JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
101
101
DIABETIK RETINOPATIYA: ZAMONAVIY DAVOLASH
VA PROFILAKTIKA USULLARI
Abdullayeva Umida Faxriddinovna
“Zarmed” Universiteti “Davolash ishi” yo‘nalishi talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola diabetik retinopatiyaning rivojlanishi, diagnostikasi,
davolash va profilaktikasi haqida batafsil ma’lumot beradi. Diabetik retinopatiya bu
diabet bilan kasallangan bemorlarda ko‘rish qobiliyatining yo‘qolishiga olib keladigan
jiddiy ko‘z kasalligi bo‘lib, uning davolashda zamonaviy usullari, shuningdek, diabetni
boshqarish, qon shakarini nazorat qilish va sog'lom hayot tarzining diabetik
retinopatiyaning oldini olishdagi ahamiyati ham ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Diabetik retinopatiya, Lazer terapiyasi, Intravitrial inyeksiyalar,
Vitrektomiya, Diabetni boshqarish, Qon shakarini nazorat qilish, Profilaktika, Ko‘z
tekshiruvlari, Makula edemasi, Retina patologiyasi.
Abstract:
This article provides detailed information on the development,
diagnosis, treatment, and prevention of diabetic retinopathy. Diabetic retinopathy is a
serious eye disease that leads to vision loss in patients with diabetes, and modern
methods of its treatment are reviewed, as well as the importance of diabetes
management, blood sugar control, and a healthy lifestyle in the prevention of diabetic
retinopathy.
Keywords:
Diabetic retinopathy, Lazer therapy, Intravitreal injections,
Vitrectomy, Diabetes management, Blood sugar control, Prevention, Eye exams,
Macular edema, Retinal pathology.
Аннотация:
В статье представлена подробная информация о развитии,
диагностике,
лечении
и
профилактике
диабетической
ретинопатии.
Диабетическая ретинопатия — серьезное заболевание глаз, вызывающее потерю
зрения у пациентов с сахарным диабетом. В статье рассматриваются
современные методы его лечения, а также важность управления диабетом,
контроля уровня сахара в крови и здорового образа жизни в профилактике
диабетической ретинопатии.
Ключевые слова:
диабетическая ретинопатия, лазерная терапия,
интравитреальные инъекции, витрэктомия, лечение диабета, контроль уровня
сахара в крови, профилактика, осмотры глаз, отек макулы, патология сетчатки.
Diabetik retinopatiya (DR) — bu diabet bilan kasallangan bemorlarda ko‘rish
qobiliyatining pasayishiga olib keladigan va retinalarida o‘zgarishlar keltirib
chiqaradigan kasallikdir. Ushbu kasallik, ayniqsa, uzoq davom etgan diabet holatlarida
va qon shakarini boshqarishda qiyinchiliklar yuzaga kelganda rivojlanadi. Diabetik
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
102
102
retinopatiyaning dastlabki bosqichlari simptomlarsiz bo‘lishi mumkin, lekin kasallik
rivojlanishi bilan ko‘rishning pasayishi, hatto to‘liq ko‘rish yo‘qolishi mumkin.
Diabetik retinopatiyaning sabablari va rivojlanish bosqichlari: Diabetik
retinopatiya, asosan, qonda shakar miqdorining uzoq vaqt davomida yuqori bo‘lishi
natijasida retina tomirlarida o‘zgarishlar sodir bo‘lishi tufayli yuzaga keladi. Diabetda
qon shakarining doimiy oshishi, retina tomirlarini zaiflashtiradi va ular orqali
qon,suyuqlik va yog‘li moddalarning retina to‘qimalariga chiqishiga olib keladi. Bu
holat retinaning zararlanishiga, ko‘rishning pasayishiga va to‘liq ko‘rish yo‘qolishiga
sabab bo‘lishi mumkin.
Diabetik retinopatiya uchta asosiy bosqichga bo‘linadi:
Mikroangiopatiya — retina tomirlarida kichik o‘zgarishlar, lekin simptomlarsiz
davr.
Pre-proliferativ bosqich — retina tomirlarida katta o‘zgarishlar, ammo ko‘rish
sezilarli ravishda pasaymagan.
Proliferativ bosqich — retina tomirlarining o‘zgarishi va yangi qon tomirlarining
o‘sishi, ko‘rishning jiddiy yo‘qolishi.
Zamonaviy davolash usullari:
Lazer terapiyasi (Fokal va Panretinal Fotokoagulatsiya):Lazer terapiyasi diabetik
retinopatiyaning rivojlanishini sekinlashtirish va ko‘rishning pasayishini oldini olishda
muhim rol o‘ynaydi. Fokal fotokoagulatsiya usuli o‘zgarishlar yuzaga kelgan
tomirlarga Lazer yordamida qizdirish orqali ularning oqishini to‘xtatadi. Panretinal
fotokoagulatsiya esa ko‘proq keng qamrovli va retina bo‘ylab yangi tomirlarning
paydo bo‘lishini to‘xtatishga qaratilgan.
Vitreoretinal jarrohlik: Agar diabetik retinopatiya juda rivojlangan bo‘lsa va qon
tomirlaridan qon oqishi natijasida ko‘rish jiddiy ravishda pasaygan bo‘lsa,
vitrektomiya jarrohligi amalga oshiriladi. Bu jarrohlikda shishgan yoki qonli retina
to‘qimalari olib tashlanadi va retina qayta tiklanadi.
Intravitrial inyeksiyalar:Diabetik makula o edemi (DME) mavjud bo‘lganda,
intravitrial in'yeksiyalar samarali davolash usulidir. Bu inyeksiyalar retinada shishishni
kamaytirish va ko‘rishni tiklashga yordam beradi. Eng ko‘p ishlatiladigan preparatlar
orasida anti-VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) dori-darmonlar mavjud. Bu
dorilar yangi qon tomirlarining o‘sishini to‘xtatib, retinada shishishni kamaytiradi.
Steroid inyeksiyalari:DMEni davolashda ba’zan steroid inyeksiyalari ham
qo‘llaniladi. Ular retina shishishini kamaytiradi va ko‘rishning yaxshilanishiga yordam
beradi.
Profilaktika va diabetni boshqarish
Diabetik retinopatiyaning oldini olishning eng samarali usuli — bu diabetni
yaxshi boshqarishdir. Quyidagi profilaktik chora-tadbirlar muhim hisoblanadi:
Qon shakarini nazorat qilish:Qon shakarining darajalarini to‘g‘ri nazorat qilish,
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–75_Issue-1_April-2025
103
103
diabetik retinopatiya rivojlanishining oldini olishning eng muhim qismidir. Diabetni
boshqarishda ozuqa ratsioniga e’tibor berish, muntazam jismoniy mashqlar va dori-
darmonlarni to‘g‘ri qabul qilish kerak.
Regulyar ko‘z tekshiruvlari:Diabetik bemorlar har yili oftalmolog tomonidan ko‘z
tekshiruvlaridan o‘tishi kerak. Bunda retinaning holati tekshiriladi va kasallikning
dastlabki bosqichlarida aniqlanib, erta davolash boshlab yuborilishi mumkin.
Sog‘lom hayot tarzi:Sog‘lom turmush tarzini saqlash, ya'ni sigaret chekishdan voz
kechish, spirtli ichimliklardan foydalanmaslik, to‘g‘ri ovqatlanish va muntazam
jismoniy mashqlar qilish, diabetni boshqarishda va retinopatiyaning oldini olishda
muhimdir.
Xulosa:
Diabetik retinopatiya — bu diabet bilan bog'liq ko‘rish nuqsonlarining asosiy
sababi bo‘lib, uning rivojlanishini oldini olish va davolashda zamonaviy tibbiyotning
ko‘plab usullari mavjud. Diabetni boshqarish, muntazam ko‘z tekshiruvlari va
zamonaviy davolash usullari diabetik retinopatiyaning oldini olishda va uning salbiy
ta'sirlarini kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Retinopatiyaning erta bosqichlarida
davolash, ko‘rishning saqlanib qolishini ta’minlashga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
American Diabetes Association. (2020). Standards of Medical Care in Diabetes.
Diabetes Care, 43(Supplement 1), S1-S212.
Gupta, A., & Gill, M. K. (2020). Diabetic Retinopathy: Pathogenesis and
Treatment. Springer Nature.
Zhang, X., Saaddine, J. B., & Chou, C. F. (2019). Prevalence of Diabetic
Retinopathy in the United States, 2015–2018. JAMA, 322(9), 885-893
