JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
117
117
BOLALARNI MAKTAB TA’LIMIGA TAYYORLASHDA OILA
BILAN HAMKORLIKDA OLIB BORILADIGAN ISHLAR
Jamoldinova Madinaxon Abdulxapiz qizi
Andijon davlat pedagogika instituti maktabgacha
ta’lim yo’nalishi 2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bolalarni maktab taʼlimiga tayyorlash jarayonida
oilaning tutgan o‘rni va maktabgacha ta’lim muassasalari bilan olib boriladigan
hamkorlikning ahamiyati yoritilgan. Bolaning har tomonlama tayyorlanishida oila
muhitining, ota-onaning faolligi, pedagoglar bilan hamkorligi qanday natijalar berishi
tahlil qilingan. Bundan tashqari, oilaviy-tarbiyaviy ishlar shakllari, pedagogik
maslahatlar va ota-onalarni jalb etish uslublari misollar orqali ko‘rsatib berilgan.
Kalit so’zlar:
maktabga tayyorgarlik, oila hamkorligi, ota-ona ishtiroki,
pedagogik maslahat, maktabgacha ta’lim, bola rivoji, bog‘cha-maktab uzviyligi.
Har bir jamiyatning taraqqiyoti yosh avlodning maʼnaviy va intellektual
salohiyatiga bogʻliq. Bolalarni maktab taʼlimiga tayyorlash – ularning keyingi taʼlim
bosqichlarida muvaffaqiyatli bo‘lishining muhim omillaridan biridir. Bu jarayonda
maktabgacha ta’lim muassasalari va ota-onalar o‘rtasidagi uzviy hamkorlik alohida
o‘rin tutadi. Oila – bolaning ilk ijtimoiylashuv muhiti bo‘lib, uning shaxsiyati, bilimga
munosabati va mustaqil fikrlash qobiliyati asosan shu muhitda shakllanadi.
XXI asrda ta’lim sifati va samaradorligi jamiyat taraqqiyotining asosiy mezoniga
aylanmoqda. Shu nuqtai nazardan, bolalarni maktab ta’limiga puxta tayyorlash
ularning kelajakdagi o‘quv muvaffaqiyatining, ijtimoiy moslashuvchanligining va
shaxsiy rivojining kafolati sifatida e’tirof etilmoqda. Dastlabki yillarda oila va
maktabgacha ta’lim muassasasi bolalarning ilk ijtimoiylashuvini, axloqiy
qadriyatlarini, intellektual va psixologik yetukligini shakllantiradigan asosiy muhit
hisoblanadi.
1
Psixolog L.S. Vygotskiyning fikricha, bolaning yaqin rivojlanish zonasi – bu
uning kattalar yordamida bajara oladigan faoliyat doirasidir. Bu yordam, eng avvalo,
oilada boshlanadi. Shu bois, ota-onalarning maktabgacha davrda faol ishtiroki,
tarbiyaviy yondashuvi va pedagogik bilimdonligi bolani maktabga tayyorlashda hal
qiluvchi omil bo‘ladi.
1. Maktabga tayyorgarlikning mazmuni va vazifalari
Maktabga tayyorlov — bu bolaning jismoniy, psixologik, intellektual va ijtimoiy
tayyorgarligini nazarda tutadi. Bu jarayonda bola quyidagi ko‘nikmalarni egallashi
1
Karimova V.A. “Bola psixologiyasi”, Toshkent, 2020
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
118
118
zarur:
elementar o‘quv malakalari (eslab qolish, tinglash, tushunish);
o‘z fikrini to‘g‘ri ifoda eta olish;
tartib-intizomga rioya qilish;
jamoada ishlash va muomala madaniyati.
2. Oila va maktabgacha taʼlim muassasasi hamkorligining shakllari
2
Hamkorlik – ikki tomonlama faoliyat bo‘lib, unda ota-onalar va pedagoglar teng
sherik sifatida ishtirok etadi. Muvaffaqiyatli hamkorlik shakllariga quyidagilar kiradi:
Kollektiv tadbirlar: “Ota-onalar kuni”, “Farzandimning bir kuni” loyihasi, bolalar
ishtirokidagi ochiq saboqlar;
Axborotlashgan muhit: Telegram guruhlari, maktabgacha muassasa ilovalari
orqali bolalar faoliyatidan doimiy xabardor qilish;
Pedagogik klublar: Ota-onalar uchun pedagogik va psixologik seminar-treninglar
tashkil qilish, masalan “Tarbiyachi emas, do‘st bo‘ling” mavzusida davra suhbati.
3
Shuningdek, UNICEF tavsiyalariga ko‘ra, ota-onalar maktabgacha ta’lim
jarayonining faol ishtirokchisi sifatida qaralishi kerak, ya’ni ular faqat kuzatuvchi
emas, balki sherik bo‘lishi lozim. Samarali aloqa — ishonchga asoslangan, o‘zaro
hurmatli, muntazam va ochiq bo‘lishi lozim.
Oilaviy tarbiya maktabgacha taʼlim muassasalari bilan uyg‘unlikda olib
borilgandagina kutilgan natijaga erishiladi. Bu hamkorlik quyidagi yo‘nalishlarda
amalga oshiriladi:
Ota-onalar uchun seminar-treninglar, ochiq eshiklar kuni;
Pedagogik maslahatlar va individual suhbatlar;
Bolaning rivojlanish dinamikasini kuzatish va tahlil qilishda ota-onalarni jalb
qilish;
Uy sharoitida o‘quv o‘yinlari tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar.
3. Oila muhitining bolaning tayyorgarligiga taʼsiri
Ota-onalarning farzandiga bo‘lgan e’tibori, tarbiya uslubi, muloqot madaniyati
hamda oiladagi ijobiy psixologik muhit bolaning maktabga tayyorligi darajasiga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Maktabga borishdan oldin ota-onaning bolaning o‘z-o‘zini
boshqarishiga e’tibor qaratishi zarur: vaqtida turish, tartibga amal qilish, o‘yin va dars
vaqtini farqlashni o‘rgatish.
4. Pedagog va ota-onalar o‘rtasida samarali muloqotni yo‘lga qo‘yish
Muvaffaqiyatli hamkorlik uchun pedagog ota-onalar bilan doimiy, ochiq,
ishonchli aloqada bo‘lishi lozim. Bu quyidagi usullar orqali amalga oshiriladi:
Rivojlanish jurnallari orqali bolaning yutuqlari haqida muntazam xabardor qilish;
2
www.edu.uz — O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi rasmiy sayti
3
UNESCO: “Family involvement in early childhood education” (2018)
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
119
119
Ota-onalar bilan maslahat kengashlarini tashkil etish;
Oila bilan bog‘lanishning zamonaviy texnologiyalaridan (messenger, email)
foydalanish.
5. Amaliy tavsiyalar va tajriba almashish
Ko‘plab bog‘chalarda muvaffaqiyatli sinovdan o‘tgan amaliy shakllar mavjud.
Jumladan:
“Bir kun ota-ona bilan” tadbiri;
“Farzandingiz uchun eng yaxshi kitob” loyihasi;
Uy vazifalarini ota-ona bilan bajarish bo‘yicha yo‘riqnomalar.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki,
Bolalarni maktab ta’limiga tayyorlashda
oila va pedagoglar hamkorligining yo‘lga qo‘yilishi – nafaqat bolaning maktabga
moslashuvi, balki keyingi bosqichdagi muvaffaqiyati uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Oilada shakllanadigan ijtimoiy, axloqiy va psixologik qadriyatlar, bolaga maktabda
kerakli ko‘nikmalarni egallashda asosiy tayanch bo‘ladi. Shuning uchun ham oila va
maktabgacha ta’lim muassasalari o‘rtasidagi doimiy aloqadorlik va hamkorlikni
mustahkamlash zamon talabi hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Karimova V.A. “Bola psixologiyasi”, Toshkent, 2020
2.
Xodjayev N. “Maktabgacha ta’lim pedagogikasi”, Toshkent, 2021
3.
Abduqodirova N. “Oila va maktabgacha ta’lim muassasasi hamkorligi”, Ilm
nashriyoti, 2019
4. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni, 2020
5.
www.edu.uz — O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi
vazirligi rasmiy sayti
6. UNESCO: “Family involvement in early childhood education” (2018)
