JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
178
178
MASOFAVIY TA’IM OLUVCHILARNING O’QUV
FAOLIYATINI MONITORING QILISH
Mansurov D.R
1
, Kayumova K.A
2
, Ilyosov R.X
3
E-mail: mansurovdilshodbek4@gmail.com
Annotation:
This article discusses the capabilities of information systems for
monitoring the academic activities of students participating in distance education,
models and systems, international experiences, algorithmic approaches and ways to
effectively organize monitoring based on integrated platforms. It also describes the
functionality of platforms such as LMS, LCMS, issues of their integration into the
local higher education system, existing problems and promising proposals.
Keywords:
Distance education, monitoring, information system, LMS, LCMS,
e-learning, academic activities, system model, digital platform, assessment of
educational quality
Аннотация:
В статье рассматриваются возможности информационных
систем мониторинга учебной деятельности студентов, обучающихся по
дистанционной форме обучения, способы эффективной организации
мониторинга на основе моделей и систем, зарубежного опыта, алгоритмических
подходов и интегрированных платформ. Также описываются функциональные
возможности таких платформ, как LMS и LCMS, вопросы их интеграции в
локальную систему высшего образования, существующие проблемы и
перспективные предложения.
Ключевые слова:
Дистанционное обучение, мониторинг, информационная
система, LMS, LCMS, электронное обучение, учебная деятельность, системная
модель, цифровая платформа, оценка качества образования.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada masofaviy ta’limda ishtirok etuvchi talabalar
o‘quv faoliyatini monitoring qilishga oid axborot tizimlarining imkoniyatlari, modellar
va tizimlar, xalqaro tajribalar, algoritmik yondashuvlar va integrallashgan platformalar
asosida monitoringni samarali tashkil qilish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, LMS,
LCMS kabi platformalar funksionalligi, ularni mahalliy oliy ta’lim tizimiga
integratsiyalash masalalari, mavjud muammolar va istiqbolli takliflar bayon etilgan.
Tayanch so‘zlar:
Masofaviy ta’lim, monitoring, axborot tizimi, LMS, LCMS,
elektron ta’lim, o‘quv faoliyati, tizim modeli, raqamli platforma, ta’lim sifatini
baholash.
Kirish.
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi bilan birga
masofaviy ta’lim shakli keng tarqaldi. Bu ta’lim turi o‘quvchilarga geografik
joylashuvidan qat’i nazar bilim olish imkoniyatini yaratadi. Shu bilan birga, masofaviy
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
179
179
ta’lim samaradorligini ta’minlash, o‘quv jarayonini doimiy nazorat qilish, ta’lim
oluvchining faoliyatini tahlil qilish va baholash zarurati ham yuzaga keladi. Bu jarayon
monitoring deb ataladi va u masofaviy ta’lim sifatini ta’minlovchi muhim omillardan
biridir.So‘nggi yillarda O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida raqamlashtirish, masofaviy
ta’lim shakllarini joriy etish, ta’lim sifati monitoringini amalga oshirish borasida keng
ko‘lamli islohotlar olib borilmoqda. Bu boradagi islohotlarning huquqiy asoslari
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli farmon va qarorlarida o‘z ifodasini
topgan. Xususan, masofaviy ta’limni sifatli tashkil etish uchun elektron monitoring
tizimlarining samaradorligi dolzarb masalalardan biridir. Jahon tajribasi shuni
ko‘rsatmoqdaki, rivojlangan mamlakatlar ta’lim sifatini baholash va monitoring qilish
tizimlarini ancha ilgari joriy etgan. Masalan, AQShda NAEP (National Assessment of
Educational Progress) tizimi orqali o‘quvchilar bilim darajasi, rivojlanish yo‘nalishlari
kuzatiladi. Fransiyada esa milliy baholov tizimi o‘quvchilarni fanlar bo‘yicha baholab,
o‘qituvchilarga rejalashtirishda yordam beradi. Yaponiyada baholash tashqi ekspertiza
va ichki tahlillar asosida amalga oshiriladi. Germaniyada esa sifat baholovchi
agentliklar mavjud bo‘lib, ular o‘quv dasturlarini akkreditatsiyadan o‘tkazadi.
O‘zbekistonda ham oxirgi yillarda monitoring tizimlariga katta e’tibor qaratilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarorlari asosida masofaviy ta’lim
sifatini oshirish, elektron platformalarni joriy qilish, LMS tizimlarini tatbiq etish ishlari
olib borilmoqda.[1]
Asosiy qism.
Monitoring - bu o‘quv faoliyatini doimiy kuzatib borish, axborot yig‘ish, tahlil
qilish va samaradorlikni oshirish uchun zarur bo‘lgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish
jarayonidir. Masofaviy ta’limda monitoringning asosiy maqsadi - ta’lim oluvchilarning
bilim olish faolligini, ishtirokini, topshiriqlarni bajarish holatini va rivojlanishini
baholashdir.
Monitoring quyidagi vazifalarni bajaradi:
O‘quv faoliyatini tahlil qilish va baholash;
O‘z vaqtida muammolarni aniqlash;
O‘quvchilar faolligini oshirish;
Individual yondashuv asosida yordam ko‘rsatish; Ta’lim jarayonining
shaffofligini ta’minlash. Masofaviy ta’limda monitoring shakllari Masofaviy ta’lim
faoliyatini monitoring qilish bir necha shakllarda amalga oshiriladi:[6]
1. Onlayn testlar va viktorinalar:
Talabalar bilimini tez va samarali baholash imkonini beradi. Avtomatik
baholovchi tizimlar natijalarni tezda chiqaradi.
2. Faollik statistikasi (o‘quv tahlili):
Ta’lim platformalarida foydalanuvchi faoliyatini (sahifalarga kirish, video
darslarni ko‘rish, forumdagi faollik) avtomatik tarzda kuzatish imkoniyati mavjud.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
180
180
3. Uyga vazifalar va loyiha ishlari:
Talabaning mustaqil ishlash ko‘nikmasi, ijodkorlik darajasi va mas’uliyatini
aniqlashga yordam beradi.
4. Forumlar va muhokamalar:
Talabaning muloqot qilish faolligi, fikr bildirishi va boshqa talabalar bilan aloqasi
monitoring qilinadi.
5. Onlayn intervyu yoki video muloqotlar:
O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi bevosita muloqot orqali bilim darajasi
aniqlanadi.[5]
Masofaviy ta’lim jarayonlarida monitoring tizimlarining roli beqiyosdir. Bu
tizimlar o‘quv jarayonini real vaqtda kuzatish, talabalar faolligini baholash, kurslar
bo‘yicha natijalarni tahlil qilish imkonini beradi. LMS (Learning Management System)
tizimlari yordamida o‘quv dasturlarini boshqarish, testlar o‘tkazish, baholash,
hisobotlar tayyorlash va individual yondashuv asosida o‘qitish imkoniyati yaratiladi.
O‘zbekistondagi TSUL (Toshkent Davlat Yuridik Universiteti) STD platformasi
(https://std.tsul.uz) masofaviy ta’limda monitoring olib borishda ilg‘or tajribalardan
biridir. Ushbu platformada talabalar davomati, test natijalari, pedagogik faoliyat
ko‘rsatkichlari, elektron portfolio va boshqa ma’lumotlar integratsiyalashgan.
Monitoring vositalari va platformalari[7]
Bugungi kunda masofaviy ta’lim monitoringini olib borish uchun bir nechta
zamonaviy vosita va platformalar mavjud:
LMS (Learning Management System) tizimlari: Moodle, Google Classroom,
Canvas, Blackboard;
Test tizimlari: Quizizz, Kahoot, Google Forms;
Video darslar uchun platformalar: Zoom, MS Teams, Google Meet;
Faollikni tahlil qilish vositalari: SCORM, xAPI (Experience API), Learning
Record Store (LRS).[4]
Bu platformalar o‘quvchining har bir harakatini qayd etib boradi va statistik
ma’lumotlar asosida tahlil qilish imkonini beradi.
LMS tizimlari orasida eng ommaboplari Moodle, Blackboard Learn, edX va
Udemy hisoblanadi. Moodle ochiq kodli bo‘lib, mahalliy OTMlar uchun iqtisodiy
jihatdan qulay. Bu tizimlar orqali onlayn kurslar yaratish, dars materiallari
joylashtirish, talabalar bilan teskari aloqa olib borish mumkin. Shuningdek, testlar va
yakuniy baholashlar avtomatlashtirilgan. LMS yordamida o‘qituvchi va talaba
o‘rtasida mustahkam muloqot, shaffof baholash va o‘z vaqtida tahlil qilinadi.[8]
Yagona integrallashgan monitoring platformasi yaratish orqali barcha OTMlar
uchun yagona standart asosida ma’lumotlar tahlili, taqqoslash va reyting baholashlar
olib borilishi mumkin. Bunday tizimlarda foydalanuvchilar roli va huquqlari,
xavfsizlik siyosati, autentifikatsiya, shifrlash, tarmoq monitoringi va hisobotlarni
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
181
181
eksport qilish imkoniyatlari muhim hisoblanadi.
Rasm1. LMS asosida masofaviy ta’lim
Monitoring jarayonida yuzaga keladigan muammolar .Masofaviy monitoringda
quyidagi muammolar kuzatilishi mumkin: O‘quvchilarning passivligi yoki tizimdan
chetda qolishi; Internetga bog‘liq texnik cheklovlar; Shaxsiy nazoratning
yetishmasligi; Akademik halollik masalalari (masalan, testda yordam olish); Tahlil
qilish algoritmlarining to‘liq emasligi.[9]
Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun ilg‘or sun’iy intellekt vositalaridan,
foydalanuvchi xulq-atvorini modellashtirish usullaridan va o‘zaro muloqotni
rag‘batlantiruvchi usullardan foydalaniladi. Monitoring samaradorligini oshirish
bo‘yicha tavsiyalar O‘quvchining o‘zini-o‘zi baholashi va fikr bildirish imkoniyatini
yaratish; Darslarda interaktiv elementlardan foydalanish; O‘quvchining faolligiga
asoslangan rag‘batlantirish tizimini joriy etish; O‘qituvchilarning monitoring yuritish
ko‘nikmalarini oshirish; Tahliliy hisobotlarni o‘z vaqtida ishlab chiqish va taqdim
etish. Masofaviy ta’lim[10]
Xulosa
O‘quvchilarning o‘quv faoliyatini nazorat qilish ta’lim sifati va samaradorligini
oshirishning muhim vositasidir. Bu orqali o‘qituvchi o‘quvchining rivojlanish darajasi,
muammolari va natijalarini o‘z vaqtida aniqlashi va zarur choralarni ko‘rishi mumkin.
Kelajakda bu jarayon monitoring tizimlariga sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar va
tahliliy texnologiyalarni joriy etish orqali yanada avtomatlashtirilgan, aniq va
individual yondashuvga asoslanadi.Yuqoridagi tadqiqotlar asosida quyidagi
xulosalarga kelindi: Masofaviy ta’lim monitoring tizimlari zamonaviy ta’limning
ajralmas qismidir.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
182
182
- LMS tizimlari talabaning individual trayektoriyasi asosida rivojlanishini
ta’minlaydi.
- Neobxodimo shiroko vnedryat platformi s otkritim kodom dlya mestnix vuzov.
- Integratsiyalashgan monitoring tizimi ta’lim sifatini nazorat qilish va
boshqarishda
katta
yengillik
yaratadi.
- Keyingi bosqichda sun’iy intellektga asoslangan tahliliy vositalarni tizimlarga
qo‘shish taklif etiladi
.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Masurov A. “Masofaviy ta’lim oluvchilarning o‘quv faoliyatini monitoring qilish
axborot tizimlari” – Magistrlik dissertatsiyasi, 2024.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 12-iyundagi PF-4732-son
Farmoni.
3. Blackboard Learn rasmiy sayti – www.blackboard.com
4. Moodle tizimi haqida – www.moodle.org
5. Coursera – www.coursera.org
6. edX – www.edx.org
7. Kerio Control xavfsizlik tizimi hujjatlari – www.kerio.com
8. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-fevraldagi 407-son
qarori.
