Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
190
GANDBOLCHILARDA ANATOMIK VA FIZIOLOGIK
KO‘RSATKICHLAR
Alfraganus Universiteti 1-kurs magistratura-rezistenti
Eshmamatova Gulolam Ilhomjon qizi
Alfraganus Universiteti Klinik fanlar kaefrasi assistenti
Maxmanazarov G‘afur Axnazarovich
KIRISH
Yosh gandbolchilarning anatomik va fiziologik rivojlanishi
ularning jismoniy va sportdagi muvaffaqiyatlarini belgilovchi muhim omillardir.
Bu jarayon asosan quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
1. Anatomik ahamiyati
Skelet tizimi: Yosh gandbolchilarning suyaklari hali to‘liq shakllanmagan
bo‘lib, ular elastik va egiluvchan bo‘ladi. Shu sababli, suyaklarning to‘g‘ri
rivojlanishi uchun muvozanatli yuklama berish muhimdir.
Mushak tizimi: Mushaklar asta-sekin rivojlanadi, lekin haddan tashqari og‘ir
mashg‘ulotlar bolalarda ortiqcha charchoq va jarohatlarga olib kelishi mumkin.
Bo‘g‘im va paylar: Bolalarda bo‘g‘imlar elastik bo‘lib, harakatchanlik
yuqori darajada bo‘ladi. Shu sababli, to‘g‘ri texnika va himoya vositalaridan
foydalanish muhim.
2. Fiziologik ahamiyati
Yurak-qon tomir tizimi: Yosh sportchilarning yuragi kichik hajmga ega
bo‘lib, ularning puls tezligi kattalarga qaraganda yuqoriroq bo‘ladi.
Nafas olish tizimi: O‘pkaning hajmi va gaz almashinuvi yoshi o‘tishi bilan
yaxshilanadi, bu esa bardoshlilikni oshirish uchun muhimdir.
Energiya ishlab chiqarish: Bolalarda aerob va anaerob imkoniyatlari hali
to‘liq shakllanmagan bo‘ladi, shuning uchun mashg‘ulotlarda haddan tashqari
og‘ir yuklama berish tavsiya etilmaydi.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
191
3. Yosh xususiyatlariga mos keladigan mashg‘ulotlar
7–10 yosh: Asosiy maqsad – umumiy jismoniy rivojlanish. Koordinatsiya,
muvozanat va tezkorlikni oshirishga e’tibor qaratish kerak.
11–14 yosh: Texnik va taktik mahoratni shakllantirish, kuch va
bardoshlilikni bosqichma-bosqich oshirish.
15–18 yosh: Maxsus jismoniy tayyorgarlik, kuch, tezlik va chidamlilik
bo‘yicha individual yondashuv talab qilinadi.
Tadqiqot materiallari:
Tajriba Yunusobod tumani 86-o‘rta maktabda
bo‘lib o‘tdi. 14 nafar yosh gandbolchi ishtirok etdi.
Tadqiqot usullari:
ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, matematik statistika
usullari, so‘roq qilish, kuzatish, suhbat usuli.
Natijalar:
jamoaning gandbolchilari bilan suhbatlar davomida qo‘shimcha
savollar berish orqali biz yosh gandbolchilar mashg‘ulotlar paytida va
musobaqalarda duch keladigan asosiy muammolarni ochib berdik.
Ko‘pincha sportchilar boshlang‘ich tayyorgarlikning xususiyatlarini eslatib
o‘tdilar.
Jismoniy rivojlangan (89,2%) va Jismoniy rivojlanish nazorat ostida
(7,1%). Faqat 3,7% gandbolchilar o‘yinlarda ham, mashg‘ulotlarda ham
natijalarining berqarorligini qayd etishdi.
Xulosa:
Mashg‘ulot va musobaqa jarayoniga har bir sportchining resurs
salohiyatini ochib berishga qaratilgan fiziologik tayyorgarlikning turli
jihatlarini kiriting, ular guruh mashg‘ulotlari va raqobatbardosh mashg‘ulotlar
davomida amalga oshiriladi va taklif etiladi. Har bir sportchining moliyaviy
anatonik tuzulishi yosh gandbolchilarga o‘yin amaliyotida o‘z mahoratini
yanada samarali, tez va izchil bajarishga yordam beradi. Zamonaviy sport
amaliyotida jismoniy tayyorgarlikka kam e’tibor beriladi. Ko‘pincha
raqobatchilar uchun teng imkoniyatlar nuqtai nazaridan psixologik ustunlik hal
qiluvchi rol o‘ynaydi.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
192
Gandbol-bu o‘yinchilarning individual xususiyatlariga aniq ta’sir
ko‘rsatadigan faol va qizg‘in sport turi. Raqibning harakatlarini, butun jamoaning
ishini, to‘plarning tez harakatlanishini va jamoadoshlar va murabbiylarning
sharhlari o‘rtasida e’tiborni maksimal darajada taqsimlashni bashorat qilish
nuqtai nazaridan samarali qarorlar qabul qilish muhimdir. vaqt etishmasligi
va ular uchun javobgar bo‘lish. Bunday vaziyatda gandbolchilarning irodasi,
jismoniy va fiziologik rivojlanish tushunchalari va shug‘ullanishda zarba
berish qobiliyati va aksiologik yo'nalishlarning barqarorligi alohida rol
o‘ynaydi.
Shunday qilib, yosh gandbolchilarning anatomik va fiziologik
rivojlanishi doimiy nazorat va to‘g‘ri mashg‘ulot usullariga bog‘liq bo‘lib,
ularning sog‘lom o‘sishi va sportdagi muvaffaqiyatiga ta’sir qiladi.
