JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-3_June-2025
79
79
INGLIZ TILIDA KARDIOLOGIK ATAMALAR
Abdulboriyeva Feruza Anvar qizi
Namangan Davlat Universiteti tayanch doktoranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz tilidagi kardiologik atamalar, ularning kelib
chiqishi, tuzilishi va qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tibbiy sohada terminlarning to‘g‘ri va
aniq ishlatilishi mutaxassislar o‘rtasidagi samarali muloqotni ta'minlaydi. Ayniqsa,
ingliz tilida tibbiy bilim olayotgan talaba va shifokorlar uchun kardiologik atamalarni
puxta o‘zlashtirish muhim ahamiyatga ega. Maqolada atamalarning asosan lotin va
yunon tillaridan olinganligi, qisqartmalar, morfologik tuzilma va semantik
xususiyatlari, shuningdek, ularning amaliyotdagi qo‘llanilishi haqida so‘z yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
kardiologiya, tibbiy atamalar, ingliz tili, lotincha ildizlar, tibbiy
lug‘at, qisqartmalar, yurak kasalliklari, tibbiy muloqot, morfologiya, semantika
Kirish
Bugungi kunda tibbiyot sohasining jadal rivojlanishi va global miqyosda o‘zaro
hamkorlikning kuchayishi ingliz tilidagi tibbiy terminologiyani chuqur o‘rganishni
talab etmoqda. Ayniqsa, yurak va qon-tomir kasalliklarini o‘rganadigan kardiologiya
sohasi o‘zining boy va murakkab terminlari bilan ajralib turadi. Kardiologik atamalar
klinik amaliyotda, ilmiy adabiyotlarda va xalqaro konferensiyalarda keng qo‘llaniladi.
Ushbu atamalar ko‘pincha lotin va yunon tillaridan kelib chiqqan bo‘lib, ularning
o‘ziga xos morfologik tuzilishi va semantik mazmuni mavjud. Masalan, "cardio-",
"angio-", "myo-", "tachy-", "brady-" kabi prefikslar va "itis", "pathy", "logy" kabi
suffikslar kardiologik atamalarning asosini tashkil etadi. Bu terminlar yurak
kasalliklarini aniqlash, tashxis qo‘yish va davolash jarayonlarida muhim o‘rin
egallaydi.
Maqolada ingliz tilidagi kardiologik atamalarning tasnifi, kelib chiqishi,
shakllanishi va ularning o‘rganish metodikasi tahlil qilinadi. Bu nafaqat tibbiy ingliz
tilini o‘rganayotgan talabalar, balki soha mutaxassislari uchun ham amaliy ahamiyatga
ega bo‘ladi.
Ingliz tilida kardiologik atamalarni chuqur o‘rganish zamonaviy tibbiyotda katta
ahamiyatga ega bo‘lib, bu soha nafaqat shifokorlar, balki tibbiyot sohasida tahsil
olayotgan talabalar uchun ham zarur bilim manbayidir. Kardiologiya — yurak va qon-
tomir tizimi kasalliklarini o‘rganadigan muhim yo‘nalish bo‘lib, u bilan bog‘liq
atamalar soni juda ko‘p va murakkab tuzilishga ega. Ushbu atamalarni to‘g‘ri tushunish
va ishlatish bemorlarga to‘g‘ri tashxis qo‘yish, davolash usullarini belgilash, xalqaro
ilmiy tajribalarni o‘zlashtirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ingliz tilidagi
kardiologik atamalar asosan lotin va yunon tillaridan olingan bo‘lib, ularning ko‘pi
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-3_June-2025
80
80
prefiks, suffiks va ildiz so‘zlar asosida hosil qilingan. Masalan, “cardio-” prefiksi
“yurak”, “angio-” prefiksi “tomir”, “-itis” suffiksi esa yallig‘lanish ma’nosini bildiradi.
“Myocarditis” termini “yurak mushaklarining yallig‘lanishi” degan ma’noni anglatadi.
Bunday tuzilmaviy elementlarni o‘rganish orqali yangi va murakkab atamalarni ham
oson tushunish mumkin bo‘ladi.
Ko‘plab kardiologik terminlar xalqaro darajada standartlashtirilgan bo‘lib,
tibbiyot xodimlari o‘rtasida umumiy tushuncha yaratadi. Masalan, EKG
(Electrocardiogram), CHF (Congestive Heart Failure), CAD (Coronary Artery
Disease), MI (Myocardial Infarction) kabi qisqartmalar tibbiyot amaliyotida keng
qo‘llaniladi. Ushbu qisqartmalarni bilish shifokorga bemor holatini tezda aniqlash va
kerakli choralarni ko‘rishda yordam beradi. Shu bilan birga, kardiologik atamalar turli
darajadagi tibbiy hujjatlarda — tarix kasalliklarida, epikrizlarda, retseptlarda, ilmiy
maqolalarda ham qo‘llaniladi.
Kardiologik atamalar faqatgina klinikada emas, balki tibbiy ta’limda ham o‘ta
muhim o‘rin tutadi. Tibbiyot oliygohlarida ingliz tilida o‘qitilayotgan talabalar uchun
aynan shu atamalarni puxta o‘zlashtirish ularning kasbiy yetukligini ta’minlaydi.
Shuningdek, xalqaro ilmiy anjumanlar, nufuzli tibbiy jurnallar va internet resurslarida
tibbiy yangiliklar aynan ingliz tilida e’lon qilinadi. Shu sababli, kardiologik
terminologiyani chuqur o‘rganish zamonaviy shifokor uchun nafaqat til bilimini, balki
kasbiy salohiyatni oshiradi. Bundan tashqari, ingliz tilidagi tibbiy atamalar semantik
jihatdan ham murakkab bo‘lib, ular ko‘p hollarda turli kontekstlarda har xil ma’no kasb
etishi mumkin. Misol uchun, “arrhythmia” termini yurak ritmidagi buzilishlarni
bildiradi, biroq bu buzilishning ko‘lami, turi, sababi va asoratlari kontekstga qarab
aniqlanadi. Shu bois, terminologik savodxonlik tibbiy mutaxassis uchun klinik fikrlash
asosini yaratadi.
Ko‘plab atamalar kombinatsiyalangan shaklda qo‘llaniladi. Masalan,
“supraventricular tachycardia” — yurakning yuqori bo‘limida kuzatiladigan tez urish
holatini ifodalaydi. Bu yerda “supra-” prefiksi “yuqorida”, “ventricular” — yurak
qorinchalariga oid, “tachy-” — tez, “cardia” — yurak ritmi degan ma’noni bildiradi.
Bu kabi ko‘p komponentli terminlarni tahlil qilish ularning mazmunini chuqurroq
tushunishga imkon yaratadi. Zamonaviy kardiologik lug‘at doimiy ravishda yangilanib
boradi, ayniqsa yangi kasalliklar, diagnostik texnologiyalar va muolaja usullari paydo
bo‘lishi bilan yangi terminlar shakllanmoqda. Masalan, “transcatheter aortic valve
replacement (TAVR)” yoki “cardiac resynchronization therapy (CRT)” kabi iboralar
ilgari mavjud bo‘lmagan, yangi texnologiyalarning natijasida yuzaga kelgan. Bu esa
tibbiy terminologiyani dinamik, rivojlanayotgan tizim sifatida o‘rganishga undaydi.
Xulosa qilib aytganda, ingliz tilida kardiologik atamalarni o‘rganish tibbiyot
sohasida bilimli, malakali va zamon bilan hamnafas bo‘lgan mutaxassislarni
yetishtirishda muhim omil hisoblanadi. Bu bilim nafaqat chet eldagi tajribalarni
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-3_June-2025
81
81
o‘zlashtirishga, balki milliy sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirishga ham xizmat
qiladi. Kardiologik terminologiyani puxta bilgan tibbiyot mutaxassisi nafaqat o‘z
bemorlariga to‘g‘ri tashxis qo‘ya oladi, balki ilmiy tadqiqotlar olib borishda ham
muvaffaqiyatga erishadi.
Xulosa
Bugungi globallashuv davrida tibbiyot sohasi tez sur’atlar bilan rivojlanib,
xorijiy, ayniqsa ingliz tilidagi tibbiy terminologiyani puxta bilishni taqozo qilmoqda.
Ayniqsa, kardiologiya sohasida bu zarurat yanada yaqqol ko‘zga tashlanadi. Ingliz
tilida kardiologik atamalarni mukammal o‘rganish orqali nafaqat zamonaviy yurak-
qon tomir tizimi kasalliklari haqidagi bilimlar boyitiladi, balki tibbiy hujjatlarni to‘g‘ri
yuritish, xalqaro tadqiqotlar va amaliyotlarda faol ishtirok etish imkoniyati ham
kengayadi. Ushbu atamalar tibbiy matnlarni, maqolalarni, kasallik tarixlarini tahlil
qilishda, tashxis va davolash jarayonlarida beqiyos ahamiyatga ega. Shuningdek,
kardiologik terminlar strukturaviy va semantik jihatdan tahlil qilinsa, ularni o‘rganish
samaradorligi ortadi, yangi terminlarni anglash osonlashadi. Shunday qilib, ingliz
tilidagi kardiologik atamalarni chuqur o‘zlashtirish — har bir tibbiyot xodimi va
talabaning kasbiy kompetensiyasini
oshirish, xalqaro tibbiy hamkorlikda
muvaffaqiyatli ishtirok etish uchun mustahkam zamin yaratadi. Bu nafaqat o‘quv
jarayoni, balki butun umrga xizmat qiluvchi muhim bilimlar sirasiga kiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Dorland's Illustrated Medical Dictionary. 33rd Edition. Elsevier, 2020.
2.
Stedman’s Medical Dictionary for the Health Professions and Nursing. 7th Edition.
Lippincott Williams & Wilkins, 2012.
3.
Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. 24th Edition. F.A. Davis Company, 2021.
4.
Oxford Handbook of Cardiology. 3rd Edition. Punit Ramrakha, Jonathan Hill.
Oxford University Press, 2021.
5.
McGraw-Hill Medical Dictionary for Allied Health. McGraw-Hill Education,
2015.
6.
Medical Terminology: A Short Course. Davi-Ellen Chabner. Elsevier, 2022.
7.
O‘zbekcha-Inglizcha-Ruscha Tibbiy Atamalar Lug‘ati. Tahrir hay’ati: S. Sodiqov
va boshqalar. Tashkent: “O‘zbekiston” nashriyoti, 2018.
8.
Kardiologiya asoslari. Tahrir hay’ati: I. X. Asqarov, T. Sh. Salimov. Toshkent:
IHTM nashriyoti, 2019.
9.
American Heart Association.
— yurak kasalliklari va atamalari
bo‘yicha eng yirik onlayn resurs.
10.
MedlinePlus. U.S. National Library of Medicine.
atamalar izohi va umumiy ma’lumotlar manbai.
