JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
314
314
YO'L HARAKATI XAVFSIZLIGI: MUAMMOLAR
VA ULARNING YECHIMLARI
Jumanov Sadulla Lapasov
Annotatsiya:
Mazkur maqolada yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash
muammolari, mavjud tahdidlar va ularni kamaytirish yo‘llari haqida so‘z boradi. Yo‘l
harakatidagi inson omili, texnikaviy nosozliklar va infratuzilma kamchiliklari
yoritiladi. Xavfsizlikni oshirish uchun zarur chora-tadbirlar va profilaktika ishlariga
alohida e’tibor qaratiladi.
Kalit so‘zlar:
yo‘l harakati xavfsizligi, avariya, transport, profilaktika,
qonunchilik, infratuzilma, madaniyat.
KIRISH
Bugungi kunda yo‘l harakati xavfsizligi muammosi butun dunyoda dolzarb
masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Har yili yuz minglab insonlar transport vositalari
ishtirokida sodir bo‘ladigan baxtsiz hodisalarda halok bo‘lmoqda yoki jarohat
olmoqda. Aholi sonining ortishi, avtomobil transporti vositalarining ko‘payishi va
harakat zichligining oshishi ushbu xavfni yanada kuchaytirmoqda. Shuning uchun yo‘l
harakati madaniyatini oshirish, qatnashchilar orasida huquqiy ongni yuksaltirish va
infratuzilmani rivojlantirish asosiy vazifalardan biridir.
Asosiy qism
YO‘L HARAKATI XAVFSIZLIGINING ASOSIY MUAMMOLARI
Yo‘l harakati xavfsizligini buzadigan omillar quyidagilardan iborat:
Inson omili:
Statistik ma'lumotlarga ko‘ra, yo‘l-transport hodisalarining katta
qismi inson omiliga bog‘liq. Haydovchilarning qoidabuzarligi, tezlikni oshirish, mast
holda avtomobil boshqarish, charchagan holda rulga o‘tirish kabi omillar ko‘plab
avariyalarga sabab bo‘lmoqda. Piyodalar tomonidan ham yo‘l harakati qoidalariga
amal qilmaslik, belgilanmagan joydan yo‘l kesib o‘tish, yoritilmagan joylarda
ehtiyotsiz yurish holatlari hodisalar sonini oshirmoqda.haydovchilarning qoidalarni
buzishi, tajribasizlik, ehtiyotsizlik va alkogol yoki narkotik moddalardan foydalanish.
Texnikaviy
nosozliklar:
Avtotransport
vositalarining
texnik
sozligi
xavfsizlikning muhim omilidir. Tormoz tizimining ishlamasligi, rul boshqaruvining
nosozligi, faralar yoki signalizatsiya tizimining buzilishi avariyalar xavfini sezilarli
darajada oshiradi. Transport vositalarini o‘z vaqtida texnik ko‘rikdan o‘tkazmaslik va
profilaktik xizmat ko‘rsatmaslik salbiy oqibatlarga olib keladi. transport vositalarining
texnik holatining yomonligi, tormoz tizimi yoki yoritish moslamalarining ishdan
chiqishi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
315
315
Infratuzilma kamchiliklari:
Yo‘l infratuzilmasining sifati ham harakat
xavfsizligiga bevosita ta’sir qiladi. Yomon qoplamali yo‘llar, belgilarning
yetishmasligi yoki ko‘rinmasligi, svetoforlarning nosozligi kabi omillar haydovchi va
piyodalar uchun qo‘shimcha xavf tug‘diradi. Ayniqsa, kechki vaqtlarda yoritilmagan
yo‘llar avariyalar xavfini keskin oshiradi. yo‘llarning yomon holati, yoritilmagan
joylar, belgilarning yetishmasligi yoki noto‘g‘ri o‘rnatilishi.
YO‘L HARAKATI XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH CHORALARI
Targ‘ibot va o‘quv ishlari:
Har bir fuqaro, ayniqsa yoshlikdan boshlab, yo‘l
harakati qoidalariga rioya qilish madaniyatiga o‘rgatilishi kerak. Maktablarda, kollej
va oliy o‘quv yurtlarida maxsus o‘quv dasturlarini joriy etish, turli treninglar va
tanlovlar o‘tkazish yaxshi natija beradi. Bundan tashqari, ommaviy axborot vositalari
va internet platformalarida xavfsizlik bo‘yicha ijtimoiy reklama va targ‘ibot videolarini
ko‘paytirish maqsadga muvofiq maktab va kollej o‘quvchilari orasida yo‘l harakati
qoidalarini o‘rgatish, keng jamoatchilikka yo‘naltirilgan axborot kampaniyalarini
o‘tkazish.
Qonunchilikni kuchaytirish:
Yo‘l harakati qoidalarini buzgan shaxslarga
nisbatan jazo choralarini qat'iylashtirish zarur. Tezlikni me'yordan oshirish, xavfsizlik
kamarini taqmaslik, mast holda haydash kabi qoidabuzarliklar uchun og‘irroq jazo
choralarini belgilash odamlarda mas’uliyat hissini oshiradi. Shu bilan birga, muntazam
ravishda profilaktik reydlar o‘tkazish va nazoratni kuchaytirish ham muhim
ahamiyatga ega. qoidabuzarlik uchun jazo choralarini qat’iylashtirish, alkogol va
giyohvandlik ta’siri ostida transport boshqarishga qarshi kurashni kuchaytirish.
Texnik nazoratni kuchaytirish:
Transport vositalarining har yili majburiy
texnik ko‘rikdan o‘tkazilishi talab qilinishi kerak. Ayniqsa, yo‘lovchi va yuk tashuvchi
transportlar uchun nazoratni yanada kuchaytirish zarur. Texnik nosozlik aniqlangan
transport vositalariga harakatlanishga ruxsat bermaslik kerak transport vositalarining
texnik ko‘rikdan muntazam o‘tishini ta’minlash.
Infratuzilmani yaxshilash:
Yo‘l infratuzilmasini modernizatsiya qilish –
xavfsizlikni oshirishning eng muhim yo‘llaridan biridir:
Piyodalar o‘tish joylarini ko‘paytirish va ularni yoritish;
Xavfli burilish va chorrahalarda svetoforlar va ogohlantiruvchi belgilar
o‘rnatish;Tovon yo‘llar va xavfsizlik to‘siqlarini yangilash;Maxsus avtomobil
yo‘llarida tezlikni tartibga soluvchi tizimlarni (kameralar, radarlar) joriy etish xavfli
yo‘l kesishmalarida svetofor va belgilar o‘rnatish, piyodalar yo‘laklarini ko‘paytirish,
yo‘llarni zamonaviy talablarga mos holga keltirish.
PROFILAKTIK ISHLAR VA JAMOATCHILIK ISHTIROKI
Yo‘l harakati xavfsizligini oshirish uchun jamiyatning barcha qatlamlari faol
ishtirok etishi zarur. Axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va jamoatchilik tashkilotlari
orqali doimiy ravishda xavfsizlik targ‘ibotini olib borish muhim.Yo‘l harakati
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
316
316
xavfsizligini ta’minlashda nafaqat davlat organlari, balki butun jamiyat ishtirok etishi
zarur. Masalan:
Jamoatchilik nazorati guruhlarini tashkil etish;
Ijtimoiy tarmoqlarda xavfsizlikka oid kampaniyalarni o‘tkazish;
Ko‘ngilli yoshlar harakatlarini shakllantirib, ular orqali maktablarda,
mahallalarda targ‘ibot tadbirlarini amalga oshirish.
Bunday tadbirlar fuqarolarning yo‘l harakati xavfsizligi haqidagi bilim va ongini
oshiradi va umumiy madaniyat darajasini yuqoriga ko‘taradi.
Xulosa
Yo‘l harakati xavfsizligi har bir fuqaroning hayoti va sog‘lig‘i bilan bevosita
bog‘liq. Bu boradagi har qanday e’tiborsizlik og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Shu boisdan, davlat idoralari, fuqarolik jamiyati va har bir yo‘l harakati ishtirokchisi
birgalikda mas’uliyat bilan harakat qilishi, qoidalarga qat’iy amal qilishi va xavfsizlik
madaniyatini shakllantirish yo‘lida intilishi zarur. Faqat umumiy sa’y-harakat
bilangina yo‘llarda xavfsizlikni ta’minlash mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.O‘zbekiston Respublikasi "Yo‘l harakati qoidalari" (oxirgi tahrir) – Toshkent,
2023.
2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Yo‘l harakati xavfsizligini
ta’minlashga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi Qarori – 2022-yil.
3.Transport va logistika instituti "Yo‘l harakati xavfsizligi asoslari" o‘quv
qo‘llanmasi – Toshkent, 2021.
4.O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yo‘l harakati xavfsizligi bosh
boshqarmasi ma’lumotlari – 2024.
5.Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) “Global status report on road safety
2023” hisobotidan ma'lumotlar.
6.Karimov M., "Transport va harakat xavfsizligi" – Toshkent, 2020.
7.D. Mamatqulov, "Yo‘l harakati madaniyati va xavfsizligi" – Toshkent, 2019.
