ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 3, ISSUE 02, FEVRAL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
103
ЎЗБЕКИСТОН МИЛЛИЙ ТЕЛЕРАДИОКОМПАНИЯСИНИНГ ХАЛҚАРО
АЛОҚАЛАРИ: ТАРИХИЙ НУҚТАИ НАЗАР, ЗАМОНАВИЙ ДИПЛОМАТИК РОЛИ
ВА ФУНКЦИОНАЛ ЖИҲАТЛАРИ
ЛАЗИЗ ДЖУРАЕВ
Ўзбекистон икки карра магистр, PhD мустақил изланувчи
Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети
Аннотация:
Глобал ўзгаришлар ва ахборот интеграцияси шароитида миллий ва жамоат
телерадиокомпаниялар
давлатларнинг
халқаро
майдондаги
ижобий
имижини
шакллантиришда ҳал қилувчи роль ўйнайди. Ўзбекистон мисолида, Ўзбекистон Миллий
телерадиокомпанияси (МТРК) анъанавий қадриятларни инновацион ёндашувлар билан
уйғунлаштиришда ўзига хос қобилиятга эга бўлиб, нафақат мамлакатнинг маданий ва
сиёсий манфаатларини тарғиб қилиш, балки стратегик интеллектуал медиа марказ
сифатида фаолият юритиш имкониятини беради.
Ушбу илмий мақолада, айниқса, Компаниянинг Халқаро алоқалари бўлимига алоҳида
эътибор қаратилган. Бу бўлинма Компаниянинг ҳақиқий маркази сифатида халқаро
менежмент, телерадиобошқарув ва медиа соҳасидаги илғор минтақавий ҳамда
давлатлараро ташаббусларининг ишлаб чиқилиши ва уларнинг амалга оширилишига
ўзининг улкан ҳиссасини қўшиб келмоқда.
Калит сўзлар:
МТРК, Ўзбекистонда халқаро алоқалар, ўзбек телевидениеси, Ўзбекистон,
тарихий нуқтаи назар, телевидениенинг замонавий дипломатик роли, телевидениенинг
функционал жиҳатлари, МТРК халқаро алоқалари бўлими, Ўзбекистон Миллий
телерадиокомпанияси, ўзбек телевидениесида халқаро алоқалар, Ўзбекистонда
телевидение ва радио, халқаро алоқалар бўлими асосий функциялари.
Кириш
Замонавий давр шиддатли ўзгаришлар ва глобаллашув жараёнлари билан характерланиб,
давлат телерадикомпанияларининг роли оддий ахборот тарқатишдан анча кенгайиб кетди.
Бугунги кунда оммавий ахборот воситалари маданий дипломатия ва халқаро стратегик
ҳамкорликнинг муҳим воситасига айланди. Улар нафақат жамиятни воқеалар ҳақида
хабардор қилади, балки мамлакат имижини шакллантириш, унинг қадриятлари ва
маданиятини дунё миқёсида тарғиб қилишда ҳам муҳим ўрин тутади.
Ўзбекистон
Миллий
телерадиокомпанияси
(МТРК)
мамлакатнинг
етакчи
телерадиоташкилоти сифатида охирги ўн йиллик давомида миллий анъаналар ва жаҳон
медиа тенденцияларини муваффақиятли уйғунлаштириб келмоқда. Бу эса унинг ўзига
хослигини сақлаб қолиш, бир вақтнинг ўзида эса замон талабларига мослашиш ҳамда теле
ва -радиоканаллар маҳсулотларининг юқори сифатига эришиш имконини беради.
Глобал рақобат шароитида МТРК Ўзбекистон имижини мустаҳкамлашда муҳим рол
ўйнайди. У ўзининг юқори малакага эга бўлинмалари орқали мамлакатнинг маданий ва
ижтимоий ютуқларини тарғиб қилади.
МТРК таркибидаги энг муҳим бўлинмаларидан бири – Халқаро алоқалар бўлими
ҳисобланади. У нафақат ташқи сиёсий лойиҳаларни бошқариш ва халқаро ҳамкорликни
йўлга қўйиш билан шуғулланади, балки стратегик фикрлаш маркази сифатида фаолият
юритади. Бўлим Компаниянинг халқаро алоқалари ва сиёсати ривожланиш йўналишини
таҳлил қилади ва белгилайди, ички эҳтиёжлар ҳамда ташқи чақириқларни ҳисобга олган
ҳолда истиқболли режаларни ишлаб чиқади.
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 3, ISSUE 02, FEVRAL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
104
Айнан 2019-2020 йиллардан эътиборан бу бўлимнинг саъй-ҳаракатлари туфайли МТРК
халқаро медиа майдонида тобора нуфузли иштирокчига айланиб бориб, Ўзбекистоннинг
дунёдаги позициясини мустаҳкамлашга ўз ҳиссасини қўшди.
Шунингдек, давлат телерадиокомпаниясининг замонавий жамиятдаги роли анъанавий
вазифалар доирасидан анча узоққа чиқиб кетди. Бугунги кунда у жамоатчилик фикрини
шакллантириш, маданий алмашинувни таъминлаш ва стратегик шерикчиликни йўлга
қўйишнинг муҳим воситасига ҳам айланган.
Тарихий контекст
МТРК тарихи 1920 йилларда Тошкентда радиоузатиш соҳасидаги дастлабки
тажрибаларидан бошланади. Бу тажрибалар эса ўз навбатида келгуси технологик
тараққиёт учун асос солди. 1928 йилда Борис Грабовский ва Иван Белянский
бошчилигидаги олимлар жамоаси ҳаракатланувчи тасвирни узатиш технологиясини
муваффақиятли намойиш этгани, айнан соҳанинг тарихан ривожланишига катта ҳисса
қўшди. 1956 йилда биринчи телевидение студияси ташкил этилди ва бу Ўзбекистон
телерадиотарихида янги даврни бошлаб берди.
1996 ва 2005 йилларда Компанияда тузилмавий ўзгаришлар ва такомиллаштириш
жараёнлари амалга оширилди. Бу ўзгаришлар Компаниянинг инновацияларга интилиши
ва халқаро майдонда ўз мавқеини мустаҳкамлаш истагини акс эттиради. 2024 йилда
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
“Ўзбекистон
Миллий
телерадиокомпаниясининг мамлакатимиз медиамаконидаги ўрнини янада ошириш ҳамда
фаолиятига замонавий ёндашувларни жорий этиш тўғрисида”ги фармони МТРКнинг
нафақат миллий, балки етакчи телерадиоташкилот эканлигини яна бир бор намоён қилди.
МТРКнинг Халқаро алоқалари ва дипломатиядаги ўрни
Халқаро майдонда МТРК нафақат телевизион ва радиоканаллардан иборат медиа-холдинг
сифатида, балки дипломатик жараёнларда фаол иштирок этувчи медиа-субъект сифатида
ҳам намоён бўлган. У Ўзбекистоннинг мувозанатли ва ижобий имижини шакллантиришга
кўмаклашади. Компания томонидан ишлаб чиқилган телевизион лойиҳалар, маданий
дастурлар ва халқаро ҳамда хорижий йирик майдонлардаги иштироки орқали
мамлакатнинг қадриятлари ва ютуқлари кенг тарғиб этилади, маданиятлараро мулоқот
кўприклари мустаҳкамланади.
Бу тизимда Халқаро алоқалар бўлими алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, у Компаниянинг
стратегик интеллектуал маркази мақомини қўлга киритган. Бўлимнинг юксак
профессионаллик, таҳлил қилиш қобилияти ва мураккаб лойиҳаларни амалга оширишдаги
тезкорлиги уни телерадиоэшиттириш соҳасидаги инновацион ва долзарб ечимларнинг
асосий двигателига айлантирган. Бу Бўлим:
хорижий ҳамкорлар билан мулоқотларни йўлга қўйиб, тажриба ва технологик
инновациялар алмашинувига ҳисса қўшади;
маданият, телерадиотрансляция ва медиа соҳасида ҳамкорликни кучайтиришга
қаратилган халқаро битимлар, йўл-хариталари ва икки томонлама ҳужжатларни ишлаб
чиқишда иштирок этади;
халқаро телерадиокорпорациялар амалиётини кузатиб боради ва илғор халқаро
стандартларни Компания фаолиятига жорий этади;
юқори даражадаги дипломатик ташаббусларни мувофиқлаштиради, халқаро
конференциялар ва форумларда иштирок этишни таъминлайди ҳамда давлатлар ўртасида
самарали ахборот алмашинувини ташкил қилади;
халқаро ташкилотлар билан самарали ҳамкорликни олиб боради ва Ўзбекистоннинг
глобал медиамакондаги манфаатларини илгари суришда иштирок этади;
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 3, ISSUE 02, FEVRAL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
105
Ўзбекистондаги муҳим ташаббуслар ва тарихий воқеалар, шунингдек мамлакатнинг
тарихий, сиёсий, инвестицион, иқтисодий, туристик ва маданий ҳаётига оид маълумотлар
билан халқаро жамоатчиликни турли дипломатик каналлар кўмагида хабардор қилиб
боради;
йирик тадбирлар, жумладан, халқаро медиафорумлар, фестиваллар, давра суҳбатлари
ва конференцияларда Компания вакилларининг иштирокини таъминлайди;
Компания ходимларининг малакасини ошириш учун ўқув жараёнларини ташкил этади,
хорижий мутахассислар ва экспертларни жалб қилган ҳолда халқаро таълим дастурларига
қатнашиш имкониятларини яратади.
Шундай қилиб, бу Бўлим нафақат ташқи сиёсат вазифаларини амалга оширишга ёрдам
беради, балки Компанияни бошқариш ва фаолиятини такомиллаштириш бўйича
инновацион ёндашувларни шакллантирувчи интеллектуал марказ сифатида ҳам намоён
бўлган.
Хулоса
Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг роли анъанавий телерадиотрансляциялар
доирасидан анча кенгдир – у стратегик дипломатия ва маданий алмашинув рамзига
айланган. У мамлакатнинг халқаро имижини шакллантиришда муҳим роль ўйнайди.
Халқаро алоқалар бўлими Компаниянинг ҳақиқий интеллектуал маркази сифатида
замонавий инновацион ёндашувларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш орқали
Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузини мустаҳкамлашга ҳисса қўшиб келмоқда.
Анъаналар ва илғор технологияларнинг бу синтези Компанияга глобал коммуникациялар
тизимида мустаҳкам ўрин эгаллашга ва келгуси ривожланиш учун янги имкониятларни
очишга ёрдам беради.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. World Bank. (2023). 21-асрда медиа ва маданий дипломатия.
2. UNESCO. (2021). Жамоат ОАВнинг маданий дипломатиядаги ўрни.
3. Хаджаев, А.Д. (2022). Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси: замон билан
ҳамқадам. “IJOD-PRESS” нашриёти.
4. Петрова, А.А. (2019). Халқаро муносабатлар ва медиа сиёсати. Тошкент: “Ўзбекистон”
нашриёти.
5. Сидоров, В.В. (2021). Глобаллашув ва унинг медиага таъсири. Халқаро журналистика
журнали, 15(3), 45-60.
6. Кузнецова, Л.Л. (2018). Ўзбек медиа индустриясида анъаналар ва инновациялар. Медиа
тадқиқотлар бюллетени, 12(1), 78-92.
7. Иванов, И.И. (2020). Давлат медиаси ва маданий дипломатия. Москва: “Наука”
нашриёти.
