J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
4
MAKTAB TIZIMIDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI HAL
ETISHDA PEDAGOGIK AMALIYOTNING AHAMIYATI
Muallif:
Abdug‘apporov Ismoiljon Qayumjon o‘g‘li
“TIQXMMI” Milliy Tadqiqot Universiteti
“Ekologiya va huquq” fakulteti 2
-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar:
Nodira Karimova
“TIQXMMI” Milliy Tadqiqot Universiteti
“O‘qitish nazariyasi va metodikasi” kafedrasi o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada 2024-yil 2-dekabrdan 2025-yil 30-aprelgacha
Toshkent shahri Mirzo Ulug‘bek tumanidagi 142
-
umumta’lim maktabida olib
borilgan o‘quv amaliyoti jarayonida kuzatilgan asosiy muammolar tahlil qilinadi.
Xususan, o‘qituvchilarning malaka muammolari
, infratuzilma yetishmovchiligi,
ta’limdagi hududlararo tafovutlar, individual yondashuv tizimi va raqamli
vositalardan foydalanish holatlari yoritiladi. Mazkur maqola pedagogik
amaliyotning muammolarni aniqlash va ularga yechim topishdagi ahamiyatini
ko‘rsatishga qaratilgan.
Abstract:
This article analyzes the main problems observed during the
educational practice conducted at secondary school No. 142 in the Mirzo Ulugbek
district of Tashkent from December 2, 2024, to April 30, 2025. In particular, it
covers the problems of teacher qualifications, lack of infrastructure, regional
differences in education, the system of individual approach, and the use of digital
tools. This article aims to show the importance of pedagogical practice in identifying
problems and finding solutions.
Аннотация:
В данной статье анализируются основные проблемы,
выявленные в ходе образовательной практики, проведенной в средней школе
№ 142 Мирзо
-
Улугбекского района г. Ташкента с 2 декабря 2024 года по 30
апреля 2025 года. В частности, освещаются проблемы квалификации
учителей, отсутствия инфраструктуры, региональных различий в образовании,
системы индивидуального подхода, использования цифровых инструментов.
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
5
Цель данной статьи —
показать важность педагогической
практики в выявлении проблем и поиске их решений.
Kalit so‘zlar
:
maktab ta’limi, o‘quv amaliyoti, pedagogik
malaka, infratuzilma, hududlararo tafovut.
Keywords:
school education, teaching practice, pedagogical skills,
infrastructure, regional differences, individual approach, digital technologies.
Ключевые слова:
школьное образование, педагогическая практика,
педагогическое мастерство, инфраструктура, региональные различия,
индивидуальный подход, цифровые технологии.
Mamlakatimizda ta
’
lim tizimini rivojlantirish bo
‘
yicha ko
‘
plab islohotlar
amalga oshirilmoqda.
Jumladan, turli chet el ta’lim dasturlari o‘rganilib, ular
amaliyotda qo‘llanilmoqda. Maktab darsliklari ham zamonaviy standardlarga mos
qilib, bosqichma-
bosqich qayta ishlanmoqda. Shunday bo‘lishiga qaramay, hali
hanuz oldimizda bir qancha hal etilishi ke
rak bo‘lgan muammolar turibdi.
Bu
muammolarni hal etish esa hozirda shakllanib borayotgan yosh pedagoglar oldidagi
ustuvor vazifalardan biridir. Yurtimiz oliygohlarida tahsil olayotgan talabalar oliy
ta’lim davomida o‘z tajribalarini boyitish va kelajakda sohalarining yetuk
mutax
assisi bo‘lish
lari
uchun maxsus o‘quv
-
amaliy mashg‘ulotlar o‘tashlari
belgilangan. Bu mashg‘ulotlar ularga universitetda o‘rganayotgan
bilimlarini
amaliyotda
qo‘llash
va sohadagi mavjud muammolarni
o‘rganish
, hamda ushbu
muammolarga yechim topishga
undovchi, ta’lim va
kasb
o‘rtasidagi o‘ziga xos
bo‘lgan ko‘prik vazifasini o‘taydi.
Pedagogika
jamiyatdagi eng muhim yo‘nalishlardan biridir. U maktabgacha
ta’limdan boshlab, insonning deyarli butun hayotini o‘z ichiga qamrab oladi.
Bundan tashqari
, jamiyat uchun ertangi kadrlarni tayyorlashdek ulkan mas’uliyat,
aynan pedagoglar zimmasiga tushadi.
O‘quv mashg‘ulotlari esa o‘sib kelayotgan
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
6
kadr
larga ertangi kunimiz bunyodkori bo‘lmish yoshlar bilan
ishlashni o‘rgatuvchi
muhim vositadir.
Bugungi shiddat bilan o‘zgarib borayotgan zamonda inson
psixologiyasi ham vaqt sayin
o‘zgarib bormoqda.
Hayotimizni
yengil qilayotgan internet, telefon, kompyuter kabi texnologiyalar insonni o‘z
qobig‘iga o‘ranib olishi, o‘zini
-
o‘zi tashqi dunyodan izolatsiyalashiga ham sabab
bo‘lmoqda. Bunday bir sharoitda o‘quvchilar bilan ishlash
da va ularni dars
jarayonlariga jalb qilishda ko‘plab muammolar tug‘ilmoqda.
Boshqa bir muhim
jihati shuki, dars jarayonlari uchun yangi metodlarni ishlab chiqish va shu bilan birga
o‘quv amaliyotlarining
ham ahamiyati kun sayin oshib bormoqda.
Ta’lim sifati bevosita jamiyat taraqqiyotiga ta’sir etadigan omillardan biridir.
Ta’limning eng muhim bo‘g‘inlaridan biri esa –
maktabdir. Maktab
–
jamiyat
hayotidagi muhim institutlardan biridir. Chunki, inson 7 yoshdan 18 yoshgacha
ushbu dargohda bilim olib, o‘zining kelajakdagi kasbini tanla
sh kabi muhim
qarorlarni aynan maktab davrida qabul qiladi. 7 yoshdan (bolalik davri) 18
yoshgacha (o‘smirlikning yakuni) bo‘lgan davr oralig‘ida inson aqliy, ruhiy va
ijtimoiy jihatdan tez o‘zgaradi. Xalqimizda bir maqol bor: “Yoshlikda olingan bilim
–
toshga o‘yilgan yozuv”. Bu bejiz emas albatta, insonning eng sermahsul davri
maktab davriga to‘g‘ri kelar ekan, bu vaqtni behuda o‘tkazmaslik va bu davrda qattiq
o‘qib
-
o‘rganishi lozim. Agar tariximiznini o‘rgansak, birinchi va ikkinchi renessans
ilm-
fan tufayli sodir bo‘lganining guvohi bo‘lishimiz mumkin.
Yevropa
uyg‘onishining zamirida ham
faqat va faqat ilm-fan yotadi. Agar biz mamlakatimiz
ta’limini, huddi tarixdagidek, dunyodagi yetakchi ta’lim tizimlaridan biriga aylantira
olsak, albatta, uchinchi renessansning ham poydevorini qo‘ya olgan bo‘lamiz.
Bugungi kunda maktab ta’lim tizimimizda bir qancha muammolar mavjud:
tizimdagi o‘qituvchilarning malaka va yangilanish ehtiyoji; infratuzilmaning
yetarlicha rivojlanmagani; shahar va chekka hududlardagi o‘quvchilarning noteng
tayyorgarlik darajasi; eski o
‘quv metodlari va h.k.z.
Amaliyot davomida shu kabi
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
7
muammolarni o‘rganishga harakat qildim.
Ushbu muammolar
quyidagi tarzda tahlil qilinadi:
Birinchi, tizimdagi o‘qituvchilarning malaka va yangilanish
ehtiyojiva eski o‘quv metodlari:
maktablardagi, ayniqsa chekka
hududlardagi, o‘qituvchilar eski metodlardan foydalanishadi va bu o‘quvchilarni
darsga jalb qila olmaslikka olib keladi. Natijada, o‘quvchilar yoki bir
-biri bilan
gaplashib, yoki telefoni bilan band bo‘lib darsga e’tibor qaratmaydi. O‘quvchilar
darsga e’tibor bermagach, o‘qituvchining ham
motivatsiyasi pasayadi; bu holatda
esa dars samaradorligi pasayadi. Bu holatni bartaraf etish uchun mutasaddi
tashkilotlar qilishi mumkin bo‘lgan chora bu –
eski metodika bilan dars o‘tuvchi
o‘qituvchilarni malaka oshirish dasturi doirasida qayta tayyorlash va yangi
metodlarni o‘rgatishdir.
Ayni vaqtda biz texnologiyalar davrida yashamoqdamiz.
Zamonamiz esa o‘qituvchilardan dars jarayoniga kreativ yo‘l bilan yondashish va
zamonaviy texnologiyalar yordamida
dars jarayonini qiziqarli yo‘l bilan tashkil
etishni talab qilmoqda. Malaka oshirish kurslarini yoshlar
i katta bo‘lgan, hamda
texnologiyalardan uncha
lik xabari bo‘lmagan pedagog xodimlarimizni qayta
tayyorlashda bizga tayanch vazifasini bajaruvchi tizim sifatida shakllantirish
mumkin. Maktablarimizda faoiliyat yuritayotgan va texnologiyalarni amaliyotda
qo‘llashda qiynaladigan o‘qituvchilar sonini aniqlash va ochiqlash, hamda ularni
texnologik yutuqlar bilan tanishtirishni va bu haqida muntazam ommaga ma’lumot
beribni tizimli ravishda y
o‘lga qo‘yish zarur.
Ikkinchi, infratuzilmaning rivojlanmagani:
ko‘plab maktablarimizda
o‘quv
-labaratoriya xonalari va sport zallari mavjud emas. Maktabdagi biologiya,
kimyo va fizika fanlari dasturlarida labaratoriya mashg‘ulotlari o‘tkazilishi rejaga
kiritilgan, lekin amaliyotda mashg‘ulot o‘tkazilishi uchun hech qanday sharoit yo‘q;
o‘quvchilar ushbu fanlardan maxsus daftar tutib, ushbu mashg‘ulotni o‘taganliklari
haqida hisobot yozishadi. Hisobot amaliyotda bajarilmagani uchun, uning
samaradorligi past bo‘lmoqda.
T
exnologiya fani darsliklarida ham ko‘plab
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
8
amaliyotda sinab ko‘rish uchun topshiriqlar berilgan, lekin
texnologiya xonalarida buning uchun yetarli asbob-uskunalar
mavjud emas.
Uchinchi, shahar va olis hududlardagi yoshlarning noteng
tayyorgarlik darajasi:
k
o‘plab olis hudularimizdagi ta’lim sifati shahar joylarga
qaraganda pastroq. Yunisefning 2020-
yilgi “O‘zbekistondagi bolalar vaziyatining
tahlili” nomli hisobotida O‘zbekistonda shahar hududida yashovchilarning
qishloqdagilarga qaraganda oliy ta’lim olish ko‘rsatkichi 2 baravar yuqori ekanligi
ta’kidlangan.
Bu muammoni hal qilish uchun hukumat bir qancha
choralar ko‘rmoqda
;
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021
-yil 12-
yanvardagi “Olis
hududlardagi byudjet tashkilotlariga malakali mutaxassislarni jalb qilish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori
da olis hududlarga borib ishlayotgan mutaxassislar
uchun bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravari miqdorida bir martalik
boshlang‘ich yordam puli va ular ijaraga olgan uy
-joylar uchun bazaviy hisoblash
miqdorining 2 baravari miqdoriga har oyda kompensatsi
ya to‘l
ash; hamda Vazirlar
Mahkamasining 2019-yil 7-iyundagi 471-son qarori bilan tasdiqlangan
“U
mumiy
o‘rta ta’lim muassasalarida boshqa hududlardan kelib faoliyat yuritayotgan pedagog
hodimlarga
maxsus ustama berish to‘g‘risida”
gi qarori; hamda Vazirlar
Mahkamasining 2021-yil 15-oktabrdagi
“Ta’lim darajasi yuqori bo‘lmagan
maktablarga malakali o‘qituvchi
-pedagoglarni jalb qilish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”
gi 646-son qarorlari shular jumlasidandir.
Sobiq “Xalq ta’limi” Vazirligi
2022-
2023 o‘uv yilida 1409 ta “qizil” toifadagi maktabga 500 nafar pedagog jalb
etilgani; 2024-
yilgi “2023
-
yil sarhisobi”ga bag‘ishlab o‘tkazilgan matbuot
anjumanida 2023-
yilda “qizil” toifadagi maktablar soni 1526 tadan 404 taga
kamayganini e’lon qilgan.
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
9
To‘rtinchi, umumta’lim maktablarida o‘quvchilar bilan
individual
ishlash
tizmi
shakllanmagani:
O‘zbekiston
umumta’lim maktab tizimi asosan jamoa bilan ishlashga asoslangan,
har bir o‘quvchi bilan alohida ishlaydigan tizim
ning bir nechta
elementlari mavjud bo‘lsada,
hali hanuz
to‘liq shakllanmagan
. Bunday tizim
hozircha prezident maktablari va ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida
qo‘llanilmoqda.
So‘nggi yillarda Finlandiyata’lim tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha
bir qancha ishlar amalga oshirilmoqda:
fin ta’lim tizimini o‘rganish; ayrim
maktablarda sinov tariqasida fin modelida darslar tashkil etish, o‘qituvchilarni
malakaviy tayyorlash va b. Finlandiya ta’lim tizimi bugungi kunda jahondagi eng
mashhur ta’lim tizimlaridan biri bo‘lib, “Kam yuklama, kuchli sifat” prinspiga
asoslangan. Lekin, bizning maktablarda esa o‘quvchilar soni ko‘p va yuklamalar
yuqori. O‘quv rejalari va fanlar soni Finlandiyada
gichalik ixcham emas. Finlandiya
tizimi yuqori malakali va mustaqil qaror qabul qiluvcgi o‘qituvchilarga tayansa,
o‘zbek o‘qituvchilari hali hanuz “ma’ruza va nazorat” uslubida ish yuritishmoqda.
Finlandiyada o‘quvchilarning ichki motivatsiyasi muhim bo‘li
b, ular uchun baho
ikkinchi darajada; bu borada ham kamchiliklarimiz mavjud. Qolaversa, fin tizimi
texnologiyaga asoslangan o‘quv resurslarini talab etadi; ko‘plab maktablarimizda
kompyuter va internet vositalari hali ham yetarli emas. Fin tizimini samarali joriy
etish uchun
keng ta’lim tizimida ko‘lamli islohotlar amalga oshirilishi lozim
. Dars
yuklamalarini qisqartirib, fin tizimiga integratsiya qilishdan tortib maktablarning
texnologik ta’minotini yaxshilashgacha…
Beshinchi, o‘quvchilarning maktabga telefon olib kelishi:
ushbu masala
global ta’lim tizimlarida ham ko‘tarilayotgan muhim masalalardan biridir
. Masalan,
Fransiya maktablariga telefon olib kelish ta’qiqlangan. Angliya maktablarida esa
telefonlarni sinfxonaga olib kirish mumkin emas. Lekin Finlandiyada agar
o‘qituvchi ruxsat bersa, ta’lim maqsadida foydalanish mumkin. O‘zbekistonda ham
telefonlard
an faqat ta’limiy maqsadlarda foydalanish uchun ruxsat berish mumkin
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
10
lekin, buning uchun qat’iy ichki intizom va o‘qituvchilar va ota
-
onalarning o‘zaro birdamligi muhimdir.
Maktab tizimidan ko‘zlangan yana bir maqsad bu –
o‘sib
borayotgan avlodga ta’lim bilan bir qatorda tarbiya berishdir. Bu
borada maktab tizimi o‘quvchining ota
-onasi va mahalla bilan yelkama-yelka ish
olib boradi. Maktab
–
bu faqat bilim emas, balki insoniylik, muomala, mas’uliyat va
milliy qadriyatlarni o‘rgatadigan dargohdir. Tarbiya bo‘lmasa, ta’lim samara
bermaydi.
Zamonaviy o‘zbek pedagogikasi otasi hisoblanmish Abdulla Avloniy
shunday degan: “Tarbiya biz uchun yo hayot –
yo mamot, yo najot
–
yo halokat, yo
saodat
–
yo falokat masalasidir”. Chunki, yetuk jamiyat qurish uchun o‘sha jamiyat
a’zolari har tomonlama barkamol, ma’nan yuksak shaxs bo‘lmoqlari lozim. Ta’lim
tizimi bizga bilimli, o‘z huquqlarni biladigan va oqni qoradan ajrata oladigan
fuqarolarni voyaga yetkazib berishi zarur. O‘quvchilar o‘qituvchilardan faqat ilm
emas, balki hurmat, sabr, muloqot va odobni ham o‘rganishlari zarur. M
asalan,
Yaponiyaning ko‘plab maktablarida sinfxonalarni farroshlar emas, o‘quvchi va
o‘qituvchilar tozalaydilar. “Souji” deb ataluvchi bu amaliyot dars jadvaliga kiritiladi
va o‘quvchilarga mas’uliyat hissini beradi, shuningdek ular kattalarga hurmat
ko‘rsatish, tabiatga e’tiborni shakllantirish, jamoaviy ishlash va mehnatni qadrlashni
o‘rgatadi.
Umum ta’lim maktablarimizda ham tarbiyaga asoslangan va o‘zbek
mentalitetini rivojlantiruvchi mana shunday tizimlarni bosqichma-bosqich va tizimli
tarzda
yo‘lga qo‘yishimiz mumkin
. Masalan, Payshanba
kunlarini “
Tozalik kuni
”
deb e’lon qilib, shu kun
i sanitar-
gigiyenik madaniyatni rag‘batlantiruvchi
“eng toza
sinf”
nomli tadbirlarni
o‘tkazish; Juma kunlarini “Milliy qadriyatlar” kuni deb e’lon
qilish va o‘quvchilarni shu kunda milli kiyimlardamaktabge kelishga targ‘ib etish va
b.
Xulosa
sifatida
quyidagilarni
ta’kidlash
mumkin,
umumta’lim
maktablarimizda bir qancha muammolar mavjud va bu muammolar yechimi yo‘q
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
11
bo‘lgan muammolar emas. Mavjud kamchiliklarimizni oila –
mahalla
–
maktab va hukumat hamkorligida, birdamlikda hal etish
mumkin va shu usulda samaraliroq bo‘ladi. Muammolarni hal etish
uchun ba’zi o‘qituvchilarni malaka kurslariga jalb etish
; maktab
tizimida zamonaviy texnologiyalardan keng foydalanish tizimini yo‘lga qo‘yish
;
maktablarda individual ta’lim tizimini rivojlantirish
; shahar va chekka hudular
o‘rtasidagi ta’lim tafovutini bosqichma
-
bosqich yo‘q qilish; o‘quv amaliyotini
talabaning o‘z ustida
ishlashi va bu kabi muammolarni aniqlash , hamda ularga
yechim topishga qaratilgan bir tzimga ayantirish va boshqa choralar orqali yechsak
bo‘ladi. O‘zbek maktablarida jahonning ilg‘or tajribalaridan mahalliy mentalitet va
sharoitlarga moslashtirgan holda keng foydalanish bolalarda nafaqat bilim, balki
hayotga tayyorgarlik, jamiyatga hurmat va shaxsiy mas’uliyatni mustahkamlaydi.
Zero, kelajak jamiyatining poydevorini
bugungi maktab o‘quvchilari
tahkil etadi;
aholimizning qarib 18,4 foizi (2024). Ularni bilimli, barkamol inson qilib tarbiyalash
esa, bizning eng muhim vazifamizdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO
’YXATI
:
1.
“O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021
-yil 12-yanvardagi qarori: Olis
hududlardagi byudjet tashkilotlariga malakali mutaxassislarni jalb qilish chora-
tadbirlari to‘g‘risida.”
Lex.uz,
https://lex.uz/uz/docs/5232643
2.
“Vazirlar Mahkamasining 2019
-yil 7-iyundagi 471-
son qarori: Umumiy o‘rta
ta’lim muassasalarida boshqa hududlardan kelib faoliyat yuritayotgan pedagog
hodimlarga
maxsus
ustama
berish
to‘g‘risida.”
Lex.uz,
https://lex.uz/uz/docs/4370541
3.
“Vazirlar Mahkamasining 2021
-yil 15-oktabrdagi 646-
son qarori: Ta’lim
darajasi yuqori bo‘lmagan maktablarga malakali o‘qituvchi
-pedagoglarni jalb
qilish chora-
tadbirlari to‘g‘risida.”
Lex.uz,
J
о
urn
а
l
о
f
А
n
а
lytic
а
l Synergy
а
nd
Scientific
H
о
riz
о
n ISSN: 3060-5261 Imp
а
ct f
а
kt
о
r: 9.9
V
о
lume 1, Issue 5, Series
А
2025
12
4.
UNICEF Uzbekistan. Situation Analysis of Children in
Uzbekistan
2020.
UNICEF,
2020,
https://www.unicef.org/uzbekistan/en/reports/situation-analysis-
5.
“Xalq ta’limi vazirligi: Qizil toifadagi maktablar soni 1526 tadan 404 taga
kamaydi.”
Xalq
Ta’limi
Vazirligi
Rasmiy
Sayti
,
2024,
https://uzedu.uz/oz/news/2023-yil-sarhisobi
6.
Avloniy, Abdulla. Turkiy Guliston Yoki Axloq. Toshkent: Noshir, 1918
7.
Sahlberg, Pasi. Finnish Lessons: What Can the World Learn from Educational
Change in Finland? Teachers College Press, 2011
8.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. Aholining yoshi bo‘yicha
