JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
218
218
ISLOMDA IBRATLI SHAXSLAR HAYOTI
Sherqulov Elbek Sherzodovich
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali kompyuter injiniringi talabasi
tel: +998945586606
ElbekSherzodovich1234@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada islom tarixidagi iymon, ilm va odob-axloq
sohasida alohida o‘rin tutgan shaxslarning hayoti tahlil qilinadi. Bu shaxslar nafaqat
o‘z davrida, balki keyingi asrlarda ham musulmonlar uchun yo‘lboshchi va namuna
bo‘lib xizmat qilganlar. Ularning hayot yo‘llarini o‘rganish orqali islom dinining
asosiy qadriyatlarini chuqurroq anglashimiz va zamonaviy jamiyatda ularning
o‘gitlarini qo‘llash yo‘llarini topishimiz mumkin. Maqolaning asosiy maqsadi – ushbu
shaxslarning hayotiy tajribasidan saboq chiqarish va ularning mehnatlarini o‘rganish
orqali bugungi avlod uchun saboq bo‘ladigan jihatlarni ajratib ko‘rsatishdir.
Metodologiya
Ushbu maqolani tayyorlashda tarixiy va diniy manbalardan foydalanildi.
Xususan, Qur’on oyatlari, hadislar hamda islom olimlari tomonidan yozilgan asarlar
o‘rganildi. Shuningdek, islom tarixiga oid ilmiy maqolalar va kitoblar tahlil etildi.
Asosiy metod sifatida taqqoslash, tarixiy tahlil va bibliografik usullardan foydalanildi.
Tarixiy tahlil usuli orqali islom olamida yetishib chiqqan buyuk shaxslarning hayoti va
faoliyatiga oid mavjud manbalar chuqur o‘rganildi.
Shuningdek, zamonaviy yondashuv sifatida ushbu buyuk shaxslarning hayoti va
ta’limotlari bugungi kun bilan qiyoslandi. Ularning qadriyatlari, jamiyatga ta’siri va
o‘gitlari hozirgi zamonaviy davrda qanday qo‘llanilishi mumkinligi tahlil qilindi.
Taqqoslash metodidan foydalanish orqali turli davrlardagi shaxslarning faoliyatlari
o‘zaro solishtirilib, ularning umumiy xususiyatlari va farqlari aniqlab berildi.
Bibliografik usul esa manbalarni aniq va to‘g‘ri tanlash hamda ularni tahlil qilish uchun
ishlatildi. Shu yo‘l bilan maqolada keltirilgan ma’lumotlarning ishonchliligi
ta’minlandi.
Kalit so‘zlar:
din, islom, Muhammad (s.a.v.), axloq, payg‘ambar .
Kirish
Islom dini insoniyat tarixida eng muhim ma’naviy yo‘nalishlardan biri bo‘lib, u
inson axloqiy va ruhiy kamolotini ta’minlovchi asosiy manba hisoblanadi. Islom,
o‘zining axloqiy me’yorlari, ijtimoiy adolat tamoyillari va ruhiy poklikka asoslangan
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
219
219
ta’limotlari bilan butun dunyo xalqlariga ta’sir ko‘rsatib kelmoqda. Islom tarixida
ko‘plab iymonli, bilimli va adolatli shaxslar yetishib chiqqan bo‘lib, ularning hayoti va
faoliyati bugungi kun avlodlari uchun namuna bo‘lib xizmat qiladi. Bu shaxslarning
hayoti, o‘zlarining ilm-ma’rifatga bo‘lgan muhabbatlari, adolat va halollikka
sodiqliklari islom ta’limotining asosiy qirralaridan biri ekanligini ko‘rsatadi.
Muhammad (s.a.v.) – Insoniyatga Eng Buyuk Namuna
Muhammad sallallohu alayhi vasallam – butun olamga rahmat qilib yuborilgan,
insoniyatning eng mukammal namunasidir. U kishining hayoti har bir inson uchun ibrat
va yo‘riq bo‘lib xizmat qiladi. Payg‘ambarimiz (s.a.v.)ning odob-axloqi, adolati,
insonparvarligi va rahm-shafqati barcha davr va xalqlar uchun bebaho merosdir.
Muhammad (s.a.v.) 570-yilda Makkada, Quraysh qabilasiga mansub bo‘lgan
Hashemiylar sulolasida dunyoga keldi. Ular hali ona qornida bo‘lganlarida otalari
Abdulloh vafot etgan, olti yoshga yetganlarida esa onalari Omina ham vafot etdilar.
Yosh Muhammad (s.a.v.) bobolari Abdulmuttalib va undan keyin amakilari Abu Tolib
qaramog‘ida tarbiyalangan.
Muhammad (s.a.v.) yoshlikdayoq halollik, rostgo‘ylik va odob-axloqi bilan
ajralib turardi. Makkaliklar uni "Al-Amin" (Ishonchli) va "As-Sodiq" (Rostgo‘y) deb
atashar edi. Yoshligidan tijorat bilan shug‘ullanib, halol mehnat va adolat tamoyillariga
amal qilganlar.
Muhammad (s.a.v.) 40 yoshga to‘lganlarida Alloh tomonidan payg‘ambar etib
yuborildi. U zotga ilk vahiy Hiro g‘orida Jibril (a.s.) tomonidan nozil qilindi:
"Iqra’ bismi rabbikallazi xalaq"
(“O‘zingni yaratgan Robbing nomi bilan o‘qi.”) [Al-Alaq, 1-oyat]
Shundan so‘ng, Muhammad (s.a.v.) Islom dinini targ‘ib qila boshladilar. Avval
yaqin qarindoshlarini, keyinchalik butun Makkaliklarni Allohning birligiga da’vat
etdilar. Biroq Quraysh mushriklari bunday yangilikni qabul qilmadi va u kishiga qattiq
qarshilik ko‘rsatdi. Shunga qaramay, Muhammad (s.a.v.) sabr bilan da’vatlarini davom
ettirdilar va oxir-oqibat, Islom dini butun Arabiston yarim oroliga yoyildi.
Muhammad (s.a.v.)ning axloqiy fazilatlari beqiyosdir. Qur’onda u zot haqida
shunday marhamat qilinadi:
"Va albatta, siz buyuk axloq uzrasiz!"
[Qalam, 4-oyat]
Ularning hayoti mehr-shafqat, odillik, halollik, sabr va kechirimlilik kabi
fazilatlarning eng oliy namunasi bo‘lib xizmat qiladi:
Mehribonlik va kechirimlilik
– Muhammad (s.a.v.) dushmanlariga ham
yaxshilik qilishni buyurgan va hatto Makkani fath etganlarida ham o‘zlariga zulm
qilgan mushriklarni kechirganlar.
Adolat
– Har qanday holatda ham haqiqat va adolat tarafdori bo‘lganlar.
Hatto eng yaqin qarindoshlari ustidan ham shariat hukmlarini joriy qilganlar.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
220
220
Tavozelik
– Payg‘ambarimiz (s.a.v.) hech qachon o‘zlarini boshqalardan
ustun qo‘ymaganlar, oddiy insonlar bilan birga yurib, ular bilan bir dasturxondan
ovqatlanganlar.
Sadoqat va halollik
– U kishi hech qachon yolg‘on so‘zlamaganlar va
shaxsiy manfaatlari uchun o‘z mavqelaridan foydalanmaganlar.
Muhammad (s.a.v.) ilm olishni eng ulug‘ vazifalardan biri deb bilganlar va bu
haqda quyidagicha marhamat qilganlar:
"Ilm talab qilish har bir musulmon erkak va ayol uchun farzdir."
U kishi nafaqat diniy bilimlarni, balki dunyoviy ilm-fan va hunarmandchilikni
ham o‘rganishni targ‘ib qilganlar. Muhammad (s.a.v.) ilm ahlini hurmat qilgan va
ularning jamiyatdagi o‘rnini yuksak qadrlaganlar.
Muhammad (s.a.v.) nafaqat din peshvosi, balki mukammal davlat rahbari ham
bo‘lganlar. U kishi Madinaga hijrat qilgach, u yerda musulmonlar va yahudiylar
o‘rtasida adolatli davlat tizimini barpo etdilar. Madina Konstitutsiyasini qabul qilib,
barcha fuqarolar huquqlarini kafolatladilar.
Muhammad (s.a.v.) janglarda ham yuksak strategik tafakkurga ega bo‘lib,
dushmanga hech qachon zulm qilmaganlar. U zot har doim tinchlikka intilganlar va
ziddiyatlarni hal qilish uchun murosani afzal bilganlar.
Muhammad (s.a.v.) 632-yilda Madinada vafot etdilar. U kishi dunyodan
o‘tishlaridan oldin musulmon ummatiga quyidagi vasiyatni qoldirdilar:
"Men sizlarga ikkita narsani qoldiryapman: agar ularga mahkam
yopishsangiz, hech qachon yo‘ldan adashmaysiz. Ular – Allohning Kitobi
(Qur’on) va mening Sunnatim."
Bugungi kunda Muhammad (s.a.v.)ning merosi Islom dini shaklida dunyo
bo‘ylab davom etmoqda. U kishining axloqiy qadriyatlari, siyosiy rahbarlik uslubi va
diniy da’vatlari har bir musulmon uchun ibratdir.
Xulosa
Muhammad (s.a.v.) insoniyat tarixidagi eng buyuk shaxslardan biridir. U
kishining hayoti butun dunyo xalqlari uchun ibrat manbai bo‘lib, halollik, odillik,
mehr-shafqat va sabr-toqat kabi insoniy fazilatlarni o‘zida mujassam etgan. U zotning
qoldirgan diniy va ma’naviy merosi bugungi kunda ham insoniyat uchun nurli yo‘l
bo‘lib xizmat qilmoqda.
2. ABU BAKR SIDDIQ (R.A.) – SADOQAT VA ADOLAT TIMSOLI
Abu Bakr Siddiq (r.a.) – Islom tarixidagi eng ulug‘ sahobalardan biri, Rasululloh
Muhammad (s.a.v.)ning eng yaqin do‘sti va Islomning birinchi xalifasi. U zot butun
hayoti davomida sadoqat, halollik, adolat va tavozelik kabi fazilatlari bilan musulmon
ummatiga xizmat qilgan.
Abu Bakr Siddiq (r.a.) 573-yilda Makkada dunyoga kelgan. U Quraysh
qabilasining Banu Taym bo‘limidan bo‘lib, asl ismi Abdulloh ibn Abu Quhofa edi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
221
221
"Abu Bakr" laqabi unga yoshlikdan berilgan, "Siddiq" esa keyinchalik Muhammad
(s.a.v.)ga bo‘lgan cheksiz sadoqati tufayli berilgan.
Abu Bakr (r.a.) halol tijorat bilan shug‘ullangan, savdo-sotiq orqali katta boylik
orttirgan, biroq bu boyligini Islom yo‘lida sarflashdan hech qachon tortinmagan.
Abu Bakr Siddiq (r.a.) Islomni birinchi bo‘lib qabul qilgan erkaklardan biri edi.
Muhammad (s.a.v.) Islom diniga da’vat qilganlarida, Abu Bakr (r.a.) hech qanday
shubha-gumonsiz, birinchi bo‘lib iymon keltirdi va doimo u zotning yonida bo‘ldi.
Islomni qabul qilganidan so‘ng, Abu Bakr Siddiq (r.a.) o‘z boyligini
musulmonlarning manfaatiga sarfladi. Ayniqsa, musulmonlarga zulm qilinayotgan
paytlarda u zot ko‘plab qullarni ozod qildi. Jumladan, Bilol ibn Rabboh (r.a.)ni ozod
qilish uchun katta mablag‘ sarflagan.
Payg‘ambarimiz (s.a.v.) Makkadan Madinaga hijrat qilganlarida, ular bilan birga
bo‘lgan yagona kishilardan biri Abu Bakr Siddiq (r.a.) edi. Qur’onda ushbu voqea
haqida shunday marhamat qilingan:
"Agar sizlar unga (Muhammadga) yordam bermasangizlar ham, Alloh
unga yordam bergan edi. Kufr keltirganlar uni (Makkadan) chiqarib
yuborganida u faqat ikki kishidan biri edi. Ikkovlari g‘orda bo‘lgan paytida,
(Muhammad) o‘z do‘stiga: 'G‘am chekma, albatta Alloh biz bilan birgadir',
dedi."
(Tavba surasi, 40-oyat)
Abu Bakr Siddiq (r.a.) Rasululloh (s.a.v.)ga doimo sadoqatli bo‘lgan va u zot
bilan birga barcha qiyinchiliklarga bardosh bergan.
Muhammad (s.a.v.) 632-yilda vafot etganlaridan so‘ng, musulmon ummati
rahbari kim bo‘lishi masalasi muhokama qilindi. Sahobalarning ko‘pchilik qismi Abu
Bakr Siddiq (r.a.)ni eng munosib rahbar deb bilib, unga bay’at qildilar. Shu tariqa u
Islomning birinchi xalifasi bo‘ldi.
Abu Bakr Siddiq (r.a.) xalifalik davrida adolat va halollik bilan hukm yuritdi.
Unga davlat rahbari sifatida katta vakolatlar berilgan bo‘lsa ham, u hech qachon o‘z
manfaatini ko‘zlamadi, balki musulmon ummatining farovonligi uchun harakat qildi.
ABU BAKR SIDDIQ (R.A.)NING XIZMATLARI
1.
Murtadlar
va
yolg‘on
payg‘ambarlarga
qarshi
kurash
Muhammad (s.a.v.) vafot etganidan so‘ng, ba’zi qabilalar Islomdan qaytdi va yolg‘on
payg‘ambarlar paydo bo‘ldi. Abu Bakr Siddiq (r.a.) musulmonlarning birligini saqlash
uchun ularga qarshi qat’iy choralar ko‘rdi va Islom davlatining mustahkamligini saqlab
qoldi.
2.
Qur’onni jamlash tashabbusi
Abu Bakr Siddiq (r.a.) xalifalik davrida musulmonlar janglarda halok
bo‘layotganini ko‘rib, Qur’on oyatlarini jamlash tashabbusini ilgari surdi. Bu vazifani
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
222
222
Zayd ibn Sobit (r.a.) amalga oshirdi. Shu orqali Qur’onning yozma nusxasi bir kitob
holiga keltirildi.
3.
Moliyaviy sadoqat va fidokorlik
Abu Bakr Siddiq (r.a.) davlat mablag‘larini adolat bilan boshqargan. Xalifa
bo‘lishiga qaramay, o‘z shaxsiy ehtiyojlari uchun davlat xazinasidan foydalangan
emas. Hatto xalifaligi davrida ham oddiy odamlar qatori hayot kechirgan.
4.
Islom davlatining kengayishi
U kishining boshqaruvi ostida Islom davlati mustahkamlanib, arab qabilalarining
Islomga qayta kirishi ta’minlandi.
Abu Bakr Siddiq (r.a.) 634-yilda vafot etdi. O‘z vafotidan oldin, musulmon
ummatining birligini saqlash uchun Umar ibn Xattob (r.a.)ni xalifa sifatida tayinlab
ketdi.
Uning vasiyatlaridan biri shunday edi:
"Men hayotimda Rasululloh (s.a.v.)ga qanday sodiq bo‘lgan bo‘lsam,
vafotimdan so‘ng ham Alloh va Uning Rasuliga sodiq bo‘lishni istayman. Meni
Rasululloh (s.a.v.) yoniga dafn qilinglar."
Musulmonlar Abu Bakr Siddiq (r.a.)ni Rasululloh (s.a.v.)ning yoniga, Madina
shahridagi Masjid an-Nabavi hududida dafn qildilar.
Abu Bakr Siddiq (r.a.) Islom tarixidagi eng buyuk shaxslardan biridir. U sadoqat,
adolat va halollikning yorqin timsoli bo‘lib, butun hayoti davomida Muhammad
(s.a.v.)ga va Islom diniga xizmat qilgan. Uning xalifaligi davridagi xizmatlari,
Qur’onning jamlanishi, Islom davlatining mustahkamlanishi va musulmonlar orasida
birlikni ta’minlashi bugungi kunga qadar bebaho meros bo‘lib qolmoqda.
Umar ibn Xattob (r.a.) – Adolatli Xalifa
Umar ibn Xattob (r.a.) 584-yilda Makkada tug‘ilgan. U Quraysh qabilasidan
bo‘lib, yoshlik yillarida savdo-sotiq bilan shug‘ullangan va juda qattiqqo‘l,
adolatparvar hamda kuchli iroda sohibi sifatida tanilgan.
Dastlab Islomga qarshi bo‘lgan Umar (r.a.) Muhammad (s.a.v.)ni o‘ldirish
niyatida yo‘lga chiqqanida, singlisi va uning turmush o‘rtog‘ining Islomni qabul
qilganini bilib qoldi. Bu holat uning qalbini larzaga soldi va u Qur’on oyatlarini
tinglaganidan so‘ng, haqiqatni anglab, darhol Rasululloh (s.a.v.)ning oldiga borib,
Islomni qabul qildi.
Uning musulmon bo‘lishi Islom tarixida muhim burilish nuqtasi bo‘ldi. Chunki u
kuchli shaxsiyati va jasorati bilan musulmonlarni himoya qila boshladi.
Umar ibn Xattob (r.a.) Abu Bakr Siddiq (r.a.) vafotidan so‘ng 634-yilda xalifa
etib tayinlandi. Uning hukmronligi 10 yil davom etdi va bu davrda Islom davlati misli
ko‘rilmagan darajada kengaydi.
Uning boshqaruvi quyidagi jihatlari bilan mashhur:
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
223
223
Adolat va halollik
– Umar (r.a.) xalifalik paytida o‘zini oddiy fuqaro kabi
tutar, hatto tunlari kiyinishini o‘zgartirib, odamlarga yashirincha yordam berardi.
Islomiy qonunlarning mustahkamlanishi
– U fiqh ilmining
rivojlanishiga hissa qo‘shdi va davlat ishlarini shariat asosida boshqardi.
Davlat boshqaruvi tizimining rivojlanishi
– U kishi Islom tarixida
birinchi bo‘lib davlat idoralarini tartibga soldi, harbiy tizimni kuchaytirdi va soliq
tizimini yo‘lga qo‘ydi.
Hududlarning kengayishi
– Uning davrida musulmon lashkarlari Fors
va Vizantiya imperiyalarini mag‘lub etib, Islomning tarqalishiga katta hissa qo‘shdi.
Ijtimoiy islohotlar
– Xalifalik davrida kambag‘allar va yetimlarni
qo‘llab-quvvatlash, adolatli soliq tizimini joriy qilish kabi ko‘plab islohotlar amalga
oshirildi.
644-yilda Umar ibn Xattob (r.a.) Firo‘z ismli majusiy qul tomonidan masjidda
namoz o‘qiyotgan chog‘ida pichoq bilan jarohatlandi va bir necha kundan so‘ng vafot
etdi. U Rasululloh (s.a.v.) va Abu Bakr Siddiq (r.a.) yoniga, Madinadagi Masjid an-
Nabaviy hududiga dafn qilindi.
Umar ibn Xattob (r.a.) o‘zining adolati, halolligi va jasorati bilan musulmon
ummatining eng buyuk rahbarlaridan biri sifatida tarixda qolgan.
Imom al-Buxoriy (r.a.) – Hadis Ilmining Sohibi
Imom al-Buxoriy (r.a.) 810-yilda Buxoro shahrida tug‘ilgan. Uning to‘liq ismi
Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy bo‘lib, u yoshligidan ilmga qiziqqan va hadis ilmini
o‘rganishga katta e’tibor qaratgan.
Otasi vafot etganidan so‘ng, onasi uni tarbiyaladi va ilm olishga rag‘batlantirdi.
Yoshligidanoq yodlash qobiliyati juda kuchli bo‘lib, u 10 yoshida Qur’onni yod olgan
va hadis ilmini o‘rganishga kirishgan.
Imom al-Buxoriy (r.a.) ilm izlash maqsadida Makkaga hijrat qildi va u yerdan
butun musulmon olamini kezib, eng ishonchli hadislarni yig‘ishga kirishdi. U Misr,
Iroq, Hijoz, Shom va boshqa yurtlarga sayohat qilib, 600 mingdan ortiq hadisni
o‘rganib chiqdi.
U barcha hadislarni sinchkovlik bilan tekshirib, faqat eng ishonchli hadislarni
o‘zining mashhur
"Sahih al-Buxoriy"
nomli kitobiga jamladi. Bu to‘plam Islom
tarixida eng ishonchli hadis to‘plami sifatida tan olingan.
Hadislarni jamlashda Imom al-Buxoriy (r.a.) juda qattiq mezonlarga rioya qilgan.
U har bir hadisni rivoyat qilgan kishilarni tekshirgan, ularning taqvosi, halolligi va
eslab qolish qobiliyatiga e’tibor bergan.
Imom al-Buxoriy (r.a.) faqat hadis ilmi bilan cheklanib qolmagan, balki tafsir,
fiqh va boshqa Islom ilmlarida ham ulkan hissa qo‘shgan. U ko‘plab shogirdlar
tarbiyalagan va uning ilmi keyingi avlodlarga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Uning eng mashhur asarlari:
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
224
224
1.
"Al-Jome’ as-Sahih" (Sahih al-Buxoriy)
– Eng ishonchli hadis
to‘plami.
2.
"At-Tarix al-Kabir"
– Mashhur sahobalar va hadis roviylari haqida
ma’lumot beruvchi kitob.
3.
"Al-Adab al-Mufrad"
– Axloqiy tarbiya va odob haqidagi hadislar
jamlangan asar.
Imom al-Buxoriy (r.a.) umrining oxirida Buxorodan chiqarib yuborilgan va
Samarqand yaqinidagi Xartang qishlog‘ida yashashga majbur bo‘lgan. 870-yilda u shu
yerda vafot etdi.
Bugungi kunda ham uning yodgorligi Samarqand yaqinida joylashgan bo‘lib,
musulmonlar uning maqbarasini ziyorat qilishadi.
Umar ibn Xattob (r.a.) Islom tarixidagi eng buyuk xalifalardan biri bo‘lib, adolat
va halollik namunasi bo‘lib qolgan. U Islomni dunyoga tarqatishda va
mustahkamlashda katta rol o‘ynagan.
Imom al-Buxoriy (r.a.) esa hadis ilmini mukammal holatga yetkazgan va eng
ishonchli hadislar to‘plamini tuzgan buyuk muhaddisdir. U kishining asarlari bugungi
kunda ham butun musulmon olamida eng ishonchli diniy manbalardan biri hisoblanadi.
Muhokama
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, islom tarixidagi buyuk shaxslar faqatgina o‘z
davrida emas, balki bugungi kunda ham insoniyatga ibrat bo‘la oladi. Ularning hayotiy
faoliyati zamonaviy jamiyatda ijtimoiy adolat, ma’naviy kamolot va ilm-ma’rifat
taraqqiyotiga hissa qo‘shishi mumkin.
Imom al-Buxoriyning hadis to‘plashdagi aniqlik va ishonchlilik tamoyili
bugungi ilmiy tadqiqotlarda ham qo‘llanishi mumkin. Imom al-G‘azzoliyning inson
qalbi va axloqiga oid qarashlari zamonaviy psixologiya va falsafaga bevosita ta’sir
ko‘rsatmoqda. Islom mutafakkirlarining asarlari bugungi zamonaviy ta’lim va ijtimoiy
hayotga katta foyda keltiradi.
Xulosa
Ushbu maqolada islom tarixida ibrat bo‘lishi mumkin bo‘lgan buyuk
shaxslarning hayoti va ularning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni tahlil qilindi. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatadiki, ularning tajribasidan bugungi kunda ham foydalanish
mumkin. Islom tarixidagi buyuk shaxslarning asarlari va hayoti o‘rganilishi lozim
bo‘lgan muhim ilmiy yo‘nalishlardan biri bo‘lib qoladi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
225
225
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Toshkent Islom Universiteti nashriyot-matbaa birlashmasi. (2007).
http://tiu.uz/
2. Qur’oni Karim. (2002). Tarjima: Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.
Toshkent: “Iste’dod” nashriyoti. https://quran.uz/
–
“Iqra’ bismi rabbikallazi xalaq” – Al-Alaq surasi, 1-oyat:
https://quran.uz/sura/96
– “Va albatta, siz buyuk axloq uzrasiz!” – Qalam surasi, 4-oyat:
https://quran.uz/sura/68
3. Sultonov, D. (2013). Hadislarda axloq va ijtimoiy ahamiyat. Samarqand: Sharq
nashriyoti. https://maturidijournal.org/index.php/moturidiylik/article/view/26
– “Ilm talab qilish har bir musulmon erkak va ayol uchun farzdir.” – 3-bob, ilm
haqidagi hadislar.
4. Karimov, I. (1999). Islom va uning asoslari. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
https://islomkarimov.uz/uz/article/islom-karimov-millij-goya-va-mafkura-
kontseptsiyasi-asoschisi
5. Shodiyev, T. (2020). Islomda inson huquqlari va axloq. Toshkent:
“Ma’naviyat” nashriyoti. https://insonhuquqlari.uz/oz/news/m9574
