J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
64
MIOKARD INFARKTIDA SODIR BO‘LADIGAN
GISTOLOGIK O‘ZGARISHLAR
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi 1-sonli davolash ishi fakulteti
110-A guruh talabasi Jo’raqulov Mirzoxid Ma’rufjon o’g’li
107-guruh talabasi Xudoyberdiyeva Hilola Davlat qizi
Annotatsiya:
Maqolada miokard infarktidan keyingi gistologik o‘zgarishlar 24
soat, 1-3 kun, 3-7 kun va 7-14 kunlik davrlar bo‘yicha tahlil qilingan. Har bir
bosqichda yurak mushagida morfologik buzilishlar, yallig‘lanish va chandiqlanish
jarayonlari bosqichma-bosqich rivojlanib, ularning klinik tashxis va davolashdagi
ahamiyati ta’kidlangan. Tadqiqot miokard infarktining histologik o‘zgarishlarini
chuqur tushunishga asoslanib, yurak-qon tomir kasalliklariga qarshi kurashishda
yangi yondashuvlar ishlab chiqishga ilmiy asos yaratadi.
Kalit so’zlar:
Miokard infarkti, nekroz, ishemik shikastlanish,
chandiqlanish, neytrofillar, fibroz, piknoz, yallig‘lanish.
Abstract:
The article analyzes the histological changes following myocardial
infarction in the periods of 24 hours, 1-3 days, 3-7 days, and 7-14 days. In each
phase, morphological disruptions, inflammation, and scarring processes
progressively develop, and their significance in clinical diagnosis and treatment is
emphasized. Based on a deep understanding of the histological changes of
myocardial infarction, the study provides a scientific foundation for developing new
approaches to combat cardiovascular diseases.
Keywords:
Myocardial infarction, necrosis, ischemic injury, scarring,
neutrophils, fibrosis, pyknosis, inflammation
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
65
Аннотация:
В статье анализируются гистологические
изменения после инфаркта миокарда в периодах 24 часа, 1-3
дня, 3-7 дней и 7-14 дней. На каждом этапе прогрессивно
развиваются морфологические нарушения, воспаление и
рубцевание, и подчеркивается их значение в клинической диагностике и
лечении. Исходя из глубокого понимания гистологических изменений при
инфаркте миокарда, исследование создает научную основу для разработки
новых подходов в борьбе с сердечно-сосудистыми заболеваниями.
Ключевые слова:
Инфаркт миокарда, некроз, ишемическое
повреждение, рубцевание, нейтрофилы, фиброз, пикноз, воспаление.
Yurak-qon tomir kasalliklari, ayniqsa, miokard infarkti bugungi kunda global
sog‘liqni saqlash tizimi oldida turgan dolzarb muammolardan biridir. Miokard
infarkti yurak mushagining ishemiyaga uchrashi va natijada to‘qimalarda nekroz
rivojlanishi bilan kechadi. Har yili millionlab insonlar ushbu kasallik oqibatida
hayotdan ko‘z yummoqda, ayniqsa, yoshlar orasida uchrash holatlarining ortib
borayotgani tashvishli holatdir. Infarktdan so‘ng yurak mushaklarida sodir
bo‘ladigan gistologik o‘zgarishlar vaqt o‘tishi bilan bosqichma-bosqich kechadi. 24
soat, 1–3 kun, 3–7 kun va 7–14 kun oralig‘ida yuzaga keladigan morfologik
buzilishlar, yallig‘lanish va chandiqlanish jarayonlari tibbiy tashxis va davolashda
muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada infarktdan keyingi yurak mushaklarida
kechadigan gistologik o‘zgarishlar tahlil qilinib, ularning klinik amaliyotdagi o‘rni
yoritib beriladi. Maqsad — patologik jarayonni chuqur tushunish orqali yurak
kasalliklariga qarshi samarali yondashuvlarni shakllantirishga
ilmiy asos yaratishdir.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
66
Materiallar va metodlar:
Ushbu maqola miokard infarktidan
keyingi gistologik o‘zgarishlarni tahlil qilishda ilgari o‘tkazilgan
klinik
va
morfologik
tadqiqotlarga
asoslanadi.
Yurak
to‘qimalaridagi morfologik o‘zgarishlar 24 soat, 1–3 kun, 3–7 kun
va 7–14 kunlik davrlar bo‘yicha bosqichma-bosqich o‘rganilgan. Tadqiqotlarda
nekroz, yallig‘lanish, neytrofillar faolligi, fibroblastlar paydo bo‘lishi kabi
o‘zgarishlar tahlil qilingan.
StatPearls Medical Reference:
Ushbu manbada miokard infarktidan keyingi
gistologik o‘zgarishlar bosqichma-bosqich tasvirlangan. Masalan, 0.5–4 soat
oralig‘ida to‘qimalarda tolalarning to‘lqinlanishi va glikogen kamayishi kuzatiladi.
4–12 soat ichida koagulyatsion nekroz va shish paydo bo‘ladi. 12–24 soatda esa
kontraktsion bant nekrozi va neytrofillarning ustunligi aniqlanadi.[1]
WebPath
Tutorial
manbasida esa miokard infarktidan keyingi gistologik o‘zgarishlar
tafsilotlari keltirilgan. Masalan, 1–3 kun oralig‘ida koagulyatsion nekroz davom
etadi, yadro va chiziqlarning yo‘qolishi, neytrofillarning infiltratsiyasi kuzatiladi. 3–
7 kun oralig‘ida esa makrofaglar va mononuklear hujayralarning infiltratsiyasi
boshlanadi, fibro-vaskulyar javob shakllanadi.[2] Ushbu metodlar yordamida
miokard infarktidan keyingi gistologik o‘zgarishlar bosqichma-bosqich tahlil
qilindi, bu esa klinik tashxis va davolashda muhim ahamiyatga ega.
Yurak-qon tomir kasalliklari, xususan, miokard infarkti (MI), global sog‘liqni
saqlash tizimi oldida turgan eng jiddiy muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Har
yili millionlab insonlar ushbu "yashirin sukunat" qurboni bo‘lmoqda. Miokard
infarkti nafaqat individual sog‘liq muammosi, balki butun jamiyatga iqtisodiy,
ijtimoiy va demografik ta’sir ko‘rsatuvchi global inqiroz holatidir. Ayniqsa, yoshlar
orasida bu holatning ko‘payishi sog‘lom turmush tarzi, stress, texnologik asrning
salbiy oqibatlari bilan chambarchas bog‘liq. Miokard infarktidan keyingi gistologik
o‘zgarishlarni chuqur o‘rganish, kasallikning rivojlanish bosqichlarini aniqlashda
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
67
muhim ahamiyatga ega. Bu o‘zgarishlar, jumladan, nekroz,
yallig‘lanish va chandiqlanish jarayonlari, yurak mushaklarida vaqt
o‘tishi bilan yuzaga keladi. Masalan, 24 soat ichida yurak
to‘qimalarida
koagulyatsion
nekroz
va
neytrofillarning
infiltratsiyasi kuzatiladi. 1–3 kun oralig‘ida yallig‘lanish jarayoni kuchayadi, 3–7
kun ichida makrofaglar va fibroblastlarning faolligi oshadi, 7–14 kun davomida esa
granulyatsion to‘qima shakllanib, chandiqlanish jarayoni boshlanadi. Ushbu
maqolada miokard infarktidan keyingi gistologik o‘zgarishlar bosqichma-bosqich
tahlil qilinadi. To‘qimalardagi morfologik buzilishlar, hujayra darajasida sodir
bo‘ladigan degenerativ jarayonlar, yallig‘lanish va chandiqlanish bosqichlari yoritib
beriladi. Gistologik ko‘rinishlar asosida klinik holatni baholash, tashxis qo‘yish va
davolashda muhim rol o‘ynashi maqolaning asosiy g‘oyasidir. Ushbu ilmiy tahlil
sog‘liqni saqlash tizimida yurak kasalliklariga qarshi kurashishning yangi
yondashuvlarini shakllantirishda ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
1. Nekroz (Hujayra O‘limi) Bosqichi (0-24 soat)
Miokard infarktining ilk 24 soatida yurak mushaklarida muhim gistologik
o‘zgarishlar ro‘y beradi. Dastlabki 0–4 soat oralig‘ida mikroskopik darajada aniq
o‘zgarishlar ko‘zga tashlanmaydi. Biroq, elektron mikroskopiyada miokardial
hujayralarda glikogen zaxiralarining kamayishi, mitoxondriyalarning shishishi va
miofibrillarning bo‘shashishi kabi qaytariladigan shikastlanish belgilarini aniqlash
mumkin. 4–12 soat davomida yurak mushak tolalarida "to‘lqinli tolalar" (wavy
fibers) deb ataluvchi o‘zgarishlar kuzatiladi; bu holat, ya’ni qisqarmaydigan mushak
tolalarining qo‘shni qisqaruvchi tolalar tomonidan tortilishi natijasida yuzaga keladi.
12–24 soat oralig‘ida esa koagulyatsion nekrozning aniq belgilarini ko‘rish mumkin.
Bu davrda kardiomiyositlar pallid (oqargan) ko‘rinishga ega bo‘lib, yadro yo‘qoladi,
ammo hujayra tuzilmasi saqlanib qoladi. Shuningdek, neytrofillar infiltratsiyasi
boshlanadi, bu yallig‘lanish jarayonining boshlanishini bildiradi. [3]
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
68
Ushbu gistologik o‘zgarishlar miokard infarktining vaqtini
aniqlashda va davolash strategiyalarini belgilashda muhim
ahamiyatga ega. Shuningdek, bu o‘zgarishlar yurak to‘qimalarining
keyingi davrlarida yuz beradigan regeneratsiya va chandiqlanish
jarayonlariga zamin yaratadi.
Yallig‘lanish Bosqichi (1–3 kun): Miokard infarktining erta bosqichidagi
gistologik o‘zgarishlar
Miokard infarktining 1–3 kunlik bosqichi yurak mushaklarida chuqur va tezkor
gistologik o‘zgarishlar bilan xarakterlanadi. Bu davrda infarkt o‘chog‘idagi
to‘qimalarda koagulyatsion nekroz avj oladi: kardiomiyositlar o‘z yadrosini
yo‘qotadi, ularning sitoplazmasi kuchli eozinofilik bo‘lib qoladi. Bu holat
hujayraning hayot faoliyatining butunlay to‘xtaganidan dalolat beradi. Shuningdek,
kardiositlar orasidagi tartibli tuzilma yo‘qoladi, hujayra chegaralari notekis bo‘lib,
ba’zida konturlarini ajratish qiyinlashadi. Bu davrda yallig‘lanish jarayoni
kuchayadi. Neytrofillar infarkt zonasiga faol ravishda migratsiya qiladi. Ular
nekrozlangan hujayralarni parchalab, fagotsitoz jarayonida qatnashadi. Aynan shu
bosqichda yallig‘lanish jarayoni eng faol pallaga kiradi. Neytrofillar soni infarkt
zonasida maksimal darajaga yetadi va ular hujayraviy detritusni tozalashda asosiy
rol o‘ynaydi. Ammo bu jarayon davomida neyrofillarning o‘zi ham parchalanadi va
bu ikkilamchi to‘qima shikastlanishiga olib kelishi mumkin. Infarkt zonasida
kapillyarlar singan, qon ketishlari va interstitsial shish ko‘zga tashlanadi. Shu bilan
birga, to‘qima ichida plazma va qondan ajralgan suyuqliklar to‘planib, yallig‘lanish
eksudati shakllanadi. Bu eksudat to‘qimaning zichligini kamaytiradi, yurak
mushagining mexanik bardoshliligini pasaytiradi, bu esa infarkt zonasining yorilib
ketish xavfini oshiradi.[4] Makroskopik darajada, bu bosqichda yurak mushaklarida
sarg‘ish tusga ega markaziy sohalar, ularni o‘rab turgan gemorragik halqalar bilan
ajralib turadi. Bu infarktning boshlang‘ich nekrotik zonasi va uning atrofidagi
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
69
yallig‘langan zonani ko‘rsatadi. Gistokimyoviy jihatdan, bu
bosqichda ATP miqdori keskin kamayadi, hujayraviy energiya
almashinuvi butunlay buziladi. Lizosoma fermentlari faollashib,
hujayra ichki tuzilmalarini parchalashda qatnashadi. Bu holat
oksidlovchi stressning ortishi bilan kechadi, natijada erkin radikallar soni ko‘payadi
va hujayralarga qo‘shimcha zarar yetadi.[5]
Ushbu bosqichda aniqlanadigan gistologik o‘zgarishlar infarkt vaqtini
aniqlash, patologik tekshiruv natijalarini izohlash va bemor holatini prognoz
qilishda muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Shu sababli, infarktdan keyingi 1–
3 kunlik gistologik davr har doim yurak-qon tomir kasalliklarini o‘rganishda alohida
e’tibor talab qiladi.
To’qimalarning parchalanish va granulyatsion bosqich boshlanishi (3-7-
kunlar)
Infarkt rivojlanishining 3–7 kunlik bosqichi yurak mushagida nekroz
o‘zagining ancha chuqurlashgan, to‘qimalarning parchalanish bosqichiga kirgan
davridir. Bu vaqtda nekrotik to‘qima atrofidagi yallig‘lanish jarayoni eng yuqori
cho‘qqisiga yetadi. Neytrofillar soni kamayib, ularning o‘rnini makrofaglar
egallaydi. Makrofaglar nekrotik hujayra qoldiqlarini faol ravishda fagotsitoz qiladi
va infarkt zonasi tozalanadi. Shu sababli, bu bosqichda yurak mushagida
“tozalanish” jarayoni avj oladi. Shu bilan birga, bu davrda yurak mushagining
strukturaviy mustahkamligi zaiflashadi, bu esa yurak devori yorilishi xavfini
oshiradi — ayniqsa katta infarktlar fonida. Gistologik kesmalarda makrofaglarning
ko‘pligi, shuningdek, granulyatsion to‘qimaning boshlang‘ich elementlari (yangi
qon tomirlari, fibroblastlar) aniqlanadi. Yangi hosil bo‘layotgan kapillyarlar va
fibroblastlarning ko‘payishi infarkt zonasida chandiqlanish jarayonining
boshlanishini ko‘rsatadi. Shu nuqtadan boshlab yurak mushaklarida fibroz to‘qima
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
70
shakllanadi, lekin hali to‘liq mustahkam chandiq hosil bo‘lmagan
bo‘ladi. Shuningdek, yurak mushagi atrofiga nisbatan gipersellulyar
granulyatsion zonaning paydo bo‘lishi kuzatiladi. Bu zona yaqin
atrofdagi sog‘lom miokard bilan nekrotik soha o‘rtasida joylashadi
va patomorfologik nuqtai nazardan muhim sanaladi. U organizmning infarkt
zonasini to‘liq chandiqqa aylantirishga bo‘lgan adaptiv javobi sifatida qaraladi. [6]
Chandiqlanish bosqichining boshlanishi (7–14 kun)
Miokard infarktining 7–14 kunlik oralig‘ida yurak mushagida chuqur
morfologik o‘zgarishlar kuzatiladi. Bu davr infarkt sohasida to‘liq granulyatsion
to‘qima shakllanadigan va chandiqlanish jarayoni faol kechadigan bosqich
hisoblanadi. Endi nekrotik hujayralar deyarli to‘liq parchalanib ketgan bo‘lib,
ularning o‘rnini fibroblastlar tomonidan ishlab chiqarilayotgan kollagen tolalari
egallay boshlaydi. Shu bilan birga, yangi kapillyarlar shakllanishi hisobiga
neovaskulyarizatsiya yuz beradi, bu esa regeneratsiyani qo‘llab-quvvatlovchi
muhim omil sanaladi. Neytrofillar bu vaqtda yo‘qolgan bo‘ladi, makrofaglar esa
kamaygan miqdorda saqlanadi. Bu yallig‘lanish bosqichining pasayganini va immun
tizimi endi tiklanish bosqichiga o‘tgani haqida signal beradi. Miokard tolalari
parchalanadi, hujayra yadrolari yo‘qoladi, natijada yurak mushagining bu qismi
mexanik jihatdan zaif holatda bo‘ladi. Aynan shu sababli, bu davrda yurak
devorining yorilishi xavfi yuqori bo‘lib qoladi. Klinik nuqtayi nazardan, yurak
to‘qimalarida bosqichma-bosqich yangilanish kechayotgan bo‘lsa-da, bemorlarga
jismoniy tinchlik va yurak ishini sinchkovlik bilan kuzatish tavsiya etiladi. Bu
davrning gistologik ko‘rinishi infarktning bosqichini aniqlashda, tashxis qo‘yishda
va davolash strategiyasini belgilashda muhim ahamiyatga ega. Gistologik jihatdan
bu bosqich miokard infarktining tiklanishga o‘tish davri sifatida qaraladi va yurak-
qon tomir kasalliklarining kechishi va prognozini aniqlashda muhim o‘rin tutadi.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific
Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9
Volume 1, Issue 3, Series C 2025
71
Xulosa qilib aytganda,
Yurak mushagida infarkt sodir
bo‘lganidan keyingi gistologik o‘zgarishlarni vaqt oralig‘i bo‘yicha
tahlil qilish, miokard infarktining murakkab patogenezini chuqurroq
anglashga yordam beradi. 0–24 soat, 1–3 kun, 3–7 kun va 7–14 kun
oralig‘idagi morfologik, yallig‘lanish va regenerativ jarayonlarni bosqichma-
bosqich kuzatish orqali yurak to‘qimalarida kechayotgan jarayonlarning dinamikasi
ochiqlanadi. Tadqiqotdan kelib chiqib, har bir bosqichda hujayra darajasida muhim
o‘zgarishlar ro‘y beradi: dastlabki nekrozdan tortib, yallig‘lanishning avj olish davri,
granulyatsion to‘qimaning shakllanishi va chandiqlanish jarayonigacha. Ayniqsa, bu
jarayonlarni klinik tashxis va davolash jarayoniga bog‘lash shifokorlar uchun katta
amaliy ahamiyat kasb etadi. Shunday qilib, gistologik o‘zgarishlarni chuqur tahlil
qilish miokard infarktining kechishini tushunish, davolash usullarini aniqlash va
bemorlarning sog‘ayish prognozini baholashda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat
qiladi
.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.Myocardial
Infarction
Niranjan
Ojha; Amit
S.
Dhamoon.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537076/
https://webpath.med.utah.edu/TUTORIAL/MYOCARD/MYOCARD.html
3. Acute Myocardial Infarction
Oren J. Mechanic; Michael Gavin; Shamai A. Grossman.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459269/
4. Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease (10th Edition)
5. Histopathological changes in myocardial infarction – Review
6. WebPath: The Internet Pathology Laboratory for Medical Education
