JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mirzayeva Kamola Ikrom qizi
o`qituvchi Jizzax DPU, O`zbekiston
OLIY TA'LIM MUASSASALARIDA O‘QUV JARAYONINI MODERNIZATSIYA
QILISHNING AKSIOLOGIK IMKONIYATLARI
Annotatsiya:
Maqolada, oliy ta'lim tizimidagi zamonaviy o‘zgarishlar va yangilanishlar tahlil
qilinadi. Oliy ta'lim muassasalarida o‘quv jarayonini modernizatsiya qilishda aksiologik
yondashuvning ahamiyati ko‘rsatilgan. Aksiologiya, ya'ni qadriyatshunoslik, nafaqat ilmiy
bilimlar, balki insoniy qadriyatlar, axloqiy-me'yoriy tamoyillarni ham rivojlantirishni maqsad
qiladi. Maqolada aksiyologik yondashuvning asosiy elementlari, jumladan qadriyatlar tizimi,
axloqiy va madaniy qadriyatlar, shaxsiyatni rivojlantirish, ijtimoiy mas'uliyat, etika va inson
huquqlariga hurmat kabi tushunchalar yoritilgan. Ta'lim jarayonining modernizatsiyasi nafaqat
ilmiy-texnik yutuqlarni joriy etish, balki talabalar va jamiyat uchun ahamiyatli bo‘lgan axloqiy,
madaniy qadriyatlarni ham rivojlantirishni taqozo etadi.
Kalit so`zi:
Oliy ta'lim tizimi, modernizatsiya, aksiologik yondashuv, insoniy qadriyatlar,
axloqiy tamoyillar, madaniy qadriyatlar, ilmiy texnologiyalar, interdisciplinar yondashuv,
jamiyatga mas'uliyat, inson huquqlari, adolat va tenglik, global qadriyatlar, shaxsiyatni
rivojlantirish, ta'limning sifatini oshirish, talabalar tarbiyasi, ijtimoiy mas'uliyat, shaxsiy
mas'uliyat, o‘quv jarayoni, axloqan to‘g‘ri yo‘nalish.
Аннотатция:
В статье анализируются современные изменения и обновления в системе
высшего образования. Показана важность аксиологического подхода в модернизации
образовательного процесса в высших учебных заведениях. Аксиология, то есть наука о
ценностях, направлена на развитие не только научного знания, но и
общечеловеческих ценностей, моральных и нормативных принципов. В статье раскрыты
основные элементы аксиологического подхода, включая такие понятия, как система
ценностей,
морально-культурные
ценности,
развитие
личности,
социальная
ответственность, этика и уважение прав человека. Модернизация образовательного
процесса требует не только внедрения научно-технических достижений, но и развития
нравственных и культурных ценностей, важных для учащихся и общества.
Ключевые слово:
Система высшего образования, модернизация, аксиологический подход,
общечеловеческие ценности, моральные принципы, культурные ценности, научные
технологии, междисциплинарный подход, ответственность перед обществом, права
человека, справедливость и равенство, глобальные ценности, развитие личности,
повышение качества образования, студенческое образование, социальная ответственность,
личная ответственность, образовательный процесс, этическое направление.
Annotatsion:
The article analyzes modern changes and innovations in the higher education
system. The importance of the axiological approach in the modernization of the educational
process in higher educational institutions is shown. Axiology, that is, the study of values, aims to
develop not only scientific knowledge, but also human values, moral and normative principles.
The article covers the main elements of the axiological approach, including concepts such as a
value system, moral and cultural values, personality development, social responsibility, ethics
and respect for human rights. Modernization of the educational process requires not only the
introduction of scientific and technical achievements, but also the development of moral and
cultural values that are important for students and society.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Keywords:
Higher education system, modernization, axiological approach, human values,
ethical principles, cultural values, scientific technologies, interdisciplinary approach,
responsibility to society, human rights, justice and equality, global values, personality
development, improving the quality of education, student education, social responsibility,
personal responsibility, educational process, morally correct direction.
Oliy ta'lim tizimi hozirgi kunda jahon miqyosida uzluksiz o‘zgarishlar va yangilanishlarni
boshdan kechirmoqda. Bu o‘zgarishlar ta'limning sifatini oshirish, talabalar va o‘qituvchilar
orasida samarali o‘zaro munosabatlarni yo‘lga qo‘yish, o‘quv jarayonini zamonaviy talablar
asosida tashkil etish kabi maqsadlarni ko‘zlaydi. Oliy ta'lim muassasalarida o‘quv jarayonini
modernizatsiya qilishda aksiologik yondashuvning o‘rni katta. Aksiologiya, ya'ni
qadriyatshunoslik, ta'lim tizimida nafaqat bilimlar, balki insoniy qadriyatlar, axloqiy-me'yoriy
tamoyillarni ham rivojlantirishga qaratilgan. Oliy ta'limda o‘quv jarayonining modernizatsiyasi
aksariyat hollarda nafaqat ilmiy texnologiyalarni joriy etishni, balki talabalar va jamiyat uchun
ahamiyatli bo‘lgan axloqiy va madaniy qadriyatlarni ham rivojlantirishni anglatadi.
Aksiologik yondashuvning mohiyati
Aksiologik yondashuv ta'lim jarayonida talabalar, o‘qituvchilar va umuman ta'lim
muassasalarining faoliyatiga axloqiy va estetik qadriyatlar asosida yondashishni ta'minlaydi.
Bunda nafaqat ilmiy bilimlar, balki shaxsiy va ijtimoiy qadriyatlarni shakllantirish, jamiyatga
foydali insonlarni tarbiyalash maqsad qilib qo‘yiladi. Oliy ta'limda aksiologik yondashuvning
asosiy elementlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1. Qadriyatlar tizimi: Ta'lim jarayonida muhim bo‘lgan qadriyatlar, masalan, erkinlik, adolat,
mehnat, hamjihatlik, barqarorlik va inson huquqlariga hurmat kabi tushunchalar shakllanadi.
2. Insonning ichki dunyosi va axloqi: Talabalar nafaqat ilmiy bilimlarga ega bo‘lishi, balki
axloqiy-me'yoriy qadriyatlar, shaxsiy mas'uliyat va hamjamiyatda mas'uliyatli fuqarolar sifatida
tarbiyalanishlari lozim.
3. Madaniy qadriyatlar: Oliy ta'limda o‘quv jarayonining modernizatsiyasi jamiyatdagi
madaniy qadriyatlarni va urf-odatlarni hurmat qilishni, turli millatlar va madaniyatlar bilan
tenglik va o‘zaro hurmat asosida yashashni o‘rgatish orqali amalga oshiriladi.
Zamonaviy o‘quv jarayonida ilmiy sohalar o‘rtasida integratsiya va interdisciplinar
yondashuvning ahamiyati katta. Bu, bir tomondan, talabalarni turli sohalarda bilimlar bilan
tanishtirish, ikkinchi tomondan, ularning dunyoqarashini kengaytirish, turli qadriyatlarni
tushunish va ularga hurmat ko‘rsatish imkonini beradi. Misol uchun, iqtisodiyot va falsafani
birlashtirish orqali talabalar nafaqat raqamli texnologiyalarni, balki jamiyat va insoniyatga ta'sir
ko‘rsatadigan axloqiy masalalarni ham o‘rganishlari mumkin.
Oliy ta'limda o‘quv jarayonining modernizatsiyasi, ayniqsa, ilmiy-texnik yutuqlarni
kiritishda etik masalalarni ham hisobga olishni taqozo etadi. Masalan, sun'iy intellekt,
biotexnologiyalar va genetik muhandislik kabi sohalarda yangiliklarni o‘rganishda, talabalar va
o‘qituvchilar axloqiy jihatdan mas'uliyatli qarorlar qabul qilishga o‘rgatish lozim. Bunda, ilm-fan
va texnologiya faqat iqtisodiy rivojlanish uchun emas, balki insoniyatning axloqiy qadriyatlarini
saqlab qolish uchun ham xizmat qilishiga e'tibor qaratish zarur.
Oliy ta'lim muassasalarida o‘quv jarayonini modernizatsiya qilish, talabaning shaxsiyatini
rivojlantirishga katta ahamiyat beradi. Bu jarayonda, talaba faqat ilmiy bilimlar emas, balki
jamiyatga foydali bo‘lgan ijtimoiy mas'uliyat, etika va axloqiy qadriyatlar bilan ham tanishishi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
lozim. Oliy ta'limda talabalar jamiyatdagi turli muammolarni yechishda faol ishtirok etishga,
ehtiyotkorlik bilan qarorlar qabul qilishga o‘rgatiladi.
Oliy ta'limda o‘quv jarayonining modernizatsiyasi talabalar orasida inson huquqlari, adolat
va tenglikni targ‘ib qilishni o‘z ichiga oladi. Bu, o‘z navbatida, yosh avlodni jamiyatdagi
tenglikni, adolatni va inson huquqlarini himoya qilishga tayyorlaydi. Talabalar bu qadriyatlarni
nafaqat o‘quv dasturlari doirasida, balki amaliy mashg‘ulotlar va jamoat ishlari orqali ham
o‘rganadilar.
Global dunyoda o‘quv jarayonining modernizatsiyasi global qadriyatlarni o‘rganish bilan
birga, har bir millatning o‘ziga xos qadriyatlarini hurmat qilishga ham katta e'tibor qaratadi. Bu
esa talabalarga jahon miqyosida o‘z o‘rnini topishga, o‘z madaniyatini saqlashga va boshqalar
bilan muvaffaqiyatli hamkorlik qilishga imkon beradi.
Oliy ta'lim muassasalarida o‘quv jarayonini modernizatsiya qilishning aksiologik imkoniyatlari
talabalarning nafaqat ilmiy bilimlar, balki axloqiy, madaniy va ijtimoiy qadriyatlarni
o‘zlashtirishlariga yo‘l ochadi. Bunda nafaqat ilmiy-texnik yutuqlarni kiritish, balki talabalarga
jamiyatda mas'uliyatli, etik jihatdan mas'uliyatli shaxs sifatida rivojlanish imkoniyatlarini
yaratish kerak. Aksiologik yondashuv orqali ta'lim jarayonini takomillashtirish, nafaqat ilmiy
kadrlarni tayyorlash, balki jamiyat uchun ahamiyatli, axloqan to‘g‘ri yo‘nalishda faoliyat
yuritadigan shaxslarni tarbiyalashni ta'minlaydi.
Adabiyotlar:
1. Mirziyoyev, Sh. M. (2021).
Ta'lim va ilm-fan taraqqiyoti – O‘zbekiston taraqqiyotining
asosiy omili
. Tashkent: O’zbekiston.
Prezidentning ta'lim tizimidagi islohotlar va uning aksiyologik ahamiyatiga bag‘ishlangan asari.
Bu asar, ayniqsa, zamonaviy o‘quv jarayonining maqsadlari va qadriyatlariga e'tibor qaratadi.
2. Mirziyoyev, Sh. M. (2018).
O'zbekiston – yangi bosqichda rivojlanish yo‘lida
. Tashkent:
O’zbekiston. Prezident Shavkat Mirziyoyevning O’zbekistonda ta'limni modernizatsiya qilish va
uning xalqaro miqyosda raqobatbardoshligini oshirishga bag‘ishlangan asari.
3. Mirziyoyev, Sh. M. (2020)
.
Inson qadri – davlat siyosatining markazida
. Tashkent:
O’zbekiston. Oliy ta'lim tizimining islohoti va unga aksiyologik yondashuvni joriy etishga
qaratilgan prezident asari.
4. Mirziyoyev, Sh. M. (2021).
Yoshlarni tarbiyalashda yangi davrning talablari
. Tashkent:
O’zbekiston. Yoshlarning ma'naviy va axloqiy tarbiyasiga, shuningdek, ta'lim tizimida
aksiyologik yondashuvlarga e'tibor qaratilgan asar.
5. Gulomov, T. (2019).
O’zbek ta'limining istiqbollari va global integratsiya
. Tashkent:
Scientific Publishing. O’zbek ta'limining global miqyosda integratsiyasi va oliy ta'limda
aksiyologik qadriyatlarning roli haqida muhim ma'lumotlar.
6. Azimov, D. (2017).
O'zbek ta'lim tizimida innovatsion yondashuvlar
. Tashkent: Fan va
texnologiya. O'zbek ta'lim tizimidagi innovatsiyalar va ularning aksiyologik jihatlari tahlil
qilingan.
7. Yuldashev, A. (2020).
Oliy ta'lim tizimini modernizatsiya qilish: muammolar va yechimlar
.
Tashkent: Uzbekistan Academy of Sciences. Ushbu kitobda O'zbekistonning oliy ta'lim tizimini
modernizatsiya qilish jarayonlari, uning xalqaro miqyosda raqobatbardoshligini oshirishga
qaratilgan yondashuvlar va aksiologik qadriyatlar tahlil qilinadi.
8. Yunusov, B. (2018).
Oliy ta'limda axloqiy qadriyatlar: nazariy va amaliy masalalar
.
Tashkent: Science and Education.
Kitobda oliy ta'lim tizimida axloqiy qadriyatlarni shakllantirishga qaratilgan tamoyillar, usullar
va innovatsiyalar haqida so‘z yuritiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
9. Jalilov, A., & Ismoilov, R. (2020).
Ta'limda yangi metodologik yondashuvlar va aksiyologiya
.
Tashkent: Academic Publishing.
Maqolada ta'limda aksiyologik yondashuvlar va yangi metodologik usullarning o‘quv jarayoniga
ta'siri tahlil qilinadi.
10. Akhmedov, B. (2021).
Global ta'lim va o'zbek modeli
. Tashkent: Tashkent University Press.
Ushbu asarda O'zbekistonning oliy ta'lim tizimining global ta'lim tizimiga integratsiyasi, uning
aksiyologik va axloqiy qadriyatlarni rivojlantirishdagi o‘rni ko‘rsatilgan.
11. Mukhammadiev, M. (2022).
Zamonaviy ta'lim va innovatsiyalar
. Tashkent: Uzbekistan
National Publishing House.
Oliy ta'lim muassasalaridagi zamonaviy innovatsion yondashuvlar, ularning ta'limda aksiyologik
qadriyatlar bilan aloqasi haqida ilmiy tahlil berilgan.
