N. (2023, January). THE DEVELOPMENT OF PUPILS’SPEECH IN
RUSSIAN LESSONS IN ELEMENTARY SCHOOL. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC
CONFERENCE" INNOVATIVE TRENDS IN SCIENCE, PRACTICE AND EDUCATION"
(Vol.
2, No. 1, pp. 147-154).
9.
Numondjonovna, D. G. (2022). Tabiat bilan tanishtirish orqali maktabgacha yoshdagi
bolalarda ekologik madaniyatni rivojlantirish.
PEDAGOGS jurnali
,
1
(1), 363-367.
10.
Numondjonovna, D. G. (2024). SHAXSGA YO’NALTIRILGAN YONDASHUV
ASOSIDAGI TA’LIMNING AHAMIYATI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(1),
197-202.
11.
Numondjonovna, D. G. (2024). FORM, METHOD, TOOLS OF USING INFORMATION
AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES IN TEACHING RUSSIAN IN PRIMARY
SCHOOL PUPILS.
Miasto Przyszłości
,
47
, 495-499.
12.
Numondjonovna, D. G. (2022). Boshlang’ich sinf o’quvchilarining rus tilida lug’atlar bilan
ishlash jarayonida kreativligini oshirish. Pedagogs jurnali, 1(1), 168-170.
13.
Davranova, G. N. (2023). Theoretical And Practical Aspects Of Applying Information
Technology In Teaching The Russian Language. Innovative Development In The Global Science,
2(10), 106-111.
14.
Davranova, G. N. (2023). Using Multimedia Technologies In Russian Language Lessons In
Elementary Grades: The Way To More Effective Learning. The Role Of Science And Innovation
In The Modern World, 1(8), 48-53.
