JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
183
183
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA O’LIY TA’LIM: ELEKTRON
PLATFORMALARNING SAMARADORLIK TAHLILI
Mansurov D.R
1
, Kayumova K.A
2
, Ilyosov R.X
3
E-mail: mansurovdilshodbek4@gmail.com
Annotation:
This article examines the impact of the digital transformation
process on the higher education system, the role of electronic platforms in managing,
evaluating and analyzing the educational process, their level of effectiveness, and the
status of their implementation in higher education institutions of Uzbekistan. At the
same time, advanced international experiences are analyzed and the advantages and
problematic aspects of teaching using digital tools are indicated.
Keywords:
Digital transformation, e-learning, LMS, VLE, higher education,
educational platform, online learning, e-assessment, distance learning, digital literacy.
Аннотация:
В статье рассматривается влияние процесса цифровой
трансформации на систему высшего образования, роль электронных платформ в
управлении, оценке и анализе образовательного процесса, уровень их
эффективности и состояние их внедрения в высших учебных заведениях
Узбекистана. При этом был проанализирован передовой международный опыт,
а также выделены преимущества и проблемные аспекты обучения с
использованием цифровых инструментов.
Ключевые слова:
Цифровая трансформация, электронное обучение,
LMS, VLE, высшее образование, образовательная платформа, онлайн-обучение,
электронная оценка, дистанционное обучение, цифровая грамотность.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya jarayonining oliy
ta’lim tizimiga ta’siri, elektron platformalarning o‘quv jarayonini boshqarish, baholash
va tahlil qilishdagi roli, ularning samaradorlik darajasi hamda O‘zbekiston oliy ta’lim
muassasalarida joriy etilish holati o‘rganilgan. Shu bilan birga, ilg‘or xalqaro tajribalar
tahlil qilinib, raqamli vositalar yordamida o‘qitishning afzalliklari va muammoli
jihatlari ko‘rsatib o‘tilgan.
Tayanch so‘zlar:
Raqamli transformatsiya, elektron ta’lim, LMS, VLE, oliy
ta’lim, ta’lim platformasi, onlayn o‘qitish, elektron baholash, masofaviy ta’lim,
raqamli savodxonlik.
Kirish
Zamonaviy jamiyatda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim
sohasida tub o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Bu jarayon "raqamli transformatsiya"
atamasi bilan tavsiflanadi va u ta’lim tizimida an’anaviy usullardan voz kechib, raqamli
vositalar orqali yangi pedagogik yondashuvlarni shakllantirishni anglatadi. Shu
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
184
184
o‘rinda, uzluksiz ta’lim (ya’ni hayot davomida o‘rganish) tamoyili bilan raqamli
texnologiyalar uyg‘unlashuvi elektron platformalar orqali amalga oshirilmoqda.
Raqamli transformatsiya ta’limni moslashuvchan, ochiq va shaxsga yo‘naltirilgan
holga keltiradi. Elektron ta’lim platformalari ushbu jarayonning markazida turib, bilim
olish imkoniyatlarini kengaytiradi va o‘qitish hamda o‘rganish usullarini samarali
tashkil etishga xizmat qiladi. Ushbu mavzuda elektron platformalarning o‘rni,
imkoniyatlari va samaradorlik darajasi tahlil qilinadi.
XXI asrda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi har bir sohada,
jumladan, ta’lim tizimida ham tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Oliy ta’lim
muassasalarida ta’lim jarayonlarini raqamlashtirish, elektron platformalar orqali o‘quv
mashg‘ulotlarini olib borish, masofaviy ta’lim shakllarini joriy etish dolzarb
masalalarga aylangan. Raqamli transformatsiya – bu faqat texnik vositalar bilan emas,
balki
boshqaruv,
pedagogik
yondashuv
va
o‘quv
madaniyatini
ham
zamonaviylashtirish demakdir. Jahon bo‘yicha ko‘plab universitetlar ta’limda raqamli
platformalardan foydalanishni kengaytirmoqda. Masalan, AQShning Harvard, MIT,
Stanford universitetlarida raqamli transformatsiya yuqori darajada joriy etilgan. EdX,
Coursera kabi platformalar orqali millionlab foydalanuvchilar onlayn ta’lim olmoqda.
Yevropa davlatlarida ham Moodle, Blackboard, Sakai tizimlari asosida elektron
o‘qitish va baholash tizimlari shakllangan. Rossiyada 'Цифровой университет'
loyihasi doirasida o‘nlab OTMlarda raqamli platformalar sinovdan o‘tkazilmoqda.
Asosiy qism
Raqamli
transformatsiya
tushunchasi
va
ta’limdagi
o‘rni
.Raqamli
transformatsiya – bu raqamli texnologiyalar yordamida tashkilot, tizim yoki
jarayonlarni yangilash va optimallashtirish jarayonidir. Ta’lim tizimida bu quyidagicha
namoyon bo‘ladi . An’anaviy sinf tizimidan onlayn va gibrid o‘qitishga o‘tish;
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini o‘quv rejalari va metodikalariga joriy
qilish; O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida masofaviy aloqani ta’minlash; O‘quv
jarayonlarini tahliliy va sun’iy intellekt asosida boshqarish. Bu o‘zgarishlar
o‘quvchilarning o‘z-o‘zini o‘rganish, vaqt va joydan qat’i nazar bilim olish
imkoniyatlarini kengaytiradi.
Uzluksiz ta’lim va raqamli platformalarning integratsiyasi Uzluksiz ta’lim — bu
insonning hayoti davomida doimiy o‘rganish va malakasini oshirish jarayonidir.
Bugungi kunda raqamli platformalar ushbu tamoyilni hayotga tatbiq etishda asosiy
vosita sifatida xizmat qilmoqda. Platformalar: Mustaqil o‘rganish imkonini yaratadi
(self-paced learning); Individual o‘quv yo‘nalishini shakllantiradi; Foydalanuvchi
faoliyatini tahlil qilish orqali shaxsiy tavsiyalar beradi.
Misollar: Coursera, edX, Udemy, Khan Academy – xalqaro platformalar;
ZiyoNET, Moodle, EduMarket.uz – O‘zbekistonda joriy etilgan raqamli ta’lim
tizimlari
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
185
185
Elektron ta’lim platformalarining samaradorligi bir necha mezonlar asosida
baholanadi:
1. O‘quvchilar ishtiroki:
Platformada o‘quvchilarning faolligi, darslarga qatnashish darajasi,
topshiriqlarning bajarilishi.
2. Natijaviylik:
Test natijalari, bilim ko‘rsatkichlarining o‘sishi, ko‘nikmalarning shakllanishi.
3. Foydalanuvchilarning qoniqishi:
So‘rovnomalar, fikr-mulohazalar orqali platforma dizayni,
foydalanish qulayligi, texnik yordam sifati baholanadi.
4. Texnik barqarorlik:
Platformaning ishonchliligi, xatolarning kamayganligi, yuklama ko‘tarish
qobiliyati.
5. Innovatsionlik:
Sun’iy intellekt, gamifikatsiya (o‘yin elementlari), AR/VR texnologiyalarining
mavjudligi.
Kamchiliklar va takliflar
Elektron ta’lim platformalarining rivojlanishiga qaramay, ba’zi muammolar
mavjud: Internet infratuzilmasining cheklanganligi;Kompyuter savodxonligining
yetarli emasligi;Platformalar o‘zbek tilida to‘liq qo‘llab-quvvatlanmasligi;
O‘quvchilarda motivatsiyaning pasayishi Raqamli transformatsiyaning oliy ta’lim
tizimiga joriy qilinishi quyidagi yo‘nalishlarda o‘z aksini topmoqda: ta’lim
mazmunining raqamlashtirilishi, o‘qitishning onlayn shakllari, ta’lim sifatining
raqamli vositalar yordamida monitoring qilinishi, tahliliy platformalar asosida qaror
qabul qilish, raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish, hamda sun’iy intellekt asosidagi
o‘quv
yordamchilarning
yaratilishi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
186
186
O‘zbekiston oliy ta’limida bu yo‘nalishlar bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda.
Jumladan, ko‘plab universitetlarda Moodle, Google Classroom, Microsoft Teams,
Zoom va boshqa platformalardan foydalanilmoqda. Bu tizimlar orqali talabalar uchun
o‘quv materiallari, topshiriqlar, testlar joylashtiriladi hamda o‘qituvchilar baholash
jarayonini real vaqtda kuzatadilar.
Elektron platformalarning samaradorlik ko‘rsatkichlarini baholash uchun bir
necha mezonlardan foydalaniladi. Ularga foydalanuvchilarning platformadagi faolligi,
kurs materiallarining boyligi, ta’lim samaradorligidagi o‘zgarishlar, onlayn baholash
natijalari,
vaqt
va
resurslarni
tejash
imkoniyati
kiradi.
Xalqaro tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, onlayn va gibrid ta’lim shakllarida
talabalarning o‘zlashtirish darajasi an’anaviy ta’lim bilan deyarli teng yoki undan
yuqori bo‘lishi mumkin. Bu ayniqsa raqamli vositalardan ongli va maqsadli
foydalanganda seziladi.
O‘zbekiston ta’lim tizimida esa asosiy e’tibor quyidagi muammolarga
qaratilishi lozim:
- texnik infratuzilmaning yetarli emasligi;
- raqamli savodxonlik darajasining pastligi;
- zamonaviy o‘qitish metodlarining cheklanganligi;
- mahalliy LMS platformalarning yetishmasligi.
Shu sababli, ta’lim muassasalarida raqamli transformatsiyani muvaffaqiyatli amalga
oshirish uchun hukumat, universitetlar va xususiy sektorga birgalikda harakat qilish
tavsiya etiladi.
Rasm1.Oliy ta’limda raqamli yo’nalishlar
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
187
187
Rasm2.Raqamli ta’limdagi muammolar va ularni hal etish yo‘llari
Xulosa
Raqamli transformatsiya ta’lim tizimini yangicha bosqichga olib chiqmoqda.
Elektron platformalar nafaqat ta’limni qulaylashtiradi, balki uni shaxsga yo‘naltirilgan,
moslashuvchan va uzluksiz jarayonga aylantiradi. Ularning samaradorligini tahlil
qilish esa ta’lim siyosatida aniq qarorlar qabul qilish, yangi metodlarni sinovdan
o‘tkazish va ta’lim sifatini doimiy ravishda oshirish uchun muhim ahamiyatga ega.
O‘tkazilgan
tadqiqotlar
asosida
quyidagi
xulosalar
chiqarildi:
- Raqamli transformatsiya oliy ta’limda ta’lim sifatini oshirish, samaradorlikni
ta’minlash va boshqaruvni optimallashtirishda muhim vosita hisoblanadi.
- Elektron platformalar yordamida o‘quv jarayonining barcha bosqichlarini raqamli
muhitga ko‘chirish mumkin.
- O‘zbekiston OTMlarida xalqaro tajribalar asosida raqamli infratuzilmani
takomillashtirish zarur.
- Raqamli savodxonlikni oshirish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etilishi kerak.
- Keyingi bosqichda sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar tahlili (Big Data), blokcheyn
kabi texnologiyalarni ham ta’limga joriy etish zarur.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
OECD (2020). Digital Education Outlook: Pushing the Frontiers with AI.
2. UNESCO. (2021). Education in a post-COVID world: Nine ideas for public action.
3. www.edx.org – Raqamli ta’lim platformasi.
4. www.coursera.org – Massiv ochiq onlayn kurslar (MOOC).
5. Moodle.org – Ochiq manba LMS tizimi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
https://inlibrary.uz/index.php/jnci/
Volume–76_Issue-1_May-2025
188
188
6. TSUULL – O‘zbekiston OTMlarida Moodle va Google Classroomdan foydalanish
tajribalari.
7. Xalqaro reyting tizimlari (QS, THE) ma’lumotlari asosida OTM raqamli
yondashuvlarining tahlili.
8. World Bank. (2022). Digital transformation of higher education.
9.
Scopus platformasidagi maqola: Kim, J. & Malhotra, P. (2021). AI-Powered
Personalization in Higher Education. Journal of Educational Technology.
