JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
205
205
AKTINIK KERATOZNING TURLI SHAKLLARINING JINSGA
VA YOSHGA QARAB KLINIKADA NAMOYON BO’LISHI
Ayubova Nargiza Mirzabixulayevna
Toshkent Davlat Stomatologiya instituti doctoranti,
Tel: +99890 9580015
E-mail:nargiza7717@mail.ru
ORCID ID: https://orcid.org/ 0000-0002-1378-9608,
Annotatsiya:
Maqolada aktinik keratoz haqidagi zamonaviy ma'lumotlar ko'rib
chiqiladi, kasallik epidemiologiyasi, terining nafaqat I-II, balki III-IV fototiplarida ham
aktinik keratoz uchrashi organilmoqda, diagnostikasi, differentsial diagnostikasi,
klinik ko'rinishlarini uchrasi. Insolatsiya, immunosupressiya va immunitet tanqisligi
holatlari, shuningdek jarohatlanishga alohida ahamiyat qaratiladi.
Kalit so'zlar
: aktinik keratoz; quyosh keratozi; senil keratozi; saraton oldi
terikasalliklari; in situ skuamoz karsinoma;
Аннотация.
В статье рассматриваются современные сведения об
актиническом кератозе, актинический кератоз встречается не только в I-II, но и
в III-IV фототипах кожи. встречаемость различных форм в зависимости от пола
и возраста, представлены обобщённые данные научных исследований
эпидемиологии заболевания, диагностики, дифференциальной диагностики,
особенностей клинической картины. Основное значение придается инсоляции,
предшествующей иммуносупрессии и иммунодефицитным состояниям, а также
травматизации
Ключевые слова:
актинический кератоз; солнечный кератоз; сенильный
кератоз; предраковое поражение кожи; плоскоклеточный рак in situ;
Annotatsiya:
Maqolada aktinik keratoz haqidagi zamonaviy ma'lumotlar ko'rib
chiqiladi, kasallik epidemiologiyasi, terining nafaqat I-II, balki III-IV fototiplarida ham
aktinik keratoz uchrashi organilmoqda, diagnostikasi, differentsial diagnostikasi,
klinik ko'rinishlarini uchrasi. Insolatsiya, immunosupressiya va immunitet tanqisligi
holatlari, shuningdek jarohatlanishga alohida ahamiyat qaratiladi.
Kalit so'zlar
: aktinik keratoz; quyosh keratozi; senil keratozi; saraton oldi
terikasalliklari; in situ skuamoz karsinoma;
Annotation.
The article discusses current information about actinic keratosis, the
occurrence of various forms, presents generalized data from scientific research on the
epidemiology of the disease, diagnosis, differential diagnosis, and clinical features.
The main importance is attached to insolation, preceding immunosuppression and
immunodeficiency
states,
as
well
as
traumatization.
Keywords:
actinic keratosis; solar keratosis; senile keratosis; precancerous skin lesion;
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
206
206
squamous cell carcinoma in situ;
So'ngi yillarda Dermatologik kasalliklar o'rtasida teri saraton oldi va teri saraton
kasalliklarining ko'payishi dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Aholi ortasida teri
neoplazma kasalligini o'shish tendentsiyasi qayd etilishi kuzatilmoqda. Prekanseroz
kasalliklarni erta aniqlash va ularni etarli darajada davolash muvaffaqiyatli
davolanishning kalitidir. Eng ko'p uchraydigan prekanseroz teri kasalliklaridan biri
aktinik keratozdir.Aktinik keratoz-quyoshdan kelib chiqadigan keng tarqalgan teri
kasalligidir. [1,2]. Aholining umumiy qarishi va ultrabinafsha nurlanishining
intensivligi tufayli, teri rak oldi kassalligi yani- aktinik keratoz chastotasining intensiv
o'shishi kuzatilmoqda. [6, 13, 18]
Aktinik keratoz (sinonimi quyosh keratozi, senile keretoz) uzoq yillar davomida,
ultrabinafsha nurlar kumulyatsiyasi natijasida, yoshi kattalar terisida paydo bo'ladigan
keratotik va eritematoz jarayondir. [2,11,15].
Aktinik keratozning (AK) klinik ko'rinishi 1826 yilda Dubreuilh tomonidan
tasvirlangan.[6,12]. Keyinchalik Freudenthal (Freydental) 1926 yilda "Keratoma
senilis"atamasini taklif qildi.1958 yilda Pinkus o'z asarlarida birinchi marta "aktinik
keratoz"atamasidan foydalanishni boshladi. [11,15]. Havfli omillarga: yosh, jins, teri
fototipi, anamnezida teri osmalari bolishi, UB- nurlanishining kumulatif ta'siri, uzoq
vaqt davomida immunodepresantlar qabul qilish kiradi. O'zbekistonda tabiiy
insolyatsiya darajasi Evropa koeffitsientidan uch baravar yuqori, ayniqsa yozda. Shu
munosabat bilan aktinik keratoz ko'pincha respublikamiz aholisi orasida uchraydi.
AKning rivojlanishi mintaqaning tabiiy insolatsiya darajasiga bog'liq. 40 yoshdan
oshgan Evropa aholisi orasida AK tarqalishi 6-15%, AQShda 11-26% ni tashkil qiladi.
[4,11,15]. Epidemiologik ma'lumotlar I-II teri fototipi bo'lgan populyatsiyalarda
aktinik keratoz paydo bo'lishining yuqori darajasini va so'ngi o'n yilliklarda, butun
dunyo bo'ylab aktinik keratoz holatlarining ko'payishini ko'rsatadi. Butun dunyoda,
aktinik keratoz kasalligi eng ko'p uchraydigan in situ karsinomasi deb
hisoblanayupti.[1,7]. Ultrabinafsha nurlanishi yillal davomida terida kumulliasiyasi
o'simta o'sishini toxtatuvchi, TR53 (tumor protein 53) genidagi mutatsiyalarni keltirib
chiqaradi. P53 geni funktsiyasining yo'qolishi keratinotsitlarning nazoratsiz
ko'payishiga va aktinik keratoz o'choqlarining shakllanishiga olib keladi. [9,11,15].
O'zbekistonda III-IV teri fototipi bo'lgan populyatsiyalarda aktinik keratoz uchrashi
aholi o'rtasida o'rganilmoqda [13,15].
Aktinik keratozning klassifikasiaysi
: 1.Eritematoz shakl, 2.Giperkeratotik
shakl, 3.Pigmentli, 4.Lihenoid, 5.Atrophic, 6.Bovenoid, 7.Aktinik Xeilit, 8.Teri shoxi
klinik korinishlsri uchraydi.
Aktinik keratoz quyidagi kasalliklar bilan qiysiy taqqoslanadi: Seboryali keratoz
, Diskoid qizil yugurdak , Papillomatoz toshmalar, Yassi hujayrali teri saratoni, Bazal
hujayrali teri saratoni, Lentigo-Maligna, Pigmentsiz melanoma.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
207
207
Kasallik kutilmaganda boshlanadi, terining ochiq joylarida, diametri 1 sm gacha
bo'lgan, aniq chegaralari bo'lgan mayda infiltratsiyalangan qizg'ish dog'lar ko'rinishi
bilan boshlanadi. Ko'pincha eritematoz shakli burunning terisida, peshona terisida dog
korinisida namoyon bo'ladi va dog ' fonida telangiektaziyani ko'rish mumkin.
Gipertrofik shakl peshonada va yuqori ko'z qovog'ida uchraydi, asosiy element teri
shoxi korinishida bo'lgan osimta kuzatiladi. . Aktinik cheilit pastki labda joylashgan
bo'lib, u erda yoriqlar va eroziya paydo bo'ladi. [19,20].
Biz tamondan 2021-2023 yillardan beri, Respublika teri-tanosil klinik
shifoxonasida tadqiqot olib berorilmoqda. Ushbu tadqiqotda Respublika teri-tanosil
klinik shifoxonasiga tibbiy yordam so'rab, murojat qilgan bemorlarda, aktinik
keratozning turli shakllari bilan kasallangan 96 bemorni o'rganib chiqildi. Tadqiqot
toifasi 50 ta ayol va 46 ta erkakdan iborat bo'lib, o'rtacha yoshi 63,5 (44-90 yosh
oralig'ida)ni tashkil qildi.
Klinik diagnostika tananing ochiq joylarida, yani asosan
yuz terisi, boyin, elka, lab, boshni tepa qismini tekshirishga asoslandi. Quyidagi
kriteriylarga ahamiyat berildi: teri fototipi, eritema, giperkeratoz, pigmentatsiya va
atrofiya. Bundan tashqari bemorni yondosh kasalliklariga ham etibor qaratildi.
Dermatoskopiya va terining biopsiaysi malum bir bemorlarda otkazildi.
Kasallikni baholashda quyidagi hususiyatlar hisobga olindi: teri fototipi, kasallikning
davomiyligi, belgilari va shunga o'xshash dermatozlar bilan differentsial diagnostikasi.
Shuningdek, kasallikning kelib chiqish xarakteristikasi, kattaligi,soni, kechishi va
asoratlarning mavjudligi hisobga olindi.
Tekshirilgan bemorlarning yoshi va jinsi:
Aktinik keratozni turli shakllarini uchrasi (bemorlar soni):
AK turli
guruhlari
AK Bosqichi
(stadiay) 0
n= 43
AK Bosqichi
(stadiay) 1
n= 36
AK Bosqichi
(stadiay) 2
n= 15
AK Bosqichi
(stadiay) 3 n=
2
Yosh
(o’rtacha
yosh),
44–59
(o’rtacha)
(54)
60-74
(keksalar)
(65)
75–90
(juda
keksalar)
(79)
>90
(uzoq umr
koruvchilar )
Jinsi:
– erkak
– ayol
23
20
15
21
8
7
1
1
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
208
208
Xulosa
qilib shuni aytish mumkinki : aktinik keratoz terini rak oldi kasalliklari
qatoriga kiradi. Epidemiologik ma'lumotlar I-II fototipli populyatsiyalarda aktinik
keratoz paydo bo'lishining yuqori darajasini ko'rsatadi.III-IV fototipli
populyatsiyalarda xam aktinik keratoz, uchrashi kuzatiladi. Ultrabinafsha nurlarining
ochiq teriga uzoq muddatli ta'siri, aktinik keratozga u esa oz navbatida teri yassi
hujayrali rak kasalligiga olib kelishi mumkin. Aholi ortasida aktinik keratozning
eritematoz va giperkeratotik shakli kop uchrashi aniqlandi.
Adabiyotlar/Литература/References
1.
Abramova T. V., Muraxovskaya E. K., Kovaleva yu. P Actinic keratosis: a modern
look at the problem. Dermatologiya va venerologiya byulleteni. 2019. 95-modda.
№ 6. C. 5–13.
https://doi.org/10.25208/0042-4609-2019-95-6-5-13
2.
Bäckvall H., Asplund A., Gustafsson A. et al. Genetic tumor archeology:
microdissection and genetic heterogeneity in squamous and basal cell carcinoma.
Mutation Research. 2005. V. 571. No. 1–2. C. 65–79.
3.
Beasley K. L., Weiss R. A. Radiofrequency in cosmetic dermatology. Dermatol
Clin. 2014. V. 32. No. 1. C. 79–90.
4.
Berry K., Butt M., Kirby J. S. Influence of information framing on pa Chen GJ,
Feldman S. R, Uilyford P. m va boshq. Aktinik keratozning klinik diagnostikasi
teri saratoni rivojlanish xavfi yuqori bo'lgan keksa aholini aniqlaydi. Dermatol
Surg. 2005. No. 31. C. 43-7.
5.
Copcu E., Sivrioglu N., Culhaci N. teri shoxlari: bu jarohatlar ular kabi begunoh
emasmi? Jahon J Surg Onkol. 2004. No. 2. C. 18.
6.
Criscione V. D., Weinstock M. A., Naylor M. F. et al. Actinic keratoses: natural
history and risk of malignant transformation in the Veterans Affairs Topical
Tretinoin Chemoprevention Trial. Cancer. 2009. No.115. C. 2523–2530.
Bemorlar soni
Eritematoz shakl
Giperkeratotik shakl
Pigmentli
Lihenoid
Teri shoxi
Aktinik Xeilit
Atrofik
Bovenoid
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
209
209
7.
Chen GJ, Feldman S. R, Uilyford P. m va boshq. Aktinik keratozning klinik
diagnostikasi teri saratoni rivojlanish xavfi yuqori bo'lgan keksa aholini aniqlaydi.
Dermatol Surg. 2005. No. 31. C. 43-7
8.
De Olivera E. C. V., da Motta V. R. V., Pantoja P. C. va boshq. Aktinik keratoz-
klinik amaliyot uchun ko'rib chiqish. Int J Dermatol. 2019. V. 58. No. 4. C. 400-
407.
9.
Dreno B., Amici J. M., Basset-Seguin N. va boshq. Aktinik keratozni boshqarish:
AKTeam mutaxassis klinisyenlarining amaliy hisoboti va davolash algoritmi.
JEADV. 2014. No. 28. C. 1141-1149.
10.
Feldman S. R., Fleischer A. B. aktinik keratozning Skuamoz hujayrali
karsinomaga o'tishi qayta ko'rib chiqildi: klinik va davolash oqibatlari. Cutis. 2011.
V. 87. No. 4. C. 201-207.
11.
Freeman RG. Quyosh nurlanishining kanserogen ta'siri va oldini olish choralari.
Saraton. 1968. No. 21. C. 1114-1120.
12.
Kiryakov D.A., Ayubova N.M., Nurmatova I.B., Azizov B.S., Ganiev A.A.
Analysis of the results of the introduction of the screening metod for skin
neoplasms among residents of the Almalyk district of the Tashkent region.
International journal of health systems and medical sciences. 188-191 ISSN 2833-
7433.
13.
R.N.Werner, A.Jacobs, S. Rosumeek et al. // JEADV. Methods and results report-
evidence and consensus based (S3) guidelines for the treatment of actinic keratosis
– international league of dermatological societies in cooperation with the European
dermatology forum JEADV 2015. Vol. 29 (11).
14.
N.M. Ayubova, I.B Nurmatova, S.T Ayupova, B.S Azizov – Clinical,
morphological and immunohistochemical aspects of actinic keratosis. Likars' ka
sprava, 2022 Online e-ISSN 1019-5297 eISSN 2706-8803 Cientific and practical
journal 15-26
https://doi.org/10.31640/2706-
15.
R.N.Werner, A.Jacobs, S. Rosumeek et al. // JEADV. Methods and results report-
evidence and consensus based (S3) guidelines for the treatment of actinic keratosis
– international league of dermatological societies in cooperation with the European
dermatology forum JEADV 2015. Vol. 29 (11).
16.
N.M. Ayubova, I.B Nurmatova, S.T Ayupova, B.S Azizov – Clinical,
morphological and immunohistochemical aspects of actinic keratosis. Likars' ka
sprava, 2022 Online e-ISSN 1019-5297 eISSN 2706-8803 Cientific and practical
journal 15-26
https://doi.org/10.31640/2706-
17.
Н.М.Аюбова, Ozbekiston Respublikasida aktinik keratozning turli shakllarining
klinikada uchrashi//. Центральноазиатский научно практический журнал.
Новости дерматовенерологии и репродуктивного здоровья №4.2023 [104].
32-33 стр. ISSN 2091- 5969.
18.
Н.М.Аюбова, Б.С.Азизов Современный взгляд на проблему Актинического
кератоза. Новости дерматовенерологии и репродуктивного здоровья.
Центральноазиатский научно-практический журнал. ISSN 2091-5969
№32023 78-81стр.
