JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
218
218
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA INNOVATSION
FAOLIYATNI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Qosimova Zilola Arifjanovna
Vazirlar Mahkamasi qoshidagi
Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi
Global menejment yo‘nalishi tabalasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada aksiyadorlik jamiyatlarining innovatsion
faoliyatini takomillashtirish masalalari chuqur tahlil qilinadi. Avvalo, innovatsion
faoliyatning mohiyati va uning aksiyadorlik jamiyatlari rivojlanishidagi o‘rni
yoritilgan. Shuningdek, innovatsion jarayonga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi omillar –
boshqaruv tizimi, moliyaviy resurslar, kadrlar salohiyati, davlat siyosati, bozor
raqobati kabi omillar alohida ko‘rib chiqilgan. Maqolada O‘zbekiston misolida
aksiyadorlik jamiyatlarining innovatsion faoliyatdagi amaliy holati tahlil qilinib,
mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Xususan, ilg‘or texnologiyalarni joriy etish, kadrlar salohiyatini oshirish va davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlovchi mexanizmlarni kuchaytirish maqolaning asosiy
takliflari sifatida ilgari suriladi.
Kalit so‘zlar:
Innovatsion menejment, strategik rivojlanish, aksiyadorlik
boshqaruvi,
texnologik
yangilanish,
innovatsion
tashabbuslar,
korporativ
transformatsiya, innovatsiyalarni moliyalashtirish, raqobatbardoshlik, intellektual
salohiyat, modernizatsiya siyosati.
Abstract:
This article provides an in-depth analysis of the issues of improving
the innovative activities of joint-stock companies. First of all, the essence of innovative
activity and its role in the development of joint-stock companies are highlighted. Also,
internal and external factors affecting the innovative process are separately considered
- such as the management system, financial resources, human resources, state policy,
market competition. The article analyzes the practical situation of joint-stock
companies in innovative activities on the example of Uzbekistan, develops existing
problems and proposals for their elimination. In particular, the introduction of
advanced technologies, increasing human resources and strengthening state support
mechanisms are put forward as the main proposals of the article.
Keywords:
Innovation management, strategic development, joint-stock
management,
technological
innovation,
innovative
initiatives,
corporate
transformation, innovation financing, competitiveness, intellectual potential,
modernization policy.
Аннотация:
В данной статье дается глубокий анализ вопросов
совершенствования инновационной деятельности акционерных обществ. В
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
219
219
первую очередь, освещается сущность инновационной деятельности и ее роль в
развитии акционерных обществ. Также отдельно рассматриваются внутренние и
внешние факторы, влияющие на инновационный процесс, - такие как система
управления, финансовые ресурсы, кадровые ресурсы, государственная политика,
рыночная конкуренция. В статье анализируется практическое положение
акционерных обществ в инновационной деятельности на примере Узбекистана,
разрабатываются существующие проблемы и предложения по их устранению. В
частности, в качестве основных предложений статьи выдвигаются внедрение
передовых технологий, увеличение кадрового потенциала и усиление
механизмов государственной поддержки.
Ключевые слова:
Инновационный менеджмент, стратегическое развитие,
акционерное управление, технологические инновации, инновационные
инициативы, корпоративная трансформация, финансирование инноваций,
конкурентоспособность, интеллектуальный потенциал, политика модернизации.
Kirish
Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida kechayotgan keskin raqobat va texnologik
o‘zgarishlar sharoitida aksiyadorlik jamiyatlarining barqaror rivojlanishi innovatsion
faoliyatning samarali yo‘lga qo‘yilishiga bevosita bog‘liqdir. Innovatsiyalar har
qanday xo‘jalik yurituvchi subyektning iqtisodiy salohiyatini oshirish, mahsulot va
xizmatlar sifatini yaxshilash, bozor talablariga moslashish va yangi imkoniyatlar
yaratishda muhim omil hisoblanadi. Ayniqsa, aksiyadorlik jamiyatlari kabi yirik
xo‘jalik tuzilmalarida innovatsion faoliyatni tizimli ravishda rivojlantirish strategik
ustuvorlikka ega. Mamlakatimizda bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich o‘tish
jarayonida aksiyadorlik jamiyatlari sanoat, xizmat ko‘rsatish va boshqa tarmoqlarda
muhim iqtisodiy subyektlar sifatida shakllanmoqda. Shu bilan birga, ularning
innovatsion salohiyati hali to‘liq ishga solinmagan bo‘lib, bu sohada chuqur ilmiy-
amaliy tahlil va takomillashtirish choralarini ishlab chiqish dolzarb masalaga aylangan.
Ushbu maqolada aynan shu muammolar tahlil qilinadi, mavjud ichki va tashqi omillar
ko‘rib chiqiladi va innovatsion faoliyatni takomillashtirish yo‘llari taklif etiladi.
Asosiy qism
Aksiyadorlik jamiyatlari – bu yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lgan va
aksiyadorlar tomonidan boshqariladigan tijorat tashkilotlari bo‘lib, ular mamlakat
iqtisodiyotida muhim rol o‘ynaydi. Ular ko‘plab sanoat, xizmat ko‘rsatish, qurilish va
boshqa tarmoqlarda faoliyat yuritib, katta ishlab chiqarish quvvatiga, moliyaviy
resurslarga va texnologik infratuzilmaga ega. Bozor iqtisodiyoti sharoitida
aksiyadorlik jamiyatlari investorlar uchun ochiqligi, dividend siyosati va shaffof
boshqaruv tizimi bilan ajralib turadi. Shu sababli, bu tashkilotlar innovatsiyalarni joriy
qilishda, yangi texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etishda ilg‘or o‘rin tutadi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
220
220
Innovatsion faoliyat – bu yangi mahsulotlar yaratish, mavjud ishlab chiqarish
jarayonlarini takomillashtirish, xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish va boshqaruv tizimini
modernizatsiya qilishga qaratilgan harakatlar majmuasidir. Aksiyadorlik jamiyatlarida
bu faoliyat kompaniyaning raqobatbardoshligini oshirish va bozorda o‘z o‘rnini
mustahkamlashda asosiy omil hisoblanadi. Innovatsion yondashuv kompaniyaga
nafaqat iqtisodiy samaradorlik, balki ijtimoiy va ekologik barqarorlikni ta’minlash
imkonini ham beradi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida aksiyadorlik jamiyatlari
innovatsion rivojlanishning lokomotivi sifatida maydonga chiqmoqda. Ularning
faoliyati bevosita mahsulotlar va xizmatlar sifatini oshirish, ichki va tashqi
investitsiyalarni jalb qilish, xalqaro bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish
kabi jihatlar bilan ajralib turadi. Xususan, aksiyadorlik asosida tashkil etilgan yirik
korxonalar iqtisodiy o‘sish, yangi ish o‘rinlari yaratish va fan-texnika yutuqlarini
amaliyotga joriy etishda muhim rol o‘ynaydi. Ularning raqobatbardoshligi esa asosan
innovatsion yondashuvlar samaradorligiga bog‘liqdir.
A)
Innovatsion boshqaruv modeli
: An’anaviy vertikal boshqaruv tizimi
innovatsiyalarni tezkor joriy qilishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shu bois ko‘p hollarda
gorizontal, loyihaviy boshqaruv tizimlari afzal ko‘rilmoqda. Bu esa tezkor qaror qabul
qilish va resurslarni maqbul taqsimlashga xizmat qiladi.
B)
Moliyalashtirish mexanizmlari
: Aksiyadorlik jamiyatlarida innovatsion
loyihalar uchun alohida budjet ajratilishi zarur. Bundan tashqari, xususiy investorlar,
grantlar va davlat dasturlaridan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini yo‘lga qo‘yish
katta samara beradi.
C)
Inson resurslari va R&D
: Innovatsion faoliyatning yuragi bu — ilmiy
izlanish va tajriba-sinov ishlari (R&D). Yangi mahsulotlar yaratish, yangi
texnologiyalarni tadbiq etish uchun kompaniya doirasida ilmiy guruhlar,
laboratoriyalar, yoki startap inkubatorlar faoliyat yuritishi muhimdir.
D)
Ichki innovatsion muhit
: Korxonada xodimlarning yangilik yaratishga
bo‘lgan qiziqishi, fikr almashinuvi va takliflar tizimi mavjud bo‘lsa, innovatsion muhit
shakllanadi. Har bir xodimni ijodiy fikrlashga undash va uning takliflarini
rag‘batlantirish kompaniya uchun kutilmagan kashfiyotlar eshigini ochadi.
Normativ-huquqiy muhit i
nnovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlaydigan qonunchilik
tizimi (intellektual mulk himoyasi, soliq imtiyozlari, subsidiya siyosati) tashkilotlarga
ishonch bilan sarmoya kiritish imkonini beradi.
Bozor infratuzilmasi
raqobatbardosh
bozor va yetarli logistika infratuzilmasi mavjud bo‘lsa, yangi mahsulotlar tezroq va
samaraliroq bozorga chiqadi.
Tashqi innovatsion tarmoqlar
universitetlar,
texnoparklar, startaplar bilan hamkorlik qilish, xorijiy tajribani o‘rganish aksiyadorlik
jamiyatlariga o‘z innovatsion salohiyatini oshirish imkonini beradi
. Raqamli
transformatsiya
sun’iy intellekt, big data, IT kabi texnologiyalarni integratsiya qilish
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
221
221
orqali innovatsion faoliyat yangi bosqichga ko‘tariladi. Bu esa faqat texnik emas, balki
strategik yondashuvni ham talab qiladi.
Quyidagi strategik chora-tadbirlar orqali innovatsion faoliyat samaradorligini
oshirish mumkin:
A)
Innovatsion strategiyalar ishlab chiqish va joriy etish –
Har bir
aksiyadorlik jamiyati o‘z faoliyat yo‘nalishidan kelib chiqqan holda aniq innovatsion
strategiyaga ega bo‘lishi kerak.
B)
Raqamli texnologiyalarni integratsiyalash
– Raqamli platformalar,
sun’iy intellekt va avtomatlashtirish tizimlari yordamida innovatsion jarayonlarni
optimallashtirish.
C)
Ilmiy hamkorlik va texnologik transfer
– Oliy ta’lim muassasalari va
ilmiy-tadqiqot institutlari bilan hamkorlikda zamonaviy ilmiy ishlanmalarni
tijoratlashtirish.
D)
Xodimlarni innovatsiyaga yo‘naltirish
– Ijodkor xodimlarni aniqlash,
ularni rag‘batlantirish va malaka oshirish kurslari orqali innovatsion fikrlashni
rivojlantirish.
E)
Startaplarni qo‘llab-quvvatlash
– Ichki inkubatsiya markazlari orqali
yangi g‘oyalarni aniqlash, startap loyihalarni moliyalashtirish va ular asosida yangi
bo‘linmalar ochish.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, aksiyadorlik jamiyatlarining raqobatbardoshligi va uzoq
muddatli rivojlanishi bevosita innovatsion faoliyatning samaradorligiga bog‘liqdir.
Zamonaviy iqtisodiy muhitda innovatsiyalar — bu nafaqat texnologik yangiliklar,
balki
strategik
fikrlash,
boshqaruv
yondashuvlari
va
ijtimoiy-iqtisodiy
moslashuvchanlikning asosi sifatida e’tirof etilmoqda. Maqolada tahlil qilingan ichki
va tashqi omillar innovatsion jarayonlarga ta’sir qiluvchi asosiy kuchlar bo‘lib, ularni
kompleks yondashuv asosida boshqarish — korxonaning innovatsion salohiyatini
kuchaytiradi. Ayniqsa, raqamli texnologiyalarni joriy etish, ilmiy-tadqiqot bilan ishlab
chiqarish integratsiyasini kuchaytirish, inson resurslariga sarmoya kiritish,
shuningdek, davlat siyosatining izchil qo‘llab-quvvatlashi muhim ahamiyatga ega. Shu
bois, aksiyadorlik jamiyatlari o‘z innovatsion strategiyalarini shakllantirishda faqat
ichki imkoniyatlarga tayanib qolmasdan, tashqi muhitdagi o‘zgarishlarga
moslashuvchan yondashishi, ilg‘or xalqaro tajribalarni o‘rganib, o‘z amaliyotiga joriy
etishi zarur. Faqat mana shunday tizimli va uzoq muddatli yondashuv bilangina
innovatsiyalarni kompaniya madaniyatining ajralmas qismiga aylantirish, natijada
iqtisodiy barqarorlik va milliy raqobatbardoshlikka erishish mumkin bo‘ladi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
222
222
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Abdukarimov, K. X., & Mahmudov, N. A. (2020). Innovatsion menejment.
Toshkent: Iqtisodiyot va moliya.
2.
Karimov, I. A. (2008). Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch. Toshkent:
Ma’naviyat.
3.
OECD. (2023). Innovation in firms: A microeconomic perspective.
https://www.oecd.org/innovation
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022). 2022–2026 yillarda innovatsion
rivojlanish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida (PQ–186-son qaror).
5.
O‘zbekiston Respublikasi. (n.d.). Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning
huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida [Qonun].
6.
Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior
performance. New York: Free Press.
7.
Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development. Cambridge:
Harvard University Press.
8.
Tursunov, B. O. (2021). Korxonaning investitsiyaviy va innovatsion faoliyati.
Toshkent: Iqtisodiyot.
9.
Ulqinboyeva, N. (2023). Aksiyadorlik jamiyatlarining innovatsion strategiyasi.
Iqtisodiyot va innovatsiyalar, (4).
10.
World Bank. (2022). Enhancing innovation ecosystems in emerging economies.
