JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
329
329
DINGA ASOSLANGAN OILA VA NIKOH MASALALARI
Ilmiy raxbar:
X.U.Samatov
Nurillayev Muxammedali Ikramjanovich
TATU Samarqand filiali, talabasi
Anotatsiya:
Ushbu maqola, dinning oila va nikohdagi o‘rni va ahamiyatini
o‘rganishga qaratilgan. Xususan, musulmonlikda oila tuzish, nikoh va oilaviy
munosabatlarning ahamiyati haqida Qur’on oyatlari va hadislar asosida chuqur tahlil
olib boriladi. Maqola, dinning oilaga nisbatan ko‘rsatayotgan munosabati va o‘rgatgan
qoidalari asosida oilaviy hayotning yuksak axloqiy qiymatini tushuntirishga harakat
qiladi. Bu maqola, oilaviy masalalarda diniy qoidalar, ularning tarbiyaviy ahamiyati va
oilaviy hayotdagi muammolarga yechimlar topishda foydalidir.
Kalit so`zlar:
oila, nikoh, diniy ahamiyat, Qur’on, hadis, oilaviy munosabatlar,
axloq, tarbiya, nikohning maqsadi.
Kirish
Oila – har bir insonning asosiy ijtimoiy birligi, u er-xotin va ularning
farzandlaridan tashkil topgan. Bu birlashma, nafaqat jamiyatning, balki diniy nuqtai
nazardan ham muhim o‘rin tutadi. Oila va nikoh masalalari, asosan, insonning axloqiy
va ma’naviy rivojlanishiga, oilaviy munosabatlarning salohiyatini oshirishga
qaratilgan. Har bir din, ayniqsa, islom dini oila muassasini yuksak qadrlaydi va unga
muhim ahamiyat beradi. Qur’on va hadislar orqali biz oila qurishning ilmiy va diniy
asoslarini,
nikohning
maqsadini,
oiladagi
hurmat
va
mehr-muhabbatni
mustahkamlashga qaratilgan ko‘rsatmalarni o‘rganishimiz mumkin.
Oila va nikohdagi diniy tushunchalar
Nikohning maqsadi
Islomda nikoh, faqatgina jinsiy ehtiyojlarni qondirish emas, balki muqaddas,
ijtimoiy va axloqiy majburiyatlarga asoslangan, o‘zaro mehr, muhabbat va hurmatga
tayanadigan bir tuzumdir. Qur’onda bu haqda quyidagi oyat mavjud:“Onalaringizdan
tashqari, xohlaganlaringiz bilan nikohlashing, ikki, uch yoki to‘rt xotin olib, adolatli
bo‘lsangiz, ular bilan birga yashang” (Qur’on, Nisa surasi, 3-oyat).Islomda nikohning
asosiy maqsadi – er-xotin o‘rtasida hurmat, muhabbat va tinchlikni saqlashdir. Nikoh,
faqatgina jinsiy ehtiyojlarni qondirish uchun emas, balki ikki kishining bir-biriga
o‘zaro yordam berish, bir-birining ishonchini qozonish va birgalikda baxtli hayot
kechirish uchun tuziladi.
Oila va farzand tarbiyasi:
Oila faqat ikki kishining birligidan iborat emas, balki ularni kelajakdagi
avlodlarini tarbiyalash vazifasi ham mavjud. Hadisda, Muhammad (s.a.v) aytadiki:
“Farzandlaringizni yaxshi tarbiya qiling, chunki ular sizning eng yaxshi amalingizdir.”
Oila tarbiyasining diniy jihati, ota-onaning farzandlarini nafaqat dunyoviy bilim bilan,
balki diniy bilimlar bilan ham ta’minlashdir.Farzand tarbiyasi, Islomda muhim
ahamiyatga ega. Oila, avvalo, bolaning birinchi maktabi hisoblanadi. Ota-onalar, o‘z
farzandlariga yaxshi tarbiya berish orqali ularni nafaqat jamiyatda to‘g‘ri yo‘ldan
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
330
330
boradigan insonlar qilib tarbiyalaydilar, balki diniy qadriyatlar, axloqiy me’yorlar va
jamiyatga foydali bo‘lgan yuksak insonlar sifatida shakllantiradilar.
Adolat va hurmat:
Nikohda erkak va ayol o‘rtasidagi adolat va hurmatning ahamiyati katta.
Qur’onda aytilganidek: “Erkaklar ayollardan ustundur, lekin ular bir-birlariga o‘zaro
hurmat va mehr ko‘rsatishlari kerak” (Qur’on, Nisa surasi, 34-oyat). Hadisda esa:
“Sizlarning eng yaxshilaringiz o‘z ayollariga eng yaxshi munosabatda
bo‘ladiganlardir,” deyiladi.Islomda, nikohda adolat muhim ahamiyatga ega. Erkak va
ayol bir-biriga nisbatan hurmat ko‘rsatishlari va o‘zaro adolatni ta’minlashlari kerak.
Erkak o‘z oilasining boshlig‘i sifatida mas’uliyatni o‘z zimmasiga oladi, lekin bu uning
ayolni kamsitishi yoki haq-huquqlarini cheklashi demak emas. Ayol ham erining
huquqlarini hurmat qilib, unga o‘z muhabbatini, sadoqatini va yordamchini bo‘lishi
kerak.
Nikohning ijtimoiy ahamiyati:
Nikoh, jamiyatda tartib va barqarorlikni ta’minlaydigan muhim institutdir. Oila
jamiyatning asosiy poydevori bo‘lib, unda ahloqiy qadriyatlar shakllanadi. Nikoh
orqali erkak va ayol bir-birini qo‘llab-quvvatlab, jismoniy va ma’naviy jihatdan
rivojlanadilar.
Nikoh, faqat oilaning ikki a’zosi uchun emas, balki butun jamiyat uchun ham
ijtimoiy ahamiyatga ega.Nikohli juftliklar, farzandlarini yaxshi tarbiyalab, jamiyatga
foydali insonlar qilib yetishtiradilar. Shu bilan birga, nikoh, jamiyatda uy-joy, mol-
mulk va boshqa resurslarni o‘zaro taqsimlashda ham adolatni ta’minlaydi.
Xulosa:
Dinga asoslangan oila va nikoh masalalari, insonlarning axloqiy va ruhiy
rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. Islomda oila, insonlarning o‘zaro mehr-oqibat,
hurmat va sabr bilan birgalikda yuksak axloqiy qadriyatlar asosida quriladi. Oilaning
diniy asoslari, jamiyatning mustahkamlanishiga hissa qo‘shadi va avlodlar tarbiyasida
muhim rol o‘ynaydi. Shu bois, oilaviy munosabatlarni diniy qoidalarga muvofiq
qurish, ayniqsa yosh avlodlar uchun o‘rnak bo‘lishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Qur’on, Nisa surasi, 3-oyat, 34-oyat.
2. Muhammad (s.a.v), “Sahih al-Buxori”.
3. Asrorov, O. (2021). “Islomda oila va nikoh”, Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
4. Tursunov, A. (2019). “Diniy axloq va oila masalalari”, Samarqand: Samarqand
davlat universiteti nashriyoti.
