JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
169
169
OLIY TA’LIMDA ZAMONAVIY FIZIKA BO‘YICHA YANGI
LABORATORIYA DASTURLARINI ISHLAB CHIQISH
Turdiyev Salomjon Yusubovich
Toshkent Perfect university, fizika o‘qituvchisi
Tel: +998 99 406 51 17
e-mail: salomjon0506@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida zamonaviy fizika fanini
o‘qitish jarayonida laboratoriya mashg‘ulotlarining roli, mavjud muammolar va
zamonaviy yondashuvlar asosida yangi laboratoriya dasturlarini ishlab chiqish
masalalari tahlil qilinadi. Virtual va interaktiv vositalar asosida shakllantirilgan
laboratoriya mashg‘ulotlari ta’lim samaradorligini oshirish, nazariy bilimlarni
amaliyot bilan bog‘lash va talabalarni ilmiy-tadqiqotga yo‘naltirishda muhim omil
sifatida e’tirof etiladi.
Kalit so‘zlar:
zamonaviy fizika, laboratoriya mashg‘ulotlari, oliy ta’lim, virtual
tajriba, amaliyot, innovatsion metodika.
Abstract:
This article analyzes the role of laboratory exercises in the process of
teaching modern physics in the higher education system, existing problems and issues
of developing new laboratory programs based on modern approaches. Laboratory
exercises based on virtual and interactive tools are recognized as an important factor
in increasing educational efficiency, connecting theoretical knowledge with practice,
and directing students to scientific research.
Keywords
: modern physics, laboratory exercises, higher education, virtual
experience, practice, innovative methodology.
KIRISH
Fizika tabiiy fanlar ichida nazariy asoslar bilan birga amaliy tajriba orqali
tushunchalarni mustahkamlovchi muhim fandir. Ayniqsa, zamonaviy fizika bo‘yicha
— kvant mexanikasi, nisbiylik nazariyasi, yarim o‘tkazgich fizikasi, optoelektronika
kabi yo‘nalishlarda laboratoriya mashg‘ulotlari orqali bilimlarni chuqurlashtirish
zaruriyati ortib bormoqda [1].
Bugungi kunda oliy ta’lim muassasalarida bu borada ikki muammo mavjud:
birinchidan, mavjud laboratoriya uskunalari zamonaviy fizika tajribalarini to‘liq
o‘tkazishga imkon bermaydi; ikkinchidan, amaliy mashg‘ulotlar ko‘p hollarda nazariy
materialni mustahkamlash emas, balki rejalashtirilgan “hisobot yozish” shakliga
aylanib qolgan [2].
Mavjud holat tahlili
O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida fizikaga oid laboratoriya mashg‘ulotlari
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
170
170
ko‘p hollarda klassik mexanika, optika, elektrostatika kabi sohalar bilan chegaralangan
[3]. Zamonaviy fizika bo‘yicha tajribalar — kvant effektlarini kuzatish, elektron to‘lqin
xossalarini o‘rganish, lazer fizikasi bilan bog‘liq mashg‘ulotlar esa deyarli mavjud
emas yoki yetarli texnik bazaga ega emas [4].
Yangi laboratoriya dasturlarini ishlab chiqish zarurati
Ilmiy-tadqiqotga yo‘naltirilgan amaliy tajribalar
Laboratoriya mashg‘ulotlari faqat natijani topish emas, balki fizikaviy modelni
tushunish, o‘lchash, tahlil qilish va umumlashtirishni o‘rgatishi kerak. Bunday
yondashuv ilmiy tadqiqotga qadamdir [2].
Virtual laboratoriyalarni ishlab chiqish
Dunyo tajribasida keng qo‘llanilayotgan “PhET” kabi platformalar yordamida
kvant hodisalarini modellashtirish mumkin [5]. Shu asosda O‘zbekiston ta’lim tizimi
uchun ham moslashtirilgan virtual laboratoriya dasturlarini ishlab chiqish zarur [6].
Sun’iy intellekt asosidagi avtomatik baholovchi tizimlar
Tahliliy platformalar yordamida talabalar bajarilgan eksperiment yuzasidan real
vaqt rejimida baho olish imkoniga ega bo‘ladi. Bu talabaning o‘z faoliyatini chuqur
anglashiga xizmat qiladi [7].
Amaliy yechimlar
1.
Modulli laboratoriya dasturlarini ishlab chiqish
o
Nazariy qisqa modul + amaliy topshiriq + avtomatik tahlil [6].
2.
Ko‘p darajali tajriba ssenariylari
o
Har xil qiyinlik darajasidagi virtual tajribalar [5].
3.
Yagona raqamli platformani yaratish
o
Onlayn monitoring, individual yondashuv imkoniyatini beradi [7].
Xulosa va takliflar
Zamonaviy fizika fanining amaliy jihatdan o‘rgatilishi ta’lim sifatini oshirishda,
talabalarni ilmiy faoliyatga jalb etishda muhim omildir. Quyidagi takliflar dolzarb:
Innovatsion laboratoriya modullarini ishlab chiqish;
Virtual tajribalarni amaliyotga joriy qilish;
Raqamli laboratoriya platformasini yaratish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullayev, S. (2022).
Fizika laboratoriya mashg‘ulotlari: An’anaviy va
innovatsion yondashuvlar
. Toshkent: Oliy ta’lim nashriyoti.
2.
Jalilov, A., & Sattorova, M. (2023). “Zamonaviy texnologiyalar asosida fizika
laboratoriya
mashg‘ulotlarini
takomillashtirish”.
Pedagogika
fanlari
axborotnomasi
, 1(3), 56–62.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. (2023).
Fizika o‘quv dasturi va metodik ko‘rsatmalar.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-2_June-2025
171
171
4.
Xudoyberganov, M. (2021). “Zamonaviy fizika va amaliy ta’lim: muammolar va
echimlar”.
Fizika va muhandislik jurnali
, 2(1), 45–50.
5.
PhET
Interactive
Simulations,
University
of
Colorado
Boulder.
https://phet.colorado.edu/
6.
Nurmatova, D. (2024). “Virtual laboratoriyalar asosida zamonaviy fizika kursini
o‘qitish tajribasi”.
Innovatsion ta’lim
, 4(2), 33–39.
7.
Karimov, B. (2023). “Sun’iy intellekt asosida baholash tizimlari: ta’limda qo‘llash
imkoniyatlari”.
Ilm va taraqqiyot
, 1(4), 70–76.
