Authors

  • Homidov Farhod Faxriddinovich
    Osiyo Xalqaro Universiteti “Umumtexnik fanlar” kafedrasi o’qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.iqro.104291

Keywords:

Kvadratik stoxastik operatorning konsstruksiyasi E chekli va sanoqli to’plam uchun kvadratik stoxastik operator konstruksiyasi Potts modeli Gibbs o’lchovlari tadqiqot obyektlari bo’lib ko’paytma o’lchovga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar 2 nuqtali bog’liqsiz grafda aniqlangan Markov zanjiriga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar Markov zanjirlari Markov zanjirlariga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar hisoblanadi.

Abstract

Matematik biologiyaning masalalari kvadratik stoxostik operatorlarni o’rganishga keladi. Bu operatorlar qurilishida o’lchovlar ishlatiladi. Ko’paytma o’lchovga ko’ra konstruksiya bo’yicha qurilgan kvadratik stoxastik operatorlar dinamikasi o’rganilgan. Markov o’lchoviga mos konstruksiya bo’yicha qurilgan kvadratik stoxastik operatorlar dinamikasi hali o’rganilmagan. Shu sababli bu masalalarni o’rganish dolzarb hisoblanadi. Bu ishda biz Markov zanjirlarini va Markov zanjirlariga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar  ham alohida o’rganilgan. Shu sababli biz novolterra tipidagi kvadratik stoxastik operatorlar uchun asosiy masalani o’rganib chiqdik. Bunda Markov zanjiriga mos KSO dinamikasi o’rganish dolzarbdir. Ikki nuqtali bog’liqsiz grafda mos keluvchi Markov zanjiri bo’yicha qurilgan kvadratik stoxastik operatorlar o’rganilgan.


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Homidov Farhod Faxriddinovich

Osiyo Xalqaro Universiteti “Umumtexnik fanlar” kafedrasi o’qituvchisi

Farhod2708@mail.ru

IKKI NUQTALI BOG’LIQSIZ GRAFDA ANIQLANGAN MARKOV ZANJIRIGA MOS

KELUVCHI KVADRATIK STOXASTIK OPERATORLAR

Annotasiya:

Matematik biologiyaning masalalari kvadratik stoxostik operatorlarni o’rganishga

keladi. Bu operatorlar qurilishida o’lchovlar ishlatiladi. Ko’paytma o’lchovga ko’ra konstruksiya

bo’yicha qurilgan kvadratik stoxastik operatorlar dinamikasi o’rganilgan. Markov o’lchoviga

mos konstruksiya bo’yicha qurilgan kvadratik stoxastik operatorlar dinamikasi hali

o’rganilmagan. Shu sababli bu masalalarni o’rganish dolzarb hisoblanadi. Bu ishda biz Markov

zanjirlarini va Markov zanjirlariga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar ham alohida

o’rganilgan. Shu sababli biz novolterra tipidagi kvadratik stoxastik operatorlar uchun asosiy

masalani o’rganib chiqdik. Bunda Markov zanjiriga mos KSO dinamikasi o’rganish dolzarbdir.

Ikki nuqtali bog’liqsiz grafda mos keluvchi Markov zanjiri bo’yicha qurilgan kvadratik stoxastik

operatorlar o’rganilgan.

Kalit so'zlar:

Kvadratik stoxastik operatorning konsstruksiyasi E chekli va sanoqli to’plam

uchun kvadratik stoxastik operator konstruksiyasi,Potts modeli Gibbs o’lchovlari tadqiqot

obyektlari bo’lib ko’paytma o’lchovga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar,2 nuqtali

bog’liqsiz grafda aniqlangan Markov zanjiriga mos keluvchi kvadratik stoxastik

operatorlar,Markov zanjirlari,Markov zanjirlariga mos keluvchi kvadratik stoxastik operatorlar

hisoblanadi.

Kvadratik stoxastik operator

(

)

=

=

=

=

-

n

i

i

i

n

n

n

x

x

R

x

x

x

S

1

1

1

1

,

0

:

,...,

simpleksni o`ziga aks ettiruvchi akslantirish bo`lib quyidagi ko`rinishga egadir

(

)

n

k

x

x

p

x

V

j

n

j

i

i

k

ij

k

,.....

1

,

:

1

,

,

=

=

=

(1)

va bu yerda

-

k

ij

p

,

belgilarni avloddan-avlodga o`tish ehtimolligi bo`lib quyidagi shartlarni

qanoatlantiradi

,

0

,

k

ij

p

(

)

n

k

j

i

p

n

k

k

ij

,..

1

,

,

,1

1

,

=

=

=

(2)


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Har bir

1

-

n

S

x

element

{

}

n

,..,

1

=

E

to`plamda aniqlangan ehtimollik o`lchovi bo`ladi.

Populyasiya ixtiyoriy

1

-

n

S

x

holatdan boshlanib, keyingi

Vx

holatga o`tadi va keyingi

x

V

2

holatga o`tadi va h.z….

Berilgan boshlang`ich

( )

1

0

-

n

S

x

nuqta uchun

( )

{ }

,..

2

,1

,

0

,

=

l

x

l

trayektoriya

( )

( )

( )

l

l

x

V

x

=

+

1

,

,..

2

,1

,

0

=

l

qonuniyat asosida, ya`ni (1) operatorning iteratsiyasi sifatida

aniqlanadi.

Matematik biologiyaning asosiy masalasi bo`lib berilgan kvadratik stoxastik operatorning

trayektoriyasining asimptorik holatini o`rganish bo`lib sanaladi. Bu masala Volterra kvadratik

stoxastik operatorlar sinfi uchun deyarli `toliq o`rganilgan.

Volterra kvadratik stoxastik operatorlar deb (1),(2) va qo`shimcha

,

0

,

=

k

ij

p

agar

{ }

n

k

j

i

j

i

k

,...,

2

,1

,

,

,

,

=

(3)

shart asosida aniqlanadi.

(3) shartning biologik ma`nosi juda sodda:

-

k

individ faqat

i

va

j

ota-onalarning birini

belgilarini takrorlashi mumkin.

R.N. Ganixo`jayevning ilmiy ishlaridan quyidagilar ma`lum

Volterra

(

)

( )

(

)

1

1

1

1

,..,

,..,

:

-

-

=

=

®

=

n

n

n

n

S

x

x

x

x

V

S

x

x

x

V

kvadratik stoxastik

operatorning umumiy ko`rinishi :

n

k

x

a

x

x

n

i

i

ki

k

k

,...,

1

,

1

1

=

+

=

=

(4)

va bu yerda

k

i

uchun

1

2

,

-

=

k

ik

ki

p

a

va

0

=

kk

a

munosabatlarni qanoatlantiradi.

Bundan tashqari

ik

ki

a

a

-

=

va

1

ki

a

munosabtlar ham o`rinli bo`ladi.

Volterra kvadratik stoxastik operatorlar nazariyasi Lyapunov funksiyalri va turnirlar nazariyalari

asosida rivojlantirildi. Ammo novolterra kvadratik stoxastik operatorlar sinfi haligacha to`liq

o`rganilmagan. Novolterra operatorlar sinfini o`rganish uchun qo`llash mumkin bo`lgan umumiy

nazariya yaratilmagan.

N.N. G`anixo`jayev va U.A. Roziqovlarning maqolalarida kvadratik stoxastik operatorlarni

konstruksiyasi quyidagicha keltirilgan.

(

)

L

,

L

– karrali qirralarga va halqalarga ega bo`lmagan graf berilgan bo`lsin.

L

– grafning

barcha uchlari va

L

– barcha qirralar to`plami bo`lsin.


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Undan tashqari,

F

chekli to`plam berilgan bo`lsin.

F

to`plamni genotiplar to`plami (statistic

mexanika masalalarida

F

to`plamga spin qiymatlari to`plami ) deyiladi.

F

®

L

:

s

akslantirishga hujayra deyiladi. Barcha hujayralar to`plamini

W

bilan beilgilaymiz va

W

chekli

to`plamda aniqlangan barcha ehtimollik o`lchovlari to`plamini

(

)

F

L

,

S

orqali belgilab olamiz.

Berilgan

(

)

L

,

L

grafning maksimal bog`liq komponentalari

{ }

)

,...,

1

(

n

i

i

=

L

lar bo`lsin.

Ixtiyoriy ikkita

,

,

2

1

W

s

s

konfiguratsiya fiksirlaymiz va ular uchun quyidagi to`plamni

aniqlaymiz.

{

}

i

i

or

i

i

L

L

L

L

=

=

W

=

L

W

2

1

2

,

1

:

)

,

,

(

s

s

s

s

s

s

s

barcha

n

i

,...,

1

=

Biror

(

)

F

L

,

S

m

ehtimollik o`lchovi

W

da berilgan bo`lsin va bu o`lchov ixtiyoriy

W

s

hujayra uchun

( )

0

>

s

m

shartni qanoatlantirsin, ya`ni biror potensial bilan aniqlangan Gibbs

o`lchovi bo`lsin.

s

s

s

,

2

1

p

ehtimolliklarni quyidagi formula bialn aniqlaymiz.

L

W

L

W

=

hollarda

boshqa

,

0

)

,

,

(

agar

,

))

,

,

(

(

)

(

2

1

2

1

,

2

1

s

s

s

s

s

m

s

m

s

s

s

p

(5)

Ma`lumki, bu ehtimolliklar uchun quyidagi munosabatlar o`rinli bo`ladi.

,

0

,

2

1

s

s

s

p

s

s

s

s

s

s

,

,

1

2

2

1

p

p

=

va

W

=

s

v

s

s

1

,

2

1

p

barcha

W

2

1

,

s

s

.

(

)

F

L

,

S

da aniqlangan

( )

m

V

kvadratik stoxastik operator

(5) ehtimolliklar orqali

quyidagicha aniqlangan bo`lsin:

ixtiyoriy

)

,

(

F

L

S

l

o`lchov uchun

)

,

(

)

(

F

L

=

S

V

l

l

o`lchovni quyidagi formula

bilan aniqlaymz.

W

=

W

s

s

l

s

l

s

l

s

s

s

s

s

),

(

)

(

)

(

2

1

,

,

2

1

2

1

p

(6)

Shunday qilib, qachonki kvadratik stoxastik operatorlar qurilgan bo`lsa, Gibbs taqsimotlari hosil

bo`ladi.

(6) formula bilan kvadratik stoxastik operator Volterra kvadratik stoxastik operatori deyiladi,

agar

k

ij

p

,

koeffisiyentlar faqat

k

i

=

yoki

k

j

=

larda noldan farqli bo`lsa va boshqa barcha

hollarda nolga aylansa. Bunday modelning biologic interpritatsiyasi quyidagicha: yangi

tu`g`iladigan avlod faqat ota yoki onaning belgilarini takrorlashi mumkin.

2 Novolterra operatorni aniqlanishi


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Bu paragrafda ushbu konktruksiya yordamida qurilgan novolterra operatorning dinamikasini

o`rganish bilan tanIshib chiqamiz.

)

,

(

L

G

L

=

– chekli graf va

{ }

m

i

i

,...,

2

,1

,

=

L

lar

G

grafning maksimal bo`g`liq

qism graflari bo`lsin.

i

i

L

F

=

W

bilan

{ }

m

i

i

,...,

2

,1

,

=

L

qism graf ustida aniqlangan barcha

konfiguratsiyalar to`plamini belgilaymiz.

i

W

to`plamda aniqlangan

i

m

ehtimollik o`lchovlari ixtiyoriy

i

W

s

konfiguratsiya uchun

( )

0

>

s

m

i

shartni qanoatlantirsin.

m

W

W

W

=

W

...

2

1

to`plamda

m

ehtimollik

o`lchovini quyidagi formula bilan aniqlaymiz

( )

( )

=

=

m

i

i

i

1

s

m

s

m

(7)

1

=

m

hol qurilgan kvadratik stoxastik operator Volterra kvadratik stoxastik operatori bo`ladi.

Teorema . (7) o`lchov yordamida qurilgan (6) kvadratik stoxastik operatorni

m

ta volterra

kvadratik stoxastik operatorlarga keltirish mumkin.

ISBOT.

(

)

W

=

m

j

j

j

j

,

,

,

2

1

K

va

(

)

W

=

m

y

y

y

y

,

,

,

2

1

K

konstruksiyalarni

fiksirlaymiz. Bu konstruksiyalarga mos

(

)

{

}

{

}

m

i

i

i

i

m

,...,

2

,

1

,

,

:

,

,

)

,

,

(

1

=

W

=

=

L

W

y

j

s

s

s

s

y

j

K

va

( )

L

W

+

=

=

hollarda

boshqa

,

0

)

,

,

(

agar

,

)

(

)

(

1

,

y

j

s

y

m

j

m

s

m

s

jy

m

i

i

i

i

i

i

i

p

(8)

tengliklarni hosil qilamiz. Biz bu yerda quyidagi tenglikdan foydalandik.

(

)

(

)

( )

{

}

( )

( )

(

)

=

=

=

+

=

=

W

m

i

i

i

i

i

m

i

m

i

i

i

i

i

i

m

G

1

,...,

1

,

,

:

,

,

1

1

,

,

y

m

j

m

s

m

y

j

m

y

j

s

s

s

K

.

Shunday qilib, (7) o`lchov yordamida (6) formula bilan aniqlangan kvadratik stoxastik operatorni

quyidagicha yozish mumkin

( )

(

)

( )

{

}

(

)

( )

(

)

(

)

( ) ( )

y

l

j

l

y

m

j

m

s

m

s

s

l

s

l

y

y

y

y

j

j

j

j

y

j

s

W

=

W

=

=

+

=

=

i

i

m

i

i

m

i

i

i

m

i

i

i

i

i

i

i

m

:

,...,

:

,...,

1

,

1

1

1

)

(

1

,...,

.

(9)

Quyidagicha belgilash kiritamiz


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

( )

(

)

W

+

-

=

W

+

-

=

=

i

k

m

i

i

i

k

k

m

i

i

i

X

,

,...,

,

,

,...,

1

1

1

:

,

1

1

1

,...,

,

,

,...,

s

s

s

w

s

s

w

s

s

w

s

s

w

s

s

l

s

l

(10)

(9) tenglikdan yuqoridagi belgilashga asosan quyidagi tenglikni hosil qilamiz

{

}

+

+

=

=

=

=

W

=

W

+

-

m

i

j

j

j

j

j

j

j

j

i

i

i

i

i

j

j

j

i

m

m

i

i

i

X

1

)

,

(

:

,...

,...

,

,..

:

,

)

(

)

(

1

)

(

)

(

)

(

)

(

)

(

1

1

1

1

y

m

j

m

s

m

y

m

w

m

w

m

s

l

y

j

s

w

s

s

y

y

j

j

j

j

w

s

s

w

+

-

+

+

+

-

m

i

i

m

i

i

i

i

m

m

i

i

y

y

y

y

j

j

j

m

w

m

w

m

y

y

l

j

j

j

j

l

,...,

,

,..

,...

1

1

1

1

1

1

1

1

)

(

)

(

)

(

)

,...

(

)

,...,

,

,...,

(

{

}

(

)

(

) (

)

=

+

+

-

=

m

i

i

m

m

i

j

j

j

j

j

j

j

j

j

j

j

y

y

y

y

l

j

j

l

y

m

j

m

s

m

y

j

s

,...,

,

,..

,...

)

(

)

(

1

)

(

1

1

1

1

1

,

{

}

+

+

=

+

-

+

-

=

m

i

i

j

j

j

m

m

i

i

m

i

j

j

j

j

j

j

j

j

i

i

i

i

s

s

s

s

y

j

s

y

y

j

j

j

j

y

m

j

m

s

m

y

m

w

m

w

m

,...,

,

,...,

1

)

,

(

,...

,...

,

,..

1

1

1

1

1

1

1

)

(

)

(

1

)

(

)

(

)

(

)

(

2

)

,...,

(

)

,...,

,

,

,...,

(

1

1

1

1

m

m

i

i

y

y

l

j

j

w

j

j

l

+

-

(11)

{

}

(

)

1

)

(

)

(

1

)

(

,...

,

,...,

1

,

1

1

1

=

+

+

-

=

m

i

i

j

j

j

m

i

j

j

j

j

j

j

j

j

s

s

s

s

y

j

s

y

m

j

m

s

m

tenglikni o`rinli ekanligini e`tiborga olsak, (11) formuladan quyidagiga ega bo`lamiz.

=

+

=

+

-

+

-

)

,...,

(

)

,....

,

,

,...

(

)

(

)

(

)

(

2

1

1

1

1

,...

,...

,

,..

,

1

1

1

1

m

m

i

i

i

i

i

i

i

m

m

i

i

X

y

y

l

j

j

w

j

j

l

y

m

w

m

w

m

y

y

j

j

j

j

w

+

-

+

-

+

=

+

-

+

-

m

i

i

m

i

i

m

i

i

m

i

i

y

y

y

y

j

j

j

j

y

y

w

y

y

l

j

j

w

j

j

l

,...

,

,...

,...

,

,...

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

)

,...

,

,

,...

(

)

,...

,

,

,...

(

=

+

+

+

-

+

-

+

-

W

)

,...,

(

)

,...

,

,

,...

(

)

(

)

(

)

(

2

1

,...

,

,...

,...

,

,...

1

1

1

\

1

1

1

1

1

1

m

m

i

i

i

i

i

i

m

i

i

m

i

i

i

i

y

y

l

j

j

w

j

j

l

y

m

w

m

w

m

y

y

y

y

j

j

j

j

w

y


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

W

+

+

=

w

y

y

w

y

m

w

m

w

m

w

\

,

,

2

.

)

(

)

(

)

(

2

,

i

i

i

i

i

i

i

X

X

X

Demak (9) operatorni quyidagicha qayta yoziv olishimiz mumkin ekan

( )

( )

( )

+

+

=

W

w

y

y

w

w

w

y

m

w

m

w

m

\

,

,

,

,

2

i

i

i

i

i

i

i

i

X

X

X

X

(12)

va bu yerda

w

,

i

X

(10) formula bilan aniqlangan va

m

i

i

,...,

1

,

=

W

w

.

Ixtiyoriy

m

i

,...,

1

=

qiymat uchun

1

,

=

W

i

i

X

w

w

munosabatning o`rinli ekanligidan (12) tenglikdan

(9) kvadratik stoxastik operatorning quyidagi ko`rinishiga ega bo`lamiz

( )

( )

( )

( )

+

-

+

=

W

i

i

i

i

i

i

i

i

X

X

X

y

y

w

w

y

m

w

m

y

m

w

m

,

,

,

1

(13)

(4) operatorning ko`rinishi bilan (13) operator ko`rinishini solishtirsak har bir fiksirlangan

(

)

m

i

i

,...,

1

=

da (13) operatorning

( )

1

1

:

-

W

-

W

®

i

i

S

S

V

i

Volterra operatori bo`lishi

kelib chiqadi.

Teorema isbotlandi.

Biz foydalangan G grafda aniqlangan

F

spin qiymatlar to`plami

m

i

i

,...,

2

,1

,

=

W

uchun

ham aynan o`sha qiymatli konfiguratsiya bo`ladi. Qachonki har bir

i

L

qism graf o`zining

i

F

konfiguratsiyalar to`plamiga ega bo`lganda Teorema 2 ni yana umumiyroq hol uchun ham

isbotlash mumkin.

Novolterra operatorning taryektoriyasi

Ma`lumki, (4) ko`rinishdagi volterra operatorlarning trayektoriyasi to`la o`rganilgan. Bu ma`lum

nazariyadan foydalanib (9) ko`rinishda aniqlangan novolterra operator trayektoriyasini o`rganish

masalasi bilan shug`ullanamiz.

( )

( )

( )

( )

( )

y

m

w

m

y

m

w

m

y

j

i

i

i

i

i

a

+

-

=

,

belgilash olamiz. Har bir fiksirlangan

{

}

m

i

,..,

1

larda

( )

i

a

y

j

,

quyidagi xossalarni qanoatlantirishini son tekshirish mumkin

( )

( )

( )

.

1

,

,

,

,

-

=

i

i

i

a

a

a

y

j

y

j

y

j

(14)


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Agar ixtiyoriy

{

}

m

i

,...,

1

uchun

( )

i

V

kvadratik stoxastik operatorning trayektoriyasini

asimptotik holatini bilgan holda

( )

®

®

l

X

X

i

i

l

,

*

,

,

w

w

ayta olsak, u holda (13) operatorni

ham trayektoriyasini

( )

( )

( )

®

®

*

l

l

,

s

l

s

l

aytish mumkin. Bu quyidagi chiziqli

tenglamalar sistemasini

( )

m

i

X

i

i

i

,...

1

,

,

*

,

:

=

W

=

=

W

*

w

s

l

w

w

s

s

(15)

yechish orqali topiladi.

Dastlab Volterra kvadratik stoxastik operatorlarni trayektoriyasi uchun ma`lum bo`lgan

natijalarni isbotsiz keltirib o`tamiz. Bunda biz quyidagicha belgilashlardan foydalanamiz.

Simpleks chegarasini

(

)

=

=

=

=

-

-

0

:

,...,

1

1

1

1

n

j

j

n

n

n

x

S

x

x

x

S

, va simpleksning ichini

1

1

1

\

int

-

-

-

=

n

n

n

S

S

S

kabi belgilaymiz.

Ixtiyoriy boshlang`ich

( )

1

0

-

n

S

x

nuqtani

olamiz va

( )

0

x

n

bilan

( )

{ }

l

x

trayektoriyaning limitik nuqtalar to`plamini belgilab olamiz.

Teorema 3.

1) Agar

( )

1

0

int

-

n

S

x

boshlag`ich nuqta qo`zg`olmas nuqta bo`lmasa ( ya`ni

( )

( )

0

0

x

Vx

),

u holda

( )

1

0

-

n

S

x

n

.

2)

( )

0

x

n

limitik nuqtalar to`plami bitta nuqtadan iborat to`plam yoki cheksiz to`plam bo`lishi

mumkin.

3) Agar

1

int

*

-

n

S

x

volterra operatori uchun yakkalangan qo`zg`olmas nuqta bo`lsa, u holda

ixtiyoriy

( )

*

0

x

x

, boshlang`ich nuqta uchun

( )

{ }

l

x

trayektoriya yaqinlashunchi bo`ladi.

Natija 4. (13) novolterra operatori uchun

( )

0

x

n

limitik nuqtalar to`plami Teorema 3 ning 1)-3)

xossalari o`rinli.

ISBOT. 1) Teorema 3 ga ko`ra

0

*

~

,

=

w

i

X

shartni qanoatlantiruvchi kamida bitta

i

W

w

~

mavjud bo`ladi.

( )

0

>

s

l

o`rinli bo`lgani uchun (15) dan barcha

s

lar uchun shunday

w

s

~

=

i

topiladiki, u uchun

( )

0

*

=

s

l

tenglik o`rinli bo`ladi. Bu esa natijaning 1) tasdig`ini o`rinli

bo`lishini ko`rsatadi. 2) va 3) xossalar ham xuddi shunda (15) dan kelib chiqadi.

Endi volterra kvadratik stoxastik operatorlar uchun kiritilgan turnirlar nazariyasidan ayrim
tushunchalarni keltirib o`tamiz. Faraz qilaylik

k

i

larda

0

ki

a

bo`lsin. (4) formila


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

yordamida

n

uchli

n

G

to`la grafni aniqlaymiz.

n

G

grafning uchlari orasidagi yo`nalishni

quyidagicha aniqlaymiz. Agar

0

<

ki

a

bo`lsa, u holda graf

-

k

uchdan

-

i

uchga qarb

yo`nalgan deb va agar

0

>

ki

a

bo`lsa, u holda graf

-

i

uchdan

-

k

uchga qarab yo`nalgan deb

qaraladi. Ma`lumki to`la yo`naltirilgan graf turnir deb ataladi va

n

T

kabi belgilanadi. Agar

turnirning ixtiyoriy uchidan boshqa uchiga turnir yo`nalishi bo`yicha boorish mumkin bo`lsa

turnir kuchli turnir deyiladi.

Turnir uchlarini qayta nomerlash asosida

r

T

qism turnirni

n

T

turnirning dastlabki

r

ta

nuqtasidan tashkil topgan deb olish mumkin. Demak,

n

r

va

n

r

=

bo`ladi faqat va faqat agar

n

T

kuchli turnir bo`lsa.

Teorema 5. Faraz qilaylik

n

T

turnir kuchli bo`lmasin va

( )

1

0

int

-

n

S

x

bo`lsin. Agar

r

j

>

bo`lsa, u holda

®

l

da

( )

0

®

l

j

x

bo`ladi va bu yaqinlashish tezligi cheksiz kamayuvchi

geometric progressiya tezligida bo`ladi.

Natija 6.

( )

0

i

V

operatorga mos

( )

0

i

T

kuchli bo`lmagan turnir bo`luvchi

{

}

m

i

,...,

2

,1

0

son va

1

0

int

-

n

S

l

berilgan bo`lsin. U holda

0

0

~

i

i

W

s

,

W

s

uchun

( )

( )

0

®

s

l

l

munosabatni

qanoatlantiruvchi

0

0

~

~

i

i

W

W

qism to`plam mavjud va

®

l

da yaqinlashish tezligi cheksiz

kamayuvchi geometric progressiya tezligida bo`ladi.

MISOL.

{ }

2

,1

=

L

va

=

L

bo`lgan

(

)

L

G

,

L

=

grafni qaraymiz. Spin qiymatlar to`plami

{ }

A

a

,

=

F

bo`lsin. Bu holda

(

)

( )

( )

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

=

=

=

=

=

W

s

s

s

s

kabi bo`ladi. Quyidagi

to`plamlarni topamiz.

(

)

(

)

{

}

A

A

,

,

,

1

1

1

=

=

L

W

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

A

A

A

,

,

,

,

,

2

1

2

1

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

(

)

{

}

A

a

A

A

,

,

,

,

,

3

1

3

1

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

( )

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

4

1

=

=

=

=

=

L

W

s

s

s

s

s

s

(

)

(

)

(

)

{

}

a

A

A

A

,

,

,

,

,

2

1

1

2

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

( )

{

}

a

A

,

,

,

2

2

2

=

=

L

W

s

s

s

(

)

(

)

( )

( )

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

3

2

=

=

=

=

=

L

W

s

s

s

s

s

s


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

(

)

( )

( )

{

}

a

a

a

A

,

,

,

,

,

4

2

4

2

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

A

a

A

A

,

,

,

,

,

3

1

1

3

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

( )

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

2

3

=

=

=

=

=

L

W

s

s

s

s

s

s

(

)

( )

{

}

A

a

,

,

,

3

3

3

=

=

L

W

s

s

s

(

)

( )

( )

{

}

a

a

A

a

,

,

,

,

,

4

3

4

3

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

A

,

,

,

,

,

4

1

1

4

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

a

A

,

,

,

,

,

4

2

2

4

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

a

,

,

,

,

,

4

3

3

4

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

( )

{

}

a

a

,

,

,

4

4

4

=

=

L

W

s

s

s

Endi quyidagi ehtimolliklar berilgan bo`lsin.

( )

1

1

a

m

=

A

,

( )

2

1

a

m

=

a

,

( )

1

2

b

m

=

A

,

( )

2

2

b

m

=

a

1

,

0

,

,

,

2

1

2

1

2

1

2

1

=

+

=

+

b

b

a

a

b

b

a

a

.

(4.8) formulaga asosan quyidagilarga ega bo`lamiz.

( )

( ) ( )

1

1

2

1

1

b

a

m

m

s

m

=

=

A

A

( )

( ) ( )

2

1

2

1

2

b

a

m

m

s

m

=

=

a

A

( )

( ) ( )

1

2

2

1

3

b

a

m

m

s

m

=

=

A

a

( )

( ) ( )

2

2

2

1

4

b

a

m

m

s

m

=

=

a

a

(

)

(

)

( )

1

1

1

1

1

,

,

b

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

1

2

1

1

1

2

1

2

1

,

,

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

1

1

2

1

1

3

1

3

1

,

,

b

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

1

,

,

2

2

1

2

2

1

1

1

4

3

2

1

4

1

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

b

a

b

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( )

( )

1

2

1

1

1

1

2

1

2

,

,

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

(

)

(

)

( )

2

1

2

2

2

,

,

b

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

1

,

,

2

2

1

2

2

1

1

1

4

3

2

1

3

2

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

b

a

b

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( )

( )

2

2

2

2

1

4

2

4

2

,

,

b

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

1

1

2

1

1

3

1

1

3

,

,

b

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

1

,

,

2

2

1

2

2

1

1

1

4

3

2

1

2

3

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

b

a

b

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( )

1

1

3

3

3

,

,

b

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

2

2

2

1

2

4

3

4

3

,

,

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

1

,

,

2

2

1

2

2

1

1

1

4

3

2

1

1

4

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

b

a

b

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( )

( )

2

2

2

2

1

2

4

2

4

,

,

b

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

( )

2

2

2

1

2

3

4

3

4

,

,

a

b

a

b

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( )

2

2

4

4

4

,

,

b

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

Endi (4.5) formulaga asosan avloddan – avlodga o`tish koeffisiyentlarini yozamiz.

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

1

1

1

1

1

,

1

1

1

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

.

0

2

1

1

,

=

s

s

s

p

0

3

1

1

,

=

s

s

s

p

0

4

1

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

1

1

1

2

1

1

2

1

1

,

,

,

1

2

1

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

2

1

2

1

2

1

2

2

1

2

,

,

,

2

2

1

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

3

2

1

,

=

s

s

s

p


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

0

4

2

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

1

1

1

3

1

1

3

1

1

,

,

,

1

3

1

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

2

3

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

2

1

1

2

3

1

3

3

1

3

,

,

,

3

3

1

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

4

3

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

1

1

1

4

3

2

1

1

4

1

1

,

1

,

,

1

4

1

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

1

2

1

4

3

2

1

2

4

1

2

,

1

,

,

2

4

1

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

2

1

2

4

3

2

1

3

4

1

3

,

1

,

,

3

4

1

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

3

2

1

4

4

1

4

,

1

,

,

4

4

1

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

1

1

1

2

1

1

1

2

1

,

,

,

1

1

2

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

2

1

2

1

2

1

2

1

2

2

,

,

,

2

1

2

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

3

1

2

,

=

s

s

s

p

0

4

1

2

,

=

s

s

s

p

0

1

2

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

2

2

2

2

2

,

2

2

2

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

.


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

0

3

2

2

,

=

s

s

s

p

0

3

2

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

1

1

1

4

3

2

1

1

3

2

1

,

1

,

,

1

3

2

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

1

2

1

4

3

2

1

2

3

2

2

,

1

,

,

2

3

2

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

2

1

2

4

3

2

1

3

3

2

3

,

1

,

,

3

3

2

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

3

2

1

4

3

2

4

,

1

,

,

4

3

2

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

0

1

4

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

2

2

1

4

2

2

4

2

2

,

,

,

2

4

2

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

3

4

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

2

4

4

2

4

,

,

,

4

4

2

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

1

1

1

3

1

1

1

3

1

,

,

,

1

1

3

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

2

1

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

2

1

1

2

3

1

3

1

3

3

,

,

,

3

1

3

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

4

1

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

1

1

1

4

3

2

1

1

2

3

1

,

1

,

,

1

2

3

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

1

2

1

4

3

2

1

2

2

3

2

,

1

,

,

2

2

3

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

2

1

2

4

3

2

1

3

2

3

3

,

1

,

,

3

2

3

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

3

2

1

4

2

3

4

,

1

,

,

4

2

3

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

0

1

3

3

,

=

s

s

s

p

0

2

3

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

3

3

3

3

3

,

3

3

3

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

0

4

3

3

,

=

s

s

s

p

0

1

4

3

,

=

s

s

s

p

0

2

4

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

2

1

2

4

3

3

4

3

3

,

,

,

3

4

3

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

3

4

4

3

4

,

,

,

4

4

3

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

1

1

1

4

3

2

1

1

1

4

1

,

1

,

,

1

1

4

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

1

2

1

4

3

2

1

2

1

4

2

,

1

,

,

2

1

4

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

1

2

1

2

4

3

2

1

3

1

4

3

,

1

,

,

3

1

4

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

3

2

1

4

1

4

4

,

1

,

,

4

1

4

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

+

+

=

L

W

=

p


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

0

1

2

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

2

2

1

4

2

2

2

4

2

,

,

,

2

2

4

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

3

2

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

2

4

4

2

4

2

4

4

,

,

,

4

2

4

a

b

b

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

+

=

L

W

=

p

0

1

3

4

,

=

s

s

s

p

0

2

3

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

1

2

1

2

4

3

3

3

4

3

,

,

,

3

3

4

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

( )

2

2

2

2

4

3

4

3

4

4

,

,

,

4

3

4

b

a

b

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

=

+

=

L

W

=

p

0

1

4

4

,

=

s

s

s

p

0

2

4

4

,

=

s

s

s

p

0

3

4

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

4

4

4

4

4

,

4

4

4

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

Bu hisoblangan ehtimolliklardan kvadratik stoxastik operatorning ko`rinishini topamiz. Agar

(

)

W

=

4

3

2

1

,

,

,

x

x

x

x

x

taqsimot berilgan bo`lsa, u holda

( )

x

V

x

=

kvadratik stoxastik

operatorning ko`rinishi quyidagicha bo`ladi.

+

+

+

+

=

+

+

+

+

=

+

+

+

+

=

+

+

+

+

=

3

2

2

2

4

3

2

4

2

2

4

1

2

2

2

4

4

4

1

1

2

4

3

1

3

2

1

2

3

1

2

2

3

3

4

1

2

1

4

2

1

3

2

2

1

2

1

2

2

2

2

3

2

1

1

4

1

1

1

3

1

1

2

1

1

2

1

1

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

:

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

V

b

a

b

a

b

a

b

a

b

b

a

a

b

a

a

b

a

b

b

a

b

a

a

b

(16)


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

va bu yerda

(

)

(

)

.

1

,

2

,1

,

0

,

,

;1

,

2

,1

,

0

,

,

2

1

2

1

2

2

1

2

1

1

=

+

=

=

=

+

=

=

b

b

b

b

b

m

a

a

a

a

a

m

j

j

j

j

Ushbu

2

,

1

4

3

1

,

1

2

1

,

X

x

x

X

x

x

=

+

=

+

va

2

,

2

4

2

1

,

2

3

1

,

X

x

x

X

x

x

=

+

=

+

belgilashlarrdan foydalansak (16) operator quyidagi ko`rinishga o`tadi.

(

)

(

)

1

,

1

2

2

,

1

2

,

1

2

,

1

1

1

,

1

1

,

1

)

1

2

(

1

)

1

2

(

1

X

X

X

X

X

X

-

+

=

-

+

=

a

a

(17)

va

(

)

(

)

1

,

2

2

2

,

2

2

,

2

2

,

2

1

1

,

2

1

,

2

)

1

2

(

1

)

1

2

(

1

X

X

X

X

X

X

-

+

=

-

+

=

b

b

(18)

Natija 4 va Natija 6 larni qo`llab quyidagi xulosaga kelamiz

Natija 7.

1. (16) operatorning ixtiyoriy trayektoriyasi quyidagi limitga ega

( )

<

<

>

<

<

>

>

>

=

®

.

1

2

,1

2

)

1,

0

,

0

,

0

(

,1

2

,1

2

),

0

,1

,

0

,

0

(

,1

2

,1

2

),

0

,

0

,1

,

0

(

,1

2

,1

2

),

0

,

0

,

0

,1

(

lim

1

1

1

1

1

1

1

1

b

a

b

a

b

a

b

a

agar

agar

agar

agar

x

l

n

2.Agar

1

2

1

=

b

bo`lsa, u holda

{

}

0

:

4

3

1

=

=

=

x

x

x

S

va

{

}

0

:

2

1

2

=

=

=

x

x

x

S

to`plamlar

(16) operatorning qo`zg`olmas nuqtalar to`plami bo`ladi va ixtiyoriy

2

1

)

0

(

S

S

x

boshlang`ich nuqtaning trayektoriyasi quyidagi munosabat qanoatlantiradi

<

>

®

1

2

1

2

lim

1

2

1

1

)

(

a

a

agar

S

agar

S

x

l

l

3. Agar

1

2

1

=

a

bo`lsa, u holda

{

}

0

:

4

2

3

=

=

=

x

x

x

S

va

{

}

0

:

3

1

4

=

=

=

x

x

x

S

to`plamlar

(16) operatorning qo`zg`olmas nuqtalar to`plami bo`ladi va ixtiyoriy

( )

4

3

0

S

S

x

boshlang`ich nuqtaning trayektoriyasi quyidagi munosabat qanoatlantiradi


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

( )

<

>

®

.

1

2

,

,1

2

,

lim

1

4

1

3

b

b

agar

S

agar

S

x

l

l

4.

Agar

1

2

2

1

1

=

=

b

a

bo`lsa, u holda

{

}

3

1

4

2

5

,

:

x

x

x

x

x

S

=

=

=

va

{

}

4

3

2

1

6

,

:

x

x

x

x

x

S

=

=

=

to`plamlar

(16) operatorning qo`zg`olmas nuqtalar to`plami

bo`ladi.

Markov zanjirlari

Bizga

,...

,

2

1

E

E

hodisalar berilgan bo`lsin va ularning ro`y berish ehtimolliklari

k

p

bo`lsin.

n

ta hodisaning birgalikda ro`y berish ehtimolligi shartli ehtimollik asosida

(

)

{

}

n

n

j

j

j

j

j

j

p

p

p

E

E

E

P

=

...

,...,

,

1

0

1

0

topiladi. Markov zanjirlarining sodda holini

qaraymiz, ya`ni ro`y berishi mumkin bo`lgan hodisa faqat o`zidan oldingi hodisaga bog`liq

bo`lgan holni qaraymiz.Bunda boshlang`ich

k

E

hodisa ehtimolligi

k

p

bo`g`liqsiz bo`lib, ammo

har bir

(

)

k

j

E

E

,

juftga fiksirlangan

jk

p

shartli ehtimollik mos kelsin, ya`ni biror tajribada

j

E

ro`y bergan bo`lsin, u holda keyingi tajribada

k

E

hodisani ro`y berish ehtimoli

jk

p

ga teng

bo`ladi. Dastlabki hodisa

k

E

ning ehtimoli

k

a

berilgan deb olsak,

(

)

{

}

jk

j

k

j

p

a

E

E

P

=

,

,

(

)

{

}

kr

jk

j

r

k

j

p

p

a

E

E

E

P

=

,

,

,

(

)

{

}

rs

kr

jk

j

s

r

k

j

p

p

p

a

E

E

E

E

P

=

,

,

,

, va

hokazo umuman olganda

(

)

{

}

n

n

n

n

n

j

j

j

j

j

j

j

j

j

j

j

j

p

p

p

p

a

E

E

E

P

1

1

2

2

1

1

0

0

1

0

...

,...,

,

-

-

-

=

.

(1)

jk

p

shartli ehtimollikni

j

E

holatdan

k

E

holatga o`tish ehtimolligi deb ataymiz va bu shartli

ehtimolliklardan tuzilgan

=

nn

n

n

n

n

p

p

p

p

p

p

p

p

p

P

K

M

O

M

M

K

K

2

1

2

22

21

1

12

11

(17)

matrisaga o`tish matrisasi deyiladi. Aniqlanishiga ko`ra

P

matrisa kvadrat matrisa bo`lib, har bir

satr elementlari yig`indisi birga teng. Bunday matrisalarga stoxastik matrisalar deb ataladi.

Ixtiyoriy stoxastik matrisa o`tish matrisasi bo`lib hisoblanadi va oldindan berilgan

{ }

k

a

taqsimot

bilan Markov zanjirini aniqlaydi.

(

)

L

,

L

– karrali qirralarga va halqalarga ega bo`lmagan graf berilgan bo`lsin.

L

– grafning

barcha uchlari va

L

– barcha qirralar to`plami bo`lsin.


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Undan tashqari,

F

chekli to`plam berilgan bo`lsin.

F

to`plamni genotiplar to`plami (statistic

mexanika masalalarida

F

to`plamga spin qiymatlari to`plami ) deyiladi.

F

®

L

:

s

akslantirishga hujayra deyiladi. Barcha hujayralar to`plamini

W

bilan beilgilaymiz va

W

chekli

to`plamda aniqlangan barcha ehtimollik o`lchovlari to`plamini

(

)

F

L

,

S

orqali belgilab olamiz.

Berilgan

(

)

L

,

L

grafning maksimal bog`liq komponentalari

{ }

)

,...,

1

(

n

i

i

=

L

lar bo`lsin.

Ixtiyoriy ikkita

,

,

2

1

W

s

s

konfiguratsiya fiksirlaymiz va ular uchun quyidagi to`plamni

aniqlaymiz.

{

}

i

i

or

i

i

L

L

L

L

=

=

W

=

L

W

2

1

2

,

1

:

)

,

,

(

s

s

s

s

s

s

s

barcha

n

i

,...,

1

=

Biror

(

)

F

L

,

S

m

ehtimollik o`lchovi

W

da berilgan bo`lsin va bu o`lchov ixtiyoriy

W

s

hujayra uchun

( )

0

>

s

m

shartni qanoatlantirsin, ya`ni biror potensial bilan aniqlangan Gibbs

o`lchovi bo`lsin.

s

s

s

,

2

1

p

ehtimolliklarni quyidagi formula bialn aniqlaymiz.

L

W

L

W

=

hollarda

boshqa

,

0

)

,

,

(

agar

,

))

,

,

(

(

)

(

2

1

2

1

,

2

1

s

s

s

s

s

m

s

m

s

s

s

p

Ma`lumki, bu ehtimolliklar uchun quyidagi munosabatlar o`rinli bo`ladi.

,

0

,

2

1

s

s

s

p

s

s

s

s

s

s

,

,

1

2

2

1

p

p

=

va

W

=

s

v

s

s

1

,

2

1

p

barcha

W

2

1

,

s

s

.

(

)

F

L

,

S

da aniqlangan

( )

m

V

kvadratik stoxastik operator

s

s

s

,

2

1

p

ehtimolliklar orqali

quyidagicha aniqlangan bo`lsin:

ixtiyoriy

)

,

(

F

L

S

l

o`lchov uchun

)

,

(

)

(

F

L

=

S

V

l

l

o`lchovni quyidagi formula

bilan aniqlaymz.

W

=

W

s

s

l

s

l

s

l

s

s

s

s

s

),

(

)

(

)

(

2

1

,

,

2

1

2

1

p

Shunday qilib, qachonki kvadratik stoxastik operatorlar qurilgan bo`lsa, Gibbs taqsimotlari hosil

bo`ladi.

Bu paragrafda ushbu konktruksiya yordamida qurilgan markov zanjiriga mos novolterra

operatorning dinamikasini o`rganish bilan tanishib chiqamiz.

)

,

(

L

G

L

=

– chekli graf va

{ }

m

i

i

,...,

2

,1

,

=

L

lar

G

grafning maksimal bo`g`liq

qism graflari bo`lsin.

i

i

L

F

=

W

bilan

{ }

m

i

i

,...,

2

,1

,

=

L

qism graf ustida aniqlangan

barcha konfiguratsiyalar to`plamini belgilaymiz.


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

i

W

to`plamda aniqlangan

i

m

ehtimollik o`lchovlari ixtiyoriy

i

W

s

konfiguratsiya uchun

( )

0

>

s

m

i

shartni qanoatlantirsin.

m

W

W

W

=

W

...

2

1

to`plamda

m

ehtimollik

o`lchovini quyidagi formula bilan aniqlaymiz

( )

(

)

( )

m

m

p

p

p

m

s

s

s

s

s

s

s

a

s

s

s

m

s

m

1

3

2

2

1

1

2

1

,...,

,

-

=

=

K

(18)

1

=

m

hol qurilgan kvadratik stoxastik operator Volterra kvadratik stoxastik operatori

bo`ladi.

(

)

W

=

m

j

j

j

j

,

,

,

2

1

K

va

(

)

W

=

m

y

y

y

y

,

,

,

2

1

K

konstruksiyalarni fiksirlaymiz. Bu

konstruksiyalarga mos

(

)

{

}

{

}

m

i

i

i

i

m

,...,

2

,

1

,

,

:

,

,

)

,

,

(

1

=

W

=

=

L

W

y

j

s

s

s

s

y

j

K

va

( )

( )

{

}

L

W

=

=

-

-

hollarda

boshqa

,

0

)

,

,

(

agar

,

,...,

1

,

,

:

,

,

1

1

,

1

1

3

2

2

1

1

3

2

2

1

y

j

s

s

a

s

a

y

j

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

jy

m

i

i

i

i

m

m

m

m

m

p

p

p

p

p

p

p

K

K

K

(19)

tengliklarni hosil qilamiz. Biz bu yerda quyidagi tenglikdan foydalandik.

(

)

(

)

( )

{

}

=

-

=

W

m

i

i

i

i

m

m

m

p

p

p

G

,...,

1

,

,

:

,

,

1

1

1

3

2

2

1

,

,

y

j

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

a

y

j

m

K

K

.

Shunday qilib, (3) o`lchov yordamida (6) formula bilan aniqlangan kvadratik stoxastik operatorni

quyidagicha yozish mumkin

( )

(

)

( )

( )

{

}

(

)

(

)

( ) ( )

y

l

j

l

s

a

s

a

s

s

l

s

l

y

y

y

y

j

j

j

j

y

j

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

s

W

=

W

=

=

-

-

=

=

i

i

m

i

i

m

i

i

i

m

m

m

m

m

m

i

m

p

p

p

p

p

p

:

,...,

:

,...,

,...,

1

,

,

:

,

,

1

1

1

1

1

1

1

3

2

2

1

1

3

2

2

1

,...,

K

K

K

.

(20)

Bu operatorning dinamikasini o`rganish murakkab bo`lgani uchun ba`zi hollarinigina qarab

o`tamiz.

1– hol: Agar

P

matrisaning hamma satrlari o`zaro teng bo`lsa, ya`ni

m

k

p

p

p

mk

k

k

=

=

=

1

,

...

2

1


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

bajarilsa, u holda markov zanjiriga mos keluvchi kvadratik stoxastik operator oldingi

paragrafda ko`rib o`tilgan ko`paytma o`lchovga mos keluvchi novolterra kvadratik stoxastik

operator bilan bir xil bo`ladi. Bu operatorning dinamikasi U.A. Rozikov va B.N.

Shamsiddinovlarning ilmiy ishlarida o`rganilgan.

2– hol

Bizga ikkita nuqtadan iborat va ularni tutashtiruvchi qirra mavjud bo`lmagan graf berilgan

bo`lsin, ya`ni

{ }

2

,1

=

L

va

=

L

bo`lgan

(

)

L

G

,

L

=

grafni qaraymiz. Spin qiymatlar

to`plami

{ }

A

a

,

=

F

bo`lsin. Bu holda

(

)

( )

( )

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

=

=

=

=

=

W

s

s

s

s

kabi bo`ladi. Quyidagi

to`plamlarni topamiz.

(

)

(

)

{

}

A

A

,

,

,

1

1

1

=

=

L

W

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

A

A

A

,

,

,

,

,

2

1

2

1

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

(

)

{

}

A

a

A

A

,

,

,

,

,

3

1

3

1

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

4

1

=

=

=

=

=

L

W

s

s

s

s

s

s

(

)

(

)

(

)

{

}

a

A

A

A

,

,

,

,

,

2

1

1

2

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

{

}

a

A

,

,

,

2

2

2

=

=

L

W

s

s

s

(

)

(

)

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

3

2

=

=

=

=

=

L

W

s

s

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

a

A

,

,

,

,

,

4

2

4

2

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

A

a

A

A

,

,

,

,

,

3

1

1

3

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

a

a

A

A

A

,

,

,

,

,

,

,

,

,

4

3

2

1

2

3

=

=

=

=

=

L

W

s

s

s

s

s

s

(

)

(

)

{

}

A

a

,

,

,

3

3

3

=

=

L

W

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

a

,

,

,

,

,

4

3

4

3

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

A

,

,

,

,

,

4

1

1

4

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

a

A

,

,

,

,

,

4

2

2

4

=

=

=

L

W

s

s

s

s

(

)

(

)

( )

{

}

a

a

A

a

,

,

,

,

,

4

3

3

4

=

=

=

L

W

s

s

s

s


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

(

)

( )

{

}

a

a

,

,

,

4

4

4

=

=

L

W

s

s

s

Endi quyidagi dastlabki ehtimollik

( )

1

a

a

=

A

,

( )

2

a

a

=

a

,

1

,

0

,

2

1

2

1

=

+

a

a

a

a

.

va

=

22

21

12

11

p

p

p

p

P

elementlari manfiymas stoxastik o`tish matrisasi berilgan bo`lsin.

(3) formulaga asosan quyidagilarga ega bo`lamiz.

( )

11

1

1

p

a

s

m

=

,

( )

12

1

2

p

a

s

m

=

,

( )

21

2

3

p

a

s

m

=

,

( )

22

2

4

p

a

s

m

=

(

)

(

)

( )

11

1

1

1

1

,

,

p

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

(

)

(

)

( ) ( )

1

12

1

11

1

2

1

2

1

,

,

a

a

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

p

p

(

)

(

)

( ) ( )

21

2

11

1

3

1

3

1

,

,

p

p

a

a

s

m

s

m

s

s

m

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( ) ( ) ( ) ( )

1

,

,

22

2

21

2

12

1

11

1

4

3

2

1

4

1

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

p

p

p

p

a

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( ) ( )

1

12

1

11

1

1

2

1

2

,

,

a

a

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

p

p

(

)

(

)

( )

12

1

2

2

2

,

,

p

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

(

)

(

)

( ) ( ) ( ) ( )

1

,

,

22

2

21

2

12

1

11

1

4

3

2

1

3

2

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

p

p

p

p

a

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( ) ( )

22

2

12

1

4

2

4

2

,

,

p

p

a

a

s

m

s

m

s

s

m

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( ) ( )

21

2

11

1

3

1

1

3

,

,

p

p

a

a

s

m

s

m

s

s

m

+

=

+

=

L

W

(

)

(

)

( ) ( ) ( ) ( )

1

,

,

22

2

21

2

12

1

11

1

4

3

2

1

2

3

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

p

p

p

p

a

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( )

21

2

3

3

3

,

,

p

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

(

)

(

)

( ) ( )

2

22

2

21

2

4

3

4

3

,

,

a

a

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

p

p

(

)

(

)

( ) ( ) ( ) ( )

1

,

,

22

2

21

2

12

1

11

1

4

3

2

1

1

4

=

+

+

+

=

+

+

+

=

L

W

p

p

p

p

a

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

(

)

(

)

( ) ( )

22

2

12

1

2

4

2

4

,

,

p

p

a

a

s

m

s

m

s

s

m

+

=

+

=

L

W


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

(

)

(

)

( ) ( )

2

22

2

21

2

3

4

3

4

,

,

a

a

a

s

m

s

m

s

s

m

=

+

=

+

=

L

W

p

p

(

)

(

)

( )

22

2

4

4

4

,

,

p

a

s

m

s

s

m

=

=

L

W

Endi (4) formulaga asosan avloddan – avlodga o`tish koeffisiyentlarini yozamiz.

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

1

1

1

1

1

,

1

1

1

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

.

0

2

1

1

,

=

s

s

s

p

0

3

1

1

,

=

s

s

s

p

0

4

1

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

11

12

1

11

1

11

1

2

1

1

2

1

1

,

,

,

1

2

1

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

12

12

1

11

1

12

1

2

1

2

2

1

2

,

,

,

2

2

1

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

0

3

2

1

,

=

s

s

s

p

0

4

2

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

21

2

11

1

11

1

3

1

1

3

1

1

,

,

,

1

3

1

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

2

3

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

21

2

11

1

21

2

3

1

3

3

1

3

,

,

,

3

3

1

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

4

3

1

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

11

1

4

3

2

1

1

4

1

1

,

,

,

1

4

1

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

1

4

3

2

1

2

4

1

2

,

,

,

2

4

1

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

2

4

3

2

1

3

4

1

3

,

,

,

3

4

1

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

22

2

4

3

2

1

4

4

1

4

,

,

,

4

4

1

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

11

12

1

11

1

11

1

2

1

1

1

2

1

,

,

,

1

1

2

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

12

12

1

11

1

12

1

2

1

2

1

2

2

,

,

,

2

1

2

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

0

3

1

2

,

=

s

s

s

p

0

4

1

2

,

=

s

s

s

p

0

1

2

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

2

2

2

2

2

,

2

2

2

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

.

0

3

2

2

,

=

s

s

s

p

0

3

2

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

11

1

4

3

2

1

1

3

2

1

,

,

,

1

3

2

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

1

4

3

2

1

2

3

2

2

,

,

,

2

3

2

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

2

4

3

2

1

3

3

2

3

,

,

,

3

3

2

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

22

2

4

3

2

1

4

3

2

4

,

,

,

4

3

2

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

0

1

4

2

,

=

s

s

s

p


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

22

2

12

1

12

1

4

2

2

4

2

2

,

,

,

2

4

2

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

3

4

2

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

22

2

12

1

22

2

4

2

4

4

2

4

,

,

,

4

4

2

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

21

2

11

1

11

1

3

1

1

1

3

1

,

,

,

1

1

3

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

2

1

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

21

2

11

1

21

2

3

1

3

1

3

3

,

,

,

3

1

3

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

4

1

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

11

1

4

3

2

1

1

2

3

1

,

,

,

1

2

3

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

1

4

3

2

1

2

2

3

2

,

,

,

2

2

3

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

2

4

3

2

1

3

2

3

3

,

,

,

3

2

3

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

22

2

4

3

2

1

4

2

3

4

,

,

,

4

2

3

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

0

1

3

3

,

=

s

s

s

p

0

2

3

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

3

3

3

3

3

,

3

3

3

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

0

4

3

3

,

=

s

s

s

p

0

1

4

3

,

=

s

s

s

p


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

0

2

4

3

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

21

22

2

21

2

21

2

4

3

3

4

3

3

,

,

,

3

4

3

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

22

22

2

21

2

22

2

4

3

4

4

3

4

,

,

,

4

4

3

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

11

1

4

3

2

1

1

1

4

1

,

,

,

1

1

4

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

1

4

3

2

1

2

1

4

2

,

,

,

2

1

4

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

21

2

4

3

2

1

3

1

4

3

,

,

,

3

1

4

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( ) ( ) ( )

22

2

4

3

2

1

4

1

4

4

,

,

,

4

1

4

p

p

a

s

m

s

m

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

=

+

+

+

=

L

W

=

0

1

2

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

22

2

12

1

12

1

4

2

2

2

4

2

,

,

,

2

2

4

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

3

2

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

22

2

12

1

22

2

4

2

4

2

4

4

,

,

,

4

2

4

p

p

p

p

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

+

=

+

=

L

W

=

0

1

3

4

,

=

s

s

s

p

0

2

3

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

21

22

2

21

2

21

2

4

3

3

3

4

3

,

,

,

3

3

4

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

( )

(

)

(

)

( )

( ) ( )

22

22

2

21

2

22

2

4

3

4

3

4

4

,

,

,

4

3

4

p

p

p

p

p

=

+

=

+

=

L

W

=

a

a

a

s

m

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

0

1

4

4

,

=

s

s

s

p

0

2

4

4

,

=

s

s

s

p

0

3

4

4

,

=

s

s

s

p

( )

(

)

(

)

( )

( )

1

,

,

4

4

4

4

4

,

4

4

4

=

=

L

W

=

s

m

s

m

s

s

m

s

m

s

s

s

p

Bu hisoblangan ehtimolliklardan kvadratik stoxastik operatorning ko`rinishini topamiz. Agar

(

)

W

=

4

3

2

1

,

,

,

x

x

x

x

x

taqsimot berilgan bo`lsa, u holda

( )

x

V

x

=

kvadratik stoxastik

operatorning ko`rinishi quyidagicha bo`ladi.

+

+

+

+

+

=

+

+

+

+

+

=

+

+

+

+

+

=

+

+

+

+

+

=

4

3

22

4

2

22

2

12

1

22

2

3

2

22

2

4

1

22

2

2

4

4

4

3

21

3

2

21

2

4

1

21

2

3

1

21

2

11

1

21

2

2

3

3

4

2

22

2

12

1

12

1

3

2

12

1

4

1

12

1

2

1

12

2

2

2

3

2

11

1

4

1

11

1

3

1

21

2

11

1

11

1

2

1

11

2

1

1

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

:

x

x

p

x

x

p

p

p

x

x

p

x

x

p

x

x

x

x

p

x

x

p

x

x

p

x

x

p

p

p

x

x

x

x

p

p

p

x

x

p

x

x

p

x

x

p

x

x

x

x

p

x

x

p

x

x

p

p

p

x

x

p

x

x

V

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

a

(21)

va bu yerda

(

)

;1

,

2

,1

,

0

,

,

2

1

2

1

1

=

+

=

=

a

a

a

a

a

m

j

j

(21) operatorni dastlab simpleks chegaralarida qaraymiz. Operatorni ko`rinishidan simpleks
uchlarining qo`zg`olmas nuqta bo`lishi kelib chiqadi.

{

}

0

:

4

3

3

12

=

=

=

G

x

x

S

x

simpleks

chegarasida (21) operator quyidagi ko`rinishga o`tadi

(

)

(

)

(

)

(

)

=

=

-

+

=

-

+

=

=

=

=

+

=

+

=

0

0

1

2

1

1

2

1

0

0

2

2

:

4

3

1

12

2

2

2

11

1

1

4

3

2

1

12

2

2

2

2

1

11

2

1

1

x

x

x

p

x

x

x

p

x

x

x

x

x

x

p

x

x

x

x

p

x

x

V

Demak,

{

}

0

:

4

3

3

12

=

=

=

G

x

x

S

x

to`plam (21) operator uchun invariant to`plam bo`lib

hisoblanadi va bu simpleks chegarasida operator Volterra tipidagi operatori bo`ladi.

Xuddi shunday

{

}

{

}

0

:

,

0

:

4

2

3

13

4

3

3

12

=

=

=

G

=

=

=

G

x

x

S

x

x

x

S

x


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

{

}

0

:

3

2

3

14

=

=

=

G

x

x

S

x

,

{

}

0

:

4

1

3

23

=

=

=

G

x

x

S

x

,

{

}

0

:

3

1

3

24

=

=

=

G

x

x

S

x

,

{

}

0

:

2

1

3

34

=

=

=

G

x

x

S

x

simpleks chegaralarini

tekshirish mumkinki, bu chegaralar ham invariant to`plamlar bo`ladi va bu invariant to`plamlar

ustida (21) operator Volterra operatori bo`ladi.

Berilgan

=

22

21

12

11

p

p

p

p

P

o`tish matrisasining satrlari bir –biriga teng bo`lsa, ko`paytma

yordamida hosil qilinadigan novolterra operatoriga keladi. Matrisa stoxastik matrisa bo`lgani

uchun va aniqlik uchun

21

11

1

,

2

1

p

p

<

a

deb olamiz . Matrisaning stoxastikligidan

12

22

p

p

<

kelib chiqadi.

( )

2

1

x

x

x

+

=

j

funksiyani qaraymiz.

( )

(

)

+

+

+

+

+

+

=

+

=

3

2

11

1

4

1

11

1

3

1

21

2

11

1

11

1

2

1

11

2

1

2

1

2

2

2

2

x

x

p

x

x

p

x

x

p

p

p

x

x

p

x

x

x

x

V

a

a

a

a

a

j

(

)

+

+

=

+

+

+

+

+

+

2

2

1

4

2

22

2

12

1

12

1

3

2

12

1

4

1

12

1

2

1

12

2

2

2

2

2

2

x

x

x

x

p

p

p

x

x

p

x

x

p

x

x

p

x

a

a

a

a

a

(

)

+

+

+

+

+

+

+

+

2

2

1

3

2

1

4

1

1

4

2

22

2

12

1

12

1

3

1

21

2

11

1

11

1

2

2

2

2

x

x

x

x

x

x

x

x

p

p

p

x

x

p

p

p

a

a

a

a

a

a

a

a

(

) (

)(

) (

) ( )

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

j

=

+

=

+

+

+

+

=

+

+

+

+

2

1

4

3

2

1

2

2

1

3

2

4

1

4

2

3

1

.

Natijada

(

)

( ) ( )

,...

1,

0

,

1

=

+

n

x

x

n

n

j

j

(22)

tengsizlikni hosil qilamiz.

( )

0

2

1

+

=

x

x

x

j

bo`lgani uchun quyidan chegaralangan va kamayuvchi ketma ketlikning

limiti mavjud bo`ladi. Demak,

( )

x

j

funksiya (21) dinamik sistema uchun Lyapunov funksiyasi

bo`ladi.

a) Agar

( )

3

0

int

S

x

bo`lsa, u holda

( )

( )

1

0

<

x

j

bo`ladi.

( )

( )

0

lim

=

®

n

n

x

j

bo`ladi.

Haqiqatan ham, teskarisini faraz qilamiz.

( )

( )

0

lim

>

=

®

h

j

n

n

x

bo`lsin. U holda

(

)

( )

( )

( )

(

)

(

)

( )

( )

=

+

+

=

=

+

+

®

+

®

n

n

n

n

n

n

n

n

x

x

x

x

x

x

2

1

1

2

1

1

1

lim

lim

1

j

j


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

( )

( )

(

)

( ) ( )

( ) ( )

( ) ( )

( ) ( )

( )

( )

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

x

x

x

x

x

x

x

x

p

p

p

x

x

p

p

p

x

x

2

1

3

2

1

4

1

1

4

2

22

2

12

1

12

1

3

1

21

2

11

1

11

1

2

2

1

2

2

2

2

lim

+

+

+

+

+

+

+

+

=

®

a

a

a

a

a

a

a

a

( )

( )

( ) ( )

( ) ( )

( ) ( )

( ) ( )

( )

( )

+

+

+

+

+

+

+

+

=

®

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

x

x

x

x

x

x

x

x

p

p

p

x

x

p

p

p

x

x

2

1

3

2

1

4

1

1

4

2

22

2

12

1

12

1

3

1

21

2

11

1

11

1

2

1

2

2

2

2

lim

1

a

a

a

a

a

a

a

a

( )

( )

(

)

( )

( )

(

)

( ) ( )

( ) ( )

( ) ( )

( ) ( )

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

n

x

x

x

x

x

x

p

p

p

x

x

p

p

p

x

x

x

x

3

2

1

4

1

1

4

2

22

2

12

1

12

1

3

1

21

2

11

1

11

1

4

3

2

1

2

2

2

2

a

a

a

a

a

a

a

a

+

+

+

+

+

=

+

+

B

u tenglikdan quyidagi tenglamalr sistemasiga kelamiz.

=

=

+

=

+

1

2

1

2

1

2

1

22

2

12

1

12

1

21

2

11

1

11

1

a

a

a

a

a

a

a

p

p

p

p

p

p

Bu tenglamalar sistemasidan quyidagi tengliklarni hosil qilamiz.

5

.

0

1

=

a

bo`ladi

1

2

1

=

+

a

a

tenglikdan

5

.

0

2

=

a

hosil bo`ladi.

Sistemaning birinchi tenglamasidan

21

11

21

11

11

5

.

0

5

.

0

p

p

p

p

p

=

+

=

va xuddi shunday

ikkinchi tenglamasidan

22

12

p

p

=

hosil bo`ladi bu yechimlar

21

11

1

,

2

1

p

p

<

a

,

12

22

p

p

<

deb olngan shartlarga zid. Demak, faraz noto`g`ri.

Bundan

( )

3

0

S

x

w

munosabat kelib chiqadi.

b) Endi

( )

12

0

G

x

bo`lsin u holda yuqorida ko`rib o`tganimizdek, bu holda operator Volterra

operator bo`ladi. Demak, Volterra operatorlari uchun limitik nuqtalar to`plami simpleks
chegarasida bo`lishini hisobga olsak,

( )

3

0

S

x

w

tasdiqqa ega bo`lamiz.

c) Endi boshlangi`ch nuqta

( )

{

}

4

,

3

,

2

,1

0

:

3

0

=

=

=

G

i

x

S

x

x

i

i

simpleks chegarasida

bo`lgan holni qaraymiz. (6) operatorning ko`rinishiga asosan

( )

3

int

S

V

i

G

ga ega bo`lamiz.

Yuqorida ko`rib o`tilgan a) punkt tasdig`iga ko`ra

( )

3

0

S

x

w

.

21

11

2

,

2

1

p

p

>

a

holda

( )

4

3

x

x

x

+

=

y

funksiya uchun yuqorida mulohazalarni

takrorlasak, natijada

( )

3

0

S

x

w

munosabatga ega bo`lamiz.

Yuqoridagi mulohazalarni umumlashtirib biz quyidagi teorema isbotladik.


background image

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Teorema 1.

1) Agar

21

11

1

,

2

1

p

p

<

a

bo`lsa,

( )

2

1

x

x

x

+

=

j

funksiya (21) operator uchun Lyapunov

funksiyasi bo`ladi.

2)

11

21

2

,

2

1

p

p

<

a

bo`lsa,

( )

4

3

x

x

x

+

=

y

funksiya (21) operator uchun Lyapunov

funksiyasi bo`ladi.

3) Ixtiyoriy

( )

3

0

S

x

uchun

( )

3

0

S

x

w

.

Natija.

{ }

2

,1

=

L

va

=

L

bo`lgan

(

)

L

G

,

L

=

graf va spin qiymatlar to`plami

{ }

A

a

,

=

F

bo`lgan holga mos Markov zanjiriga mos kvadratik stoxastik operatorlar asimptotik Volterra

operatorlariga aylanadi, ya`ni bu operatorlarning o`zi Volterra operatori emas, ammo bu

operatorlar iteratsiyasi Volterra operatorlariga aylanadi.

ADABIYOTLAR

1.

Koshi Masalasi Yechimini Regulyarlashtirish

FF Homidov Educational Research in

Universal Sciences 2 (15 SPECIAL), 205-207

2.

Tekislikda momentli elastiklik nazariyasi sistemasi yechimi uchun somilian-betti formulasi

F.F Homidov Educational Research In Universal Sciences 2 (11), 132-136

3.

Elastiklik Nazariyasi Sistemasining Fundamental Yechimlari Matritsasini Qurish

F.F.Homidov Educational Research In Universal Sciences 2 (16), 300-302

4.

Koshi Masalasini Statika Tenglamalari Sistemasi Uchun Yechish

F. F Homidov GOLDEN

BRAIN 2 (6), 80-83

5.

Tekislikda Somilian–Betti Formulasi

F. F Homidov Educational Research in Universal

Sciences 3 (1), 587-589

6.

GARMONIK FUNKSIYALAR VA ULARNING XOSSALARI

H. F Faxriddinovich

PEDAGOG 7 (5), 511-521

7.

ELLIPTIK

TIPDAGI

TENGLAMALAR

UCHUN

ASOSIY

CHEGARAVIY

MASALALAR

H.F Faxriddinovich PEDAGOG 7 (4), 281-290

8.

Boboqulova, M. X. (2025). O ‘TA O ‘TKAZUVCHANLIK.

Introduction of new innovative

technologies in education of pedagogy and psychology

,

2

(5), 60-67.

9.

Boboqulova,

M.

X.

(2025).

VODOROD

ATOMINING

KVANT

NAZARIYASI.

Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and

psychology

,

2

(5), 113-121.

10.

Boboqulova, M. X. (2025). IDEAL VA YOPISHQOQ SUYUQLIK. BERNULLI

TENGLAMASI.

Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and

psychology

,

2

(5), 122-129.

11.

The Cauchy problem for a system of moment e-elasticity theory existence sign of solution y

HF Faxriddinovich Multidisciplinary Journal of Science and Technology 4 (3), 433-440

12.

KOSHI MASALASINI STATIKA TENGLAMALARI SISTEMASI UCHUN YECHISH

FF Homidov GOLDEN BRAIN 2 (6), 80-83

13.

TEKISLIKDA SOMILIAN–BETTI FORMULASI

FF Homidov Educational Research in

Universal Sciences 3 (1), 587-589

14. У.У.Жамилов У.А.Розиков “О динамике строго неволътерростих квадратичных

стохастические операторов на двумерноле симплексе” . 2009 “Математический сборник”

Том 200 N:9 81-94 б

References

Koshi Masalasi Yechimini Regulyarlashtirish FF Homidov Educational Research in Universal Sciences 2 (15 SPECIAL), 205-207

Tekislikda momentli elastiklik nazariyasi sistemasi yechimi uchun somilian-betti formulasi F.F Homidov Educational Research In Universal Sciences 2 (11), 132-136

Elastiklik Nazariyasi Sistemasining Fundamental Yechimlari Matritsasini Qurish F.F.Homidov Educational Research In Universal Sciences 2 (16), 300-302

Koshi Masalasini Statika Tenglamalari Sistemasi Uchun Yechish F. F Homidov GOLDEN BRAIN 2 (6), 80-83

Tekislikda Somilian–Betti Formulasi F. F Homidov Educational Research in Universal Sciences 3 (1), 587-589

GARMONIK FUNKSIYALAR VA ULARNING XOSSALARI H. F Faxriddinovich PEDAGOG 7 (5), 511-521

ELLIPTIK TIPDAGI TENGLAMALAR UCHUN ASOSIY CHEGARAVIY MASALALAR H.F Faxriddinovich PEDAGOG 7 (4), 281-290

Boboqulova, M. X. (2025). O ‘TA O ‘TKAZUVCHANLIK. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and psychology, 2(5), 60-67.

Boboqulova, M. X. (2025). VODOROD ATOMINING KVANT NAZARIYASI. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and psychology, 2(5), 113-121.

Boboqulova, M. X. (2025). IDEAL VA YOPISHQOQ SUYUQLIK. BERNULLI TENGLAMASI. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and psychology, 2(5), 122-129.

The Cauchy problem for a system of moment e-elasticity theory existence sign of solution y HF Faxriddinovich Multidisciplinary Journal of Science and Technology 4 (3), 433-440

KOSHI MASALASINI STATIKA TENGLAMALARI SISTEMASI UCHUN YECHISH FF Homidov GOLDEN BRAIN 2 (6), 80-83

TEKISLIKDA SOMILIAN–BETTI FORMULASI FF Homidov Educational Research in Universal Sciences 3 (1), 587-589

У.У.Жамилов У.А.Розиков “О динамике строго неволътерростих квадратичных стохастические операторов на двумерноле симплексе” . 2009 “Математический сборник” Том 200 N:9 81-94 б

С.Х.Сирожиддинов М.Маматов Эхтимоллар назарияси ва математик статистика Тошкент 1980