Education and Educational Research

“Tarixi Salimiy” asarida Buxoro amirligining so‘nggi uch mang‘it hukmdorlari: Muzaffar (1860-1885), Abdulaxad (1885-1910) va Olimxon (1910-1910) davridagi siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy tarixi haqida qimmatli va batafsil ma’lumotlar keltirilgan. Bu xotiralar muallifi, zikr etilgan uch amir davrida yashagan Mirza Rahimning o‘g‘li Salimbek Mirza (1848-1930) ular qo‘l ostida xizmat qilgan, yuqori davlat lavozimlarida ishlagan.

Mazkur maqolada Buxoroda tashkil etilgan “Tarbiyai atfol” jamiyati to’g’risida bo’lib, undagi Munzim va boshqa yosh buxoroliklarning faoliyati, jamiyat tomonidan ilgari surilgan dolzarb masalalar haqida ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek, bu jamiyat to’g’risidagi zamondoshlarining fikrlari ham iqtibos qilingan.

In this scientific work, the activities of patronage workers, patient monitoring processes, their performance rating, and the mechanisms for improving the quality of medical services are comprehensively analyzed. Based on the diagrams, the efficiency of healthcare delivery, the dynamics of patient management, and the advantages of an integrated patronage system are clearly illustrated. The study provides evidence-based recommendations for optimizing the patronage model, drawing on practical observations, monitoring results, and statistical data.

Ushbu maqolada Alisher Navoiyning “Siroj ul-muslimin” asari mazmun-mohiyati, roʻza ibodati masalalari bayon etiladi. Asarda roʻzaning ahamiyati, uning diniy va maʼnaviy maqsadlari, shuningdek, roʻza sababli inson nafsini tiyish va taqvoni oshirish kabi jihatlar yoritilgan.

Ushbu maqolada Gʻafur Gʻulomning “Shum bola” qissasi tili misolida o‘zbek tilining maishiy leksik qatlamiga oid birliklar leksik-semantik va tarixiy-etimologik jihatdan tahlil etilgan. Asarda ishlatilgan uy-roʻzgʻor buyumlariga oid soʻzlar (ignа, paqir, kosa, gʻalvir, o‘choq, o‘qlov va b.) o‘zining qadimgi turkiy ildizlari, fonetik o‘zgarishlari hamda ko‘chma ma’nolari orqali xalqning madaniy-maishiy hayotini aks ettiradi. Tahlil natijalarida bu leksik birliklarning semantik taraqqiyoti, nutqiy holatdagi variantlari, arxaik shakllari va iboraviy qo‘llanishlari ochib berilgan. “Shum bola” asaridagi maishiy leksika o‘zbek xalqining tarixiy tafakkuri, ijtimoiy hayoti va kundalik turmush tarzini aks ettiruvchi muhim lingvistik manba sifatida qaraladi.

Ushbu maqola Konstitutsiyada mustahkamlangan shaxsiy erkinlik va shaxsiy xavfsizlik huquqining nazariy-huquqiy asoslarini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlanadi.
Tadqiqotda insonning tug‘ma va ajralmas huquqi sifatida e’tirof etilgan shaxsiy erkinlikning huquqiy tabiati, uning mazmun-mohiyati hamda konstitutsiyaviy normalar orqali ta’minlanish mexanizmlari ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, shaxsning noqonuniy hibsga olinishi, asossiz javobgarlikka tortilishi yoki erkinligining turli shakllarda cheklanishi ustidan samarali himoyani ta’minlovchi protsessual kafolatlar, jumladan sud nazorati, advokat yordami, habeas corpus instituti va odil sudlov prinsiplari keng tahlil qilinadi. Maqolada zamonaviy konstitutsiyaviy rivojlanish jarayonlari, xalqaro inson huquqlari standartlari (Xalqaro paktlar, Yevropa va Amerika konvensiyalari tajribasi) hamda milliy qonunchilik o‘rtasidagi uyg‘unlik masalalari qiyosiy uslubda ko‘rib chiqiladi. Shaxsiy xavfsizlik huquqining amaliy jihatlari, xususan, davlat organlarining majburiyati, ularning protsessual vakolatlarini cheklash, inson sha’ni va qadr-qimmatini asrashga doir huquqiy mexanizmlar ham batafsil ochib beriladi.
Muallif zamonaviy konstitutsion yondashuvlarda shakllanib borayotgan yangi tamoyillar — inson huquqlarining ustuvorligi, davlatning javobgarligi, huquqni suiiste’mol qilishga qarshi kafolatlar, raqamli xavfsizlik va shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligining kuchayib borishi kabi tendensiyalarni ham tahlil qiladi. Tadqiqot natijasida O‘zbekiston Konstitutsiyasida belgilangan shaxsiy erkinlik va xavfsizlik huquqlarining inson manfaatlari yo‘lida samarali ishlashini ta’minlash bo‘yicha ilmiy-huquqiy xulosalar va takliflar ishlab chiqiladi. Maqola inson huquqlari bo‘yicha mutaxassislar, yuridik ta’lim olish jarayonidagi talabalar, amaliyotchi yuristlar hamda konstitutsiyaviy islohotlar jarayoniga qiziqayotgan barcha o‘quvchilar uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega.

Mazkur maqolada Alisher Navoiy tomonidan yozilgan “Saddi Iskandariy” dostoni tahlil qilinadi. Asarning umumiy hajmi, tuzilishi, janr xususiyatlari hamda tarixiy va diniy manbalarga asoslangani ilmiy yondashuv asosida yoritilgan. Dostonning Qurʼoni Karimdagi Zulqarnayn haqidagi oyatlar bilan bogʻliqligi, shuningdek, unda Iskandar obrazining badiiy-falsafiy talqini ochib beriladi. Asar orqali adolatli va ilmli rahbar timsoli yaratilib, o‘zbek epik an’analarida yangi bosqich boshlab berilgani ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, dostondagi g‘oyaviy mazmunning bugungi davr uchun ham dolzarbligi asoslab beriladi.

Onomastika (nomshunoslik) ning eng katta va asosiy qismini antroponimlar egallaydi. Antroponimlar ham bir kategoriyadir. O‘z ichida yana mayda bo‘laklarga bo‘linadi. Maqolada Navoiyning “Sab’ai sayyor”idan antroponimlarning sodda va qo‘shma shakllariga misollar keltirilgan.

This article examines the artistic interpretation of human virtues in the novel “Qiyomat”, focusing on the complex layers of human character and moral choices. It scientifically explores the inner struggle between good and evil depicted through the novel’s system of characters. The author’s artistic mastery, use of imagery, and psychological depiction in revealing the social and spiritual essence of a human being are emphasized. The moral contradictions presented in the novel are analyzed in connection with real social processes. The harmony of such qualities as conscience, justice, patience, compassion, and humanism is discussed from a scholarly perspective.
The study demonstrates that human virtues shape the main ideological direction of the novel’s artistic conception. The article analyzes the artistic expression of socio-psychological processes through the characters of the work.

Mazkur maqolada “Raqamli Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi va uni amalga oshirishning mazmun-mohiyati yoritilgan. Shuningdek, raqamli infratuzilmani, raqamli iqtisodiyot, elektron hukumat, Raqamli texnologiyalar milliy bozori va axborot texnologiyalari sohasida ta'lim berish va malaka oshirishni rivojlantirish masalalari sharhlangan hamda “Raqamli Oʻzbekiston – 2030” strategiyasin samarali amalga oshirish boʻyicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Qurilish sohasining o‘sishi, O‘zbekiston iqtisodiyotining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Biroq, uning tez sur'atlar bilan o‘sishi atrof-muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqot qurilish sohasining barqaror rivojlanish strategiyalarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, ayniqsa "yashil iqtisodiyot" tashabbuslari orqali qurilish faoliyatining ekologik ta’sirini kamaytirish imkoniyatlariga diqqat qaratadi. Tadqiqot, xalqaro tajribalarni va mahalliy imkoniyatlarni tahlil qilib, qurilish sohasida atrof-muhitga zarar yetkazmaslik uchun samarali yechimlarni aniqlashni maqsad qilgan. Innovatsion texnologiyalar, tartibga solish tizimlari va eng yaxshi amaliyotlarni tadbiq etish orqali, O‘zbekiston qurilish sohasini ekologik jihatdan mas'uliyatli va barqaror qilish yo‘llarini izlaydi. Bu sa’y-harakatlar O‘zbekistonni iqtisodiy o‘sish va ekologik muhofazani birlashtirgan holda global barqarorlik maqsadlariga erishishga yordam beradi.

Maqolada turkiy xalqlarning dostonlari va afsonalari asosida turkiy xalqlar mifologiyasi tahlil qilindi. “Qo’rqut ota” kabi boshqa bir qator turkiy xalqlar dostonlaridan keng foydalanildi.

Mazkur maqolada “Pedagogika” fani kategoriyalarining o'ziga xos xususiyatlari tahlil etilgan. Kategoriya, tushuncha va terminlaming izohi o’rganilgan. Pedagogika kategegoriyalari tasnifi keltirilgan. Pedagogika kategoriyalari nazariy kategoriyalar, empirik kategoriyalar, tarixiy kategoriyalar, fanlararo kategoriyalar, integrativ kategoriyalar, sohalararo kategoriyalar, umumiste’moldagi kategoriyalarga ajratilgan.

Mazkur maqolada O‘zbekistonda olib borilayotgan insonparvar siyosatning muhim qismi bo‘lmish ayollar masalasiga bag‘ishlangan. Unda davlatchiligimiz tarixida munosib o‘rin egallagan dono, oqila va jasur ayollarimizning davlatni bodhqarish, xalqni yagona maqsad yo‘lida birlashtirish, farzandlar tarbiyasi va harbiy sohani rivojlantirish haqidagi faoliyatlari manbalar asosida ilmiy jihatdan chuqur tahlil etilgan.

Maqolada oliy ta’lim muassasalari pedagoglarining kasbiy shakllanishining o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqilgan. Mazkur xususiyatlarni aniqlash orqali “O‘qituvchilarning hissiy charchash sindromi” -o‘qituvchilarning hissiy charchashining oldini olish qanchalik ahamiyatli ekanligi e’tirof etilgan.

Maqolada o'qitish metodikasi va pedagogik texnologiyalarning o'xshashlik jihatlari hamda amaliyotda qo'llash bilan bog'liq muammolari bayon etilgan.

Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romani milliy o‘zlikni anglash jarayonining estetik asoslari nuqtayi nazaridan tahlil etiladi. Asarda milliy qadriyatlar, tarixiy xotira, an’ana va zamonaviylik o‘rtasidagi murakkab uyg‘unlik tasvirlanadi.
Tadqiqotda adabiyoti va madaniyatida milliy o‘zlikni shakllantirishda estetik tafakkur, badiiy ramzlar hamda tarixiy motivlarning o‘rni ochib beriladi. Shuningdek, “O‘tkan kunlar” asari orqali o‘zlikni anglashning ma’naviy, falsafiy va ijtimoiy qatlamlari tahlil qilinadi.
Maqolada milliy identitetni ifodalashda estetik yondashuvning ahamiyati, xalq ruhiyati va madaniy xotira bilan bog‘liqligi yoritiladi. Tadqiqot natijasida milliy o‘zlikni anglash jarayonida adabiyotning estetik roli va badiiy obrazlarning tarbiyaviy ta’siri ilmiy asosda izohlanadi.

Maqolada “Overton tuynigi” nazariyasining kelib chiqishi, asl mazmuni haqida ma’lumot berilgan. Bugungi globallashuv sharoitida jamiyat ongiga turli yot g‘oyalarni singdirishda, ularning turmush tarziga qabul qilinishida sababchi bo‘layotgani ochib berishga harakat qilingan.

Zamonaviy dunyo globallashuv jarayonida turli madaniyatlar va qadriyatlarning o‘zaro ta’sirlashuvining murakkab va ko‘p qirrali jarayonini boshdan kechirmoqda. Bu jarayon, bir tomondan, xalqlar o‘rtasida hamkorlik va tushunishni kuchaytirish imkonini beradi, ikkinchi tomondan esa, mafkuraviy ta’sir o‘tkazishning kuchli vositasiga aylanib, bir qator siyosiy kuchlarning manfaatiga xizmat qilmoqda.

Madaniyat inson faoliyatining ichki mazmunini tashkil etadi. Shu nuqtai-nazardan qaraganda inson faoliyatining asosiy ma’no-mazmuni o‘zining erkin ijodkor shaxs sifatida ro‘yobga chiqarish, zarrama-zarra to‘plab insoniylik dunyosini yaratish va shu asosda olamni xam insoniylashtirishdan iborat. Shunday ekan, iste’molchilik kayfiyatining o‘zagini tashkil etgan “ommaviy madaniyat” haqiqiy madaniyatning mohiyatiga zid va yotdir. U insonni ma’nan majruh etadigan, uning ma’naviy dunyosini buzadigan, oxir-oqibat jon saqlashdan o‘zga maqsadi bo‘lmagan bir maxluq darajasiga tushurib qo‘yadigan, xalqni esa olomonga aylantiradigan hodisadir. Shuning uchun ham bunday madaniyatni “olomon madaniyati” deyiladi.

Maqolada yoshlarni global Internet tarmog‘iga bog‘lanib qolishi, Internet va uning yoshlar tarbiyasidagi ahamiyati o‘rganilgan.

This article examines the consept of “chronotope” in literature, the chronotope “night”, artistic service and the features of the use of the chronotope “night” in the story “Two Bloodthirsty” by M.Nızanov.

Ushbu maqola Alisher Navoiyning "Navodir un-nihoya" devonidagi g‘oyaviy chuqurlik, tasviriy vositalar va badiiy ifoda vositalari inson ruhiyatining nozik qirralarini ochib beradi. Hazrat Alisher Navoiyning ikkinchi devoni "Navodir un-nihoya"da muhabbat, odob-axloq, haqiqat, vafo kabi abadiy qadriyatlar kuylanganligi haqida mulohaza yutiladi. Maqolada "Navodir un-nihoya" g’azallari mazmun-mohiyati ko’rib chiqiladi.

Mazkur maqolada adabiy til asoschisi Alisher Navoiyning tilshunoslikka oid qarashlari, “Muhokamat ul-lug‘atayn” asari xususidagi fikrlarimiz va komprativistika hodisasi, ta’rifi, bu hodisaning ilk marotaba “Muhokamat ul- lu g‘atayn” asarida yoritib o‘tilganligi haqida so‘z yuritildi.

This research focuses on the morphological and biological characteristics of nematode species belonging to the genus Mesorhabditis (Osche, 1952), isolated from the rhizosphere of the wild medicinal plant rosehip (Rosa canina L.) growing under the environmental conditions of the Surkhandarya region. Soil–rhizosphere samples were collected using standard nematological extraction techniques, followed by laboratory-based morphometric, microscopic, and taxonomic identification analyses. The obtained results clarified essential morphological traits of Mesorhabditis species, including body structure, stoma and esophageal morphology, reproductive system organization, and biometric measurements. Furthermore, the study revealed developmental stages, reproductive biology, and ecological functions of these nematodes within the rhizosphere biocenosis. The findings contribute to the understanding of nematode biodiversity associated with wild medicinal plants in Surkhandarya and provide region-specific diagnostic criteria for species-level characterization of the genus Mesorhabditis.